भारतीय सेयर बजार फेरि क्र्यास : बैंकको नतिजा, महँगो तेल र विदेशी पुँजीको बहिर्गमनले बढायो दबाब

काठमाडौँ । अघिल्ला कारोबारमा देखिएको सुधार टिक्न नसक्दा भारतीय सेयर बजार सोमबार फेरि तीव्र दबाबमा परेको छ। ठूला निजी बैंकका सेयरमा बिक्री, उच्च कच्चा तेल मूल्य र अन्तर्राष्ट्रिय बजारको अस्थिरताले लगानीकर्ताको उत्साह कमजोर बनाएका हुन्।

अक्टोबर १९ मा भारतीय समयअनुसार दिउँसो १:५७ बजेतिर सेन्सेक्स ९२८ अंक अर्थात् १.२४ प्रतिशत घटेर ७३ हजार ८०१ अंकमा कारोबार भइरहेको थियो। निफ्टी–५० पनि २७४ अंक अर्थात् १.१९ प्रतिशत घटेर २२ हजार ८७१.८० अंकमा झरेको थियो। त्यसअघि कारोबारकै क्रममा सेन्सेक्सको गिरावट एक हजार अंकभन्दा माथि पुगेको थियो। यी बजार बन्द हुँदाका अन्तिम तथ्याङ्क भने होइनन्।

यो गिरावटको विशेष पक्ष बैंकिङ क्षेत्रभित्रै देखिएको फरक प्रतिक्रिया हो। ठूला निजी बैंकका सेयर घटिरहँदा सरकारी बैंकका सेयरमा भने खरिद देखियो। यसले लगानीकर्ताले समग्र बैंकिङ क्षेत्रलाई एउटै नजरले हेर्नुभन्दा नतिजा र आम्दानीको गुणस्तर छुट्याएर प्रतिक्रिया दिइरहेको संकेत गर्छ।

बैंकले नाफा कमाए, तर बजार किन सन्तुष्ट भएन ?

बजारलाई तल तान्ने प्रमुख कारण एचडीएफसी बैंक, एक्सिस बैंक र आईसीआईसीआई बैंकजस्ता ठूला कम्पनीमा आएको बिक्री दबाब हो। बिजनेस स्ट्यान्डर्डका अनुसार यी तीन बैंकले सेन्सेक्सको गिरावटमा आधाभन्दा बढी योगदान गरेका थिए। सूचकाङ्कमा ठूलो प्रभाव भएका कम्पनी घट्दा समग्र बजारमा त्यसको असर तीव्र देखिन्छ। 

एक्सिस बैंकको दोस्रो त्रैमासिक खुद नाफा वार्षिक आधारमा ३८ प्रतिशत बढेर ७ हजार ३ करोड भारतीय रुपैयाँ पुगे पनि बजारको अपेक्षा पूरा हुन सकेन। त्यसपछि बैंकको सेयर मूल्य कारोबारका क्रममा ५ प्रतिशतभन्दा बढी घट्यो। यहाँ नाफा बढ्नु मात्रै पर्याप्त भएन; लगानीकर्ताले अपेक्षा गरेको परिणामसँग तुलना गर्दा नतिजा कमजोर देखियो।

रोयटर्सका अनुसार एचडीएफसी र एक्सिस दुवैको खुद ब्याज मार्जिनमा दबाब देखिएको छ। एचडीएफसीमा कमजोर ट्रेजरी आम्दानी र खराब कर्जाका लागि बढी व्यवस्था गर्नुपरेको असर थियो भने एक्सिसमा सञ्चालन खर्च वृद्धि र अन्य आम्दानीको कमजोरी देखिएको थियो। यसले आगामी आम्दानीबारे लगानीकर्तालाई सतर्क बनायो। 

तेल सस्तिँदा पनि हटेन बजारको चिन्ता

कच्चा तेलको मूल्य सोमबार केही घटे पनि भारतका लागि सहज तहमा आएको छैन। ब्रेन्टको मूल्य कारोबारका विभिन्न समयमा प्रतिब्यारेल करिब १०७–१०८ अमेरिकी डलर आसपास थियो। त्यसैले ‘तेल निरन्तर बढेकाले बजार घट्यो’ भन्नुभन्दा उच्च मूल्य कायम रहनु दबाबको कारण बनेको देखिन्छ।

महँगो तेलले भारतको आयात खर्च, चालु खाता र मुद्रामाथि दबाब पार्न सक्छ। कम्पनीका लागि ढुवानी तथा उत्पादन लागत बढ्ने जोखिम पनि हुन्छ। यही कारण तेलको उच्च मूल्यले बैंकको नतिजाभन्दा बाहिर, समग्र अर्थतन्त्र र कर्पोरेट नाफाको सम्भावनालाई समेत प्रभावित गरेको छ। 

अमेरिकी प्रविधि सेयरको झट्का, एसियामा मिश्रित कारोबार

अमेरिकी बजारमा शुक्रबार प्रविधिप्रधान नास्ड्याक २.१ प्रतिशत र एसएन्डपी–५०० करिब १.१ प्रतिशत घटेका थिए। कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात् एआईसँग जोडिएका कम्पनीको उच्च मूल्याङ्कन टिक्ने–नटिक्ने चिन्ताले विश्व प्रविधि सेयरमा अस्थिरता बढाएको छ। 

यद्यपि सोमबार सबै एसियाली बजार घटेका थिएनन्। जापानको निक्केई कमजोर हुँदा दक्षिण कोरिया र चीनका प्रमुख सूचकमा सुधार देखियो। त्यसैले भारतीय बजारको गिरावटलाई विश्व बजारको प्रभावसँगै घरेलु बैंकको नतिजा र तेलको मूल्य जोडेर हेर्नुपर्छ। 

विदेशी लगानीकर्ताको बिक्रीले कमजोर बनायो सुधारको आधार

विदेशी संस्थागत लगानीकर्ताको लगातार बिक्री पनि बजारको अर्को चुनौती हो। इकोनोमिक टाइम्सका अनुसार अक्टोबरका त्यसअघिका ११ कारोबार सत्रमध्ये नौ सत्रमा विदेशी लगानीकर्ता खुद विक्रेता थिए। शुक्रबार उनीहरूले खरिद बढाए पनि महिनाभरको बिक्री दबाबको तुलनामा त्यो सीमित थियो। 

अघिल्ला दुई सत्रको तीव्र वृद्धिपछि नाफा सुरक्षित गर्ने बिक्रीसमेत थपिँदा सोमबारको गिरावट बढ्यो। अर्थात्, बजार सुधारका लागि आएको खरिदलाई कमजोर नतिजा र बाह्य जोखिमले फेरि चुनौती दिए।

बढ्दो भिक्सले के संकेत गर्छ ?

बजारको अपेक्षित उतारचढाव मापन गर्ने इन्डिया भिक्स सोमबार ३ प्रतिशतभन्दा बढी बढेर १४ माथि पुगेको थियो। यसको वृद्धिले लगानीकर्ताले आगामी कारोबारमा बढी अस्थिरता अपेक्षा गरेको जनाउँछ; यसले बजार अनिवार्य रूपमा घट्छ भन्ने भविष्यवाणी भने गर्दैन। 

अहिले भारतीय बजारको मुख्य प्रश्न सूचक कति अंक घट्यो भन्नेभन्दा सुधारलाई टिकाउने आधार कति बलियो छ भन्ने बनेको छ। ठूला बैंकको आम्दानी, तेलको मूल्य र विदेशी लगानीकर्ताको व्यवहारमा सुधार आएपछि मात्रै पछिल्लो बिक्री दबाब कमजोर भएको ठोस संकेत मिल्नेछ।