पढ्नै महँगो, बस्नै मुस्किल : युरोपमा फैलिँदो विद्यार्थी विद्रोह

काठमाडौँ । इटालीमा विद्यार्थीले विद्यालय कब्जा गरेर शिक्षामा लगानी बढाउन माग गरिरहेका छन्। ग्रिसको राजधानी एथेन्समा चर्को आवास खर्चविरुद्ध विद्यार्थीले संसद् नजिकै पाल टाँगेका छन्। फ्रान्समा शिक्षक अभाव र कमजोर विद्यालय पूर्वाधारविरुद्ध सुरु भएको आन्दोलनले अन्य युरोपेली देशका विद्यार्थीलाई समेत प्रेरित गरेको छ। देशअनुसार माग र प्रदर्शनको स्वरूप फरक भए पनि शिक्षा र जीवनयापनको बढ्दो खर्च साझा चिन्ता बनेका छन्।

प्रदर्शनलाई ‘६ देशमा फैलिएको’ भनिए पनि उपलब्ध विवरणमा फ्रान्स, बेल्जियम, इटाली, ग्रिस, आयरल्यान्ड र जर्मनीका गतिविधिसँगै अस्ट्रियामा प्रदर्शनको तयारीसमेत उल्लेख छ। त्यसैले यसलाई एउटै नेतृत्वमा सञ्चालित युरोपव्यापी आन्दोलनभन्दा समान समस्याले जन्माएका राष्ट्रिय अभियानका रूपमा बुझ्नुपर्ने देखिन्छ।

फ्रान्स यो असन्तोषको प्रमुख केन्द्र बनेको छ। शिक्षकको कमी, क्षमताभन्दा बढी विद्यार्थी भएका कक्षाकोठा र जीर्ण भवनविरुद्ध भएका प्रदर्शनमा अक्टोबर १३ मा एक लाख ६१ हजारभन्दा बढी सहभागी भएको रोयटर्सले गृह मन्त्रालयलाई उद्धृत गर्दै जनाएको छ। सोही दिन २१४ विद्यालय बन्द थिए, तर ९४.२ प्रतिशत उच्च माध्यमिक विद्यालय खुलेका थिए। वातावरण अभियन्ता ग्रेटा थनबर्गसमेत विद्यार्थीको समर्थनमा सहभागी भएकी थिइन्।

इटालीमा भने आन्दोलनले सरकारी खर्चको प्राथमिकतालाई सीधै चुनौती दिएको छ। विद्यालय कब्जापछि अक्टोबर १६ मा विभिन्न सहरमा उत्रिएका विद्यार्थीले शिक्षामा बजेट बढाउन र हतियारमा खर्च घटाउन माग गरे। इटालीको समाचार संस्था एएनएसएका अनुसार टुरिनमा प्रदर्शनकारी र प्रहरीबीच झडप हुँदा प्रहरीले पानीको फोहोरा प्रयोग गर्‍यो र तीन नाबालिग पक्राउ परे। रोममा शिक्षा मन्त्रालयअगाडि पनि तनाव देखिएको थियो। 

इटालीका प्रदर्शनको रोचक पक्ष सीमापार ऐक्यबद्धता हो। टुरिन र रोमका विद्यार्थीले ‘फ्रान्समा जस्तै गरौँ’ भन्ने नारासहित विद्यालय कब्जा गरेका थिए। केही इटालियन विद्यार्थी फ्रान्सेली आन्दोलनलाई समर्थन गर्न पेरिससमेत पुगे। यसले स्थानीय शैक्षिक समस्याविरुद्धका अभियानले अर्को देशबाट आन्दोलनको शैली र प्रेरणा लिन थालेको देखाउँछ। 

ग्रिसमा विद्यार्थीले आवास संकटलाई प्रदर्शनको केन्द्र बनाएका छन्। स्थानीय सञ्चारमाध्यम काथिमेरिनीका अनुसार अक्टोबर १३ मा वर्षाका बाबजुद विश्वविद्यालयका विद्यार्थी एथेन्सको सिन्ताग्मा स्क्वायरमा पालसहित भेला भए। संसद् नजिकै गरिएको प्रदर्शनले पढाइको खर्चसँगै बस्ने ठाउँको महँगीसमेत विद्यार्थीको पहुँचमा बाधा बनेको मुद्दा उठाएको थियो। 

बेल्जियममा शिक्षा सुधार र बजेट कटौतीविरुद्ध असन्तोष छ। ल मोन्दका अनुसार फ्रान्सेली भाषी समुदायको शिक्षा प्रणालीसम्बन्धी सुधारमा सन् २०२९ सम्म ५० करोड युरो कटौती, विश्वविद्यालय शुल्क वृद्धि र शिक्षकको साप्ताहिक अध्यापन समय २० बाट २२ घण्टा पुर्‍याउने व्यवस्था समावेश छन्। विद्यार्थीले यी परिवर्तनले शिक्षाको गुणस्तर र आफ्ना अवसरमा असर पर्ने चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। 

आयरल्यान्डमा शुल्क र आवास खर्चविरुद्ध विद्यार्थी डब्लिनको सडकमा उत्रिएका छन्। जर्मनीमा शिक्षक, अभिभावक र विद्यार्थीले शिक्षामा थप लगानी तथा समान अवसर मागेका छन्। अस्ट्रियामा आगामी तीनवर्षे विश्वविद्यालय बजेटमा सम्भावित एक अर्ब युरो कटौतीको चेतावनीपछि प्रदर्शनको तयारी भएको विवरण छ। यी गतिविधिको समय र आकार भने समान छैन। 

युरोपेली विद्यार्थीको असन्तोष अक्टोबरमा अचानक उत्पन्न भएको मात्र होइन। युरोपियन स्टुडेन्ट्स युनियनले जनवरी १६ देखि मार्च १६, २०२६ सम्मकै अवधिमा १३ देशमा ३१ छुट्टाछुट्टै विद्यार्थी प्रदर्शन अभिलेख गरेको थियो। तीमध्ये १२ मा आर्थिक तथा जीवनयापनको अवस्था र १३ मा शिक्षामा पहुँच तथा सुरक्षाको मुद्दा समावेश थियो। यी संख्या अहिलेका प्रदर्शनको गणना नभए पनि समस्याको पृष्ठभूमि बुझाउने महत्त्वपूर्ण संकेत हुन्।

विभिन्न देशका मागलाई एकसाथ हेर्दा युरोपेली युवाको असन्तोष कक्षाकोठाभित्र सीमित नरहेको देखिन्छ। शिक्षक, शुल्क र भवनसँगै आवास तथा दैनिक खर्च जोडिँदा शिक्षा हासिल गर्न सक्ने आर्थिक क्षमतामाथि नै प्रश्न उठेको छ। सरकारहरूले बजेट नियन्त्रण गर्न खोजिरहँदा विद्यार्थीले सार्वजनिक शिक्षामा थप लगानी माग्नु अहिलेको तनावको मुख्य गाँठो बनेको छ।