अन्टार्कटिकाको हिमनदी तीव्र गतिमा पग्लिँदै, विश्वव्यापी समुद्री सतह वृद्धिको जोखिम बढ्यो

 काठमाण्डौ । अन्टार्कटिकाको विशाल थ्वाइट्स हिमनदी वैज्ञानिकहरूले अनुमान गरेभन्दा तीव्र गतिमा पग्लिरहेको नयाँ अध्ययनले देखाएको छ। ‘डुम्सडे ग्लेसियर’ भनेर चिनिने यो हिमनदीको क्षयले विश्वव्यापी समुद्री सतह वृद्धिको जोखिम यसअघि अनुमान गरिएभन्दा बढी हुन सक्ने वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्।

पश्चिमी अन्टार्कटिकामा रहेको थ्वाइट्स पृथ्वीका सबैभन्दा फराकिला हिमनदीमध्ये एक हो। यसको पग्लिएको बरफले अहिले नै विश्वव्यापी समुद्री सतह वृद्धिमा उल्लेख्य योगदान दिइरहेको छ।

नयाँ अनुसन्धानअनुसार हिमनदीको तल्लो भागमा समुद्री पानी प्रवेश गर्ने प्रक्रिया यसअघि बुझिएकोभन्दा जटिल र प्रभावकारी देखिएको छ। विशेषगरी ‘ग्राउन्डिङ जोन’ भनिने क्षेत्रमा समुद्री ज्वारभाटाले न्यानो पानीलाई बरफको भित्री भागसम्म पुर्‍याउँदा पग्लिने गति बढिरहेको वैज्ञानिकहरूको निष्कर्ष छ।

क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय, इर्भिन र नासाको जेट प्रोपल्सन प्रयोगशालाका वैज्ञानिकहरूले विकास गरेको नयाँ मोडेलले यही प्रक्रियालाई समेटेको छ।

अध्ययनअनुसार थ्वाइट्स हिमनदीले सन् २१०० सम्म विश्वव्यापी समुद्री सतह करिब १.२ इन्चसम्म बढाउन सक्ने देखिएको छ। यो यसअघिका केही अनुमानको तुलनामा करिब दोब्बर हो।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार थ्वाइट्स हिमनदी पूर्ण रूपमा भत्किए यसबाट मात्रै समुद्री सतह दुई फिटभन्दा बढी बढ्न सक्छ। अझ चिन्ताजनक पक्ष के छ भने यो हिमनदीले पश्चिमी अन्टार्कटिकाको विशाल बरफ समुद्रतर्फ बग्नबाट रोक्ने प्राकृतिक अवरोधको काम पनि गरिरहेको छ।

यदि उक्त अवरोध कमजोर भयो भने दीर्घकालमा समुद्री सतह करिब १० फिटसम्म बढ्न सक्ने जोखिम वैज्ञानिकहरूले औंल्याएका छन्। यस्तो अवस्था आए विश्वका धेरै तटीय सहर र बस्ती गम्भीर जोखिममा पर्न सक्छन्।

अनुसन्धानले थ्वाइट्सको ‘ग्राउन्डिङ लाइन’ स्थिर रेखा नभई धेरै फराकिलो क्षेत्र भएको देखाएको छ। समुद्री ज्वारभाटाका कारण पानी यही क्षेत्रमा निरन्तर भित्रबाहिर हुन्छ। यस क्रममा तुलनात्मक रूपमा न्यानो समुद्री पानी बरफको मुनिसम्म पुगेर पग्लने प्रक्रिया तीव्र बनाउँछ।

यस प्रक्रियालाई वैज्ञानिकहरूले ‘टाइडल पम्पिङ’ भनेका छन्।

थ्वाइट्स हिमनदीको बहावलाई समुद्रमुनिका केही उचाइयुक्त चट्टानी संरचनाले समेत अड्याइरहेका छन्। तर बरफ क्रमशः पग्लिँदै जाँदा त्यस्ता संरचनाबाट हिमनदी छुट्टिन सक्ने जोखिम बढिरहेको अध्ययनले देखाएको छ।

अनुसन्धानअनुसार यस शताब्दीको अन्त्यसम्ममा हिमनदीको बरफ एउटा प्रमुख चट्टानी संरचनाबाट पूर्ण रूपमा छुट्ने सम्भावना करिब ६० प्रतिशतसम्म रहेको अनुमान गरिएको छ। यस्तो भए हिमनदीको पछाडि हट्ने गति थप बढ्न सक्छ।

वैज्ञानिकहरूले समुद्री सतहमा केही इन्चको वृद्धिसमेत तटीय क्षेत्रमा बाढीको जोखिम उल्लेख्य रूपमा बढाउन पर्याप्त हुने बताएका छन्। त्यसैले थ्वाइट्स हिमनदीको भविष्यले विश्वभरका करोडौं तटीय बासिन्दाको सुरक्षासँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्ने उनीहरूको भनाइ छ।

यद्यपि वैज्ञानिकहरूले हिमनदीको तल्लो भागमा भइरहेको वास्तविक प्रक्रियाबारे अझ धेरै प्रत्यक्ष तथ्याङ्क आवश्यक रहेको बताएका छन्। थ्वाइट्सको मुनि पुगेर पानीको गतिविधि र बरफ पग्लिने दर प्रत्यक्ष मापन गर्न सन् २०२८ मा उपकरण जडान गर्ने योजना समेत बनाइएको छ।

अध्ययनले जलवायु परिवर्तनका कारण संवेदनशील हिमसतहमा पर्ने असर अझै गम्भीर हुन सक्ने संकेत गरेको छ। वैज्ञानिकहरूले विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धि गराउने प्रदूषण तत्काल घटाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

तर उनीहरूको चेतावनी छ—उत्सर्जन घटाइए पनि विगतमा भइसकेको क्षतिका कारण समुद्री सतह वृद्धि केही समयसम्म जारी रहन सक्छ।