हिमनदीको भाग खसेर नेपाल-चीन सीमा नजिक विनाशकारी बाढी आएको हुनसक्ने विशेषज्ञहरूको दाबी

काठमाडौं/नयाँदिल्ली । नेपालको तिब्बत (चीन) सीमा नजिक बुधबार आएको घातक फ्ल्यास फ्लड (अचानक बाढी) हिमनदीको तल्लो भाग खसेर उत्प्रेरित भएको हुनसक्ने विशेषज्ञहरूले उपग्रह तस्बिरहरूको आधारमा बताएका छन्।

प्लानेट ल्याब्सका उपग्रह तस्बिरहरूको समीक्षा गर्दै विशेषज्ञहरूले भनेका छन् कि करिब ५,२०० मिटर उचाइमा रहेको हिमनदीको तल्लो भाग (स्नाउट) खसेर करिब १,२०० मिटर तलको उपत्यकामा खसेको थियो। यससँगै ढुङ्गा र माटो पनि बगेर आएको हुनसक्ने उनीहरूको अनुमान छ।

रेउटर्सले समीक्षा गरेका ‘अघि र पछि’ का उपग्रह तस्बिरहरूमा हरियो पहाडी क्षेत्र अहिले खैरो मलबे र माटोले पुरिएको देखिन्छ।

भारतको सिक्किम विश्वविद्यालयका इन्जिनियरिङ भूविज्ञान विशेषज्ञ विक्रम गुप्ताले भने, “हिमनदीको ठूलो भाग खसेर यो घटना सुरु भएको पुष्टि भएको छ। यसमा ढुङ्गा र माटो पनि धेरै मात्रामा समावेश भएको हुनसक्छ।”

क्यानाडाको क्यालगरी विश्वविद्यालयका पृथ्वी वैज्ञानिक ड्यान शुगरले भने कि विपत्तिअघिको २४ घण्टामा हिउँ धेरै पग्लेको देखिन्छ। “केही हिमनदीहरू हिजो हिउँले ढाकिएका थिए, आज भने प्रायः नङ्गा बरफ देखिन्छन्। यसको अर्थ त्यहाँ तातो मौसम थियो,” उनले भने।

नेपाली अधिकारीहरूले घटनाअघि क्षेत्रमा भूकम्प गएको हुनसक्ने सम्भावना औंल्याएका छन् तर यसले नै हिमनदी खस्न प्रेरित गरेको हो कि होइन भन्ने अझै स्पष्ट भएको छैन।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका भूवैज्ञानिक प्रकाश पोखरेलले प्लानेट ल्याब्सका तस्बिर हेरेर भनेका छन्, “फ्ल्यास फ्लड नेपाली पक्षमा आइस-रक एभलान्च (बरफ-ढुङ्गाको पहिरो) का कारण आएको हो।”

बाढी ल्हेन्दे खोलामा पहिरो आएपछि सुरु भएको थियो। यसले भोटेकोशी र त्रिशूली नदी प्रणालीमा शक्तिशाली पानी, माटो र ढुङ्गाको लहर पठायो। गल्छी क्षेत्रमा नदीको जलस्तर ३० मिनेटमै करिब ९ मिटर (३० फिट) सम्म बढेको बताइएको छ।

अहिलेसम्म करिब १०० शव फेला परेका छन् भने ३०० भन्दा बढी यात्रु बेपत्ता छन्। दुवै देशका अधिकारीहरूले ज्यान गुमाउनेको संख्या अझै बढ्ने आशंका व्यक्त गरेका छन्। रसुवा जिल्लाका प्रभावित क्षेत्रमा जलविद्युत् आयोजनाहरू पनि रहेका छन्।

विशेषज्ञहरूले जलवायु परिवर्तनको भूमिका अझै अध्ययन गर्नुपर्ने बताएका छन्। संयुक्त राष्ट्रसंघले २०२३ मा नै नेपालका हिउँले ढाकिएका पहाडहरूले ३० वर्षमा करिब एक तिहाइ बरफ गुमाएको र पछिल्लो दशकमा हिमनदी पग्लने दर ६५ प्रतिशत बढेको जनाएको थियो।

यो घटना हिन्दुकुश हिमालय क्षेत्रमा बढ्दो बाढी, पहिरो र हिमपहिरोको श्रृंखलाको एक हिस्सा हो।

-रोयटर्सबाट