सन् २०२६ को एल निनो अझ शक्तिशाली बन्ने संकेत, २०२७ सम्म प्रभाव रहने चेतावनी

काठमाण्डौ । सन् २०२६ मा विकसित भएको एल निनो घटना अपेक्षाभन्दा तीव्र बन्दै गएको छ। विश्व मौसम संगठनका अनुसार प्रशान्त महासागरको भूमध्यरेखीय क्षेत्रमा समुद्री सतहको तापक्रम असामान्य रूपमा बढेकाले एल निनो आगामी महिनाहरूमा अझ शक्तिशाली बन्न सक्ने देखिएको छ। यसको प्रभाव सन् २०२७ को सुरुआतसम्म कायम रहने सम्भावना छ।

हाल समुद्री सतहको तापक्रम १९९१–२०२० को औसतभन्दा करिब ३।०५ डिग्री सेल्सियस बढी पुगेको दाबी गरिएको छ। यो स्तर सन् २०१५ मा नोभेम्बरमा देखिएको ३।०२ डिग्री सेल्सियसको अघिल्लो उच्च स्तरभन्दा माथि हो। केही पूर्वानुमानले नोभेम्बर–डिसेम्बरमा तापक्रमको असामान्यता अझ बढेर करिब ४.१ डिग्री सेल्सियस पुग्न सक्ने संकेत गरेका छन्।

जलवायु वैज्ञानिकहरूका अनुसार एल निनो सामान्यतः उत्तरी गोलार्धको जाडोयामतिर, विशेषगरी नोभेम्बर वा डिसेम्बरमा उत्कर्षमा पुग्ने गर्छ। यस वर्ष भने वर्षको सुरुआती चरणदेखि नै यसको प्रभाव उल्लेखनीय रूपमा देखिन थालेको छ।

एल निनोका कारण विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा तापक्रम, वर्षा र वायुमण्डलीय परिसञ्चरणको ढाँचामा परिवर्तन आउन सक्छ। यस वर्ष युरोप र अमेरिकाका केही क्षेत्रमा अत्यधिक गर्मी, भारतमा मनसुनको ढाँचामा परिवर्तन तथा विभिन्न क्षेत्रमा बाढी, खडेरी र डढेलोजस्ता चरम मौसमी घटनाहरू देखिएका छन्। यद्यपि, कुनै एउटा चरम मौसम घटना एल निनोकै कारण भएको हो भन्ने निष्कर्ष निकाल्नुअघि स्थानीय मौसम प्रणाली र दीर्घकालीन जलवायु परिवर्तनलगायत अन्य कारकलाई पनि विचार गर्नुपर्ने वैज्ञानिकहरूको भनाइ छ।

कोपरनिकस क्लाइमेट चेन्ज सर्भिसका अनुसार अगस्ट २०२६ हालसम्मकै सबैभन्दा तातो अगस्ट बनेको छ। वर्षका पहिलो आठ महिनाको विश्वव्यापी औसत तापक्रम पनि दीर्घकालीन औसतभन्दा उल्लेखनीय रूपमा माथि रहेको छ।

एल निनोको प्रभावका कारण अमेरिकाका विभिन्न क्षेत्रमा आगामी जाडोमा वर्षा र हिमपातको ढाँचामा परिवर्तन आउन सक्ने पूर्वानुमान गरिएको छ। क्यालिफोर्निया, नेभाडा, युटाह, कोलोराडो, न्यू मेक्सिको र एरिजोनालगायत पश्चिमी तथा दक्षिणपश्चिमी क्षेत्रमा भारी हिमपातको जोखिम बढ्न सक्ने बताइएको छ। अर्कोतर्फ, केही अन्य क्षेत्रमा तुलनात्मक रूपमा सुख्खा अवस्था देखिन सक्छ।

एल निनोले एटलान्टिक क्षेत्रमा उष्णकटिबन्धीय आँधीको विकासलाई पनि प्रभावित गर्न सक्छ। समुद्री सतहको तापक्रमसँगै वायुमण्डलीय हावाको विभिन्न तहबीचको हावाको गति र दिशामा हुने परिवर्तनले आँधीको विकासलाई कमजोर बनाउन सक्छ। त्यसैले यस वर्षको एटलान्टिक हुरिकेन सिजनमा असामान्य गतिविधि देखिएको विषयलाई पनि एल निनोसँग जोडेर हेरिएको छ।

पछिल्लो पूर्वानुमानअनुसार एल निनो फेब्रुअरी २०२७ सम्म कायम रहने सम्भावना करिब १०० प्रतिशत रहेको छ। संगठनका अनुसार आगामी महिनाहरूमा यसको तीव्रता बढ्न सक्ने भएकाले विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा तापक्रम र वर्षाको सामान्य ढाँचामा थप परिवर्तन आउन सक्छ।

यसबाट केही क्षेत्रमा अत्यधिक गर्मी, भारी वर्षा तथा बाढीको जोखिम बढ्न सक्छ भने अन्य क्षेत्रमा खडेरी र पानीको अभावको सम्भावना रहन सक्छ।

वैज्ञानिकहरूले भने एल निनोको प्रभावलाई दीर्घकालीन मानव–प्रेरित जलवायु परिवर्तनबाट अलग गरेर हेर्न नहुने बताएका छन्। विश्वव्यापी तापक्रम पहिले नै उच्च अवस्थामा रहेकाले प्राकृतिक एल निनो घटनाले त्यसमा थप तापीय प्रभाव जोड्न सक्छ।

एल निनोको वास्तविक उत्कर्ष कति शक्तिशाली हुनेछ र यसको विश्वव्यापी प्रभाव कति व्यापक हुनेछ भन्ने कुरा आगामी महिनाको समुद्री तथा वायुमण्डलीय अवस्थाले निर्धारण गर्नेछ।