यो वर्षको दशैंमा च्याङ्ग्राको स्वाद महँगोः ३० किलोको एउटैलाई ४२ हजारसम्म पर्ने अनुमान

– रविन ठकुरी

 

काठमाण्डौ । दशैं नजिकिँदै गर्दा काठमाण्डौ उपत्यकाको खसी–बोका र च्याङ्ग्रा बजारमा आपूर्ति जुटाउने तयारी तीव्र भएको छ। बाढीपहिरोले अवरुद्ध सडक खुल्न थालेपछि व्यवसायी चौपाया भित्र्याउने तयारीमा जुटेका छन्। तर, यसपटक व्यापारको चुनौती ढुवानीमा मात्र सीमित छैन। महँगो मूल्य र उपभोक्ताको कमजोर क्रयशक्तिले दशैंको माग कति बढ्छ भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण बनेको छ।

व्यवसायीको प्रारम्भिक अनुमानअनुसार यस वर्ष दशैंमा जिउँदो खसी–बोकाको मूल्य प्रतिकिलो ८५० देखि ९०० रुपैयाँ र च्याङ्ग्राको मूल्य १ हजार ३५० देखि १ हजार ४०० रुपैयाँसम्म पर्न सक्छ। अन्तिम बिक्री मूल्य भने तय भइसकेको छैन।

कलंकी खसीबजारका व्यवसायी भोला श्रेष्ठका अनुसार अघिल्लो वर्ष जिउँदो खसी–बोका प्रतिकिलो ८०० देखि ८५० रुपैयाँमा बिक्री भएका थिए। यस वर्ष ठूलो मूल्यवृद्धि नहुने उनको अनुमान छ। यद्यपि, उनले उल्लेख गरेको सम्भावित मूल्य दायरा अघिल्लो वर्षभन्दा प्रतिकिलो ५० रुपैयाँ माथि छ।

यही अनुमानका आधारमा ३० किलोको जिउँदो खसी किन्न उपभोक्ताले २५ हजार ५०० देखि २७ हजार रुपैयाँ खर्च गर्नुपर्ने हुन्छ। समान तौलको च्याङ्ग्राका लागि ४० हजार ५०० देखि ४२ हजार रुपैयाँसम्म पर्न सक्छ। यी रकम जिउँदो तौलका आधारमा गरिएको हिसाब हुन्; काटेपछि प्राप्त हुने मासुको तौल र त्यसको प्रतिकिलो लागत फरक हुन्छ।

दशैंमा एकैपटक गर्नुपर्ने यस्तो खर्चले धेरै परिवारको बजेटमा दबाब पार्ने देखिन्छ। व्यवसायीका अनुसार खसी–बोका र च्याङ्ग्रा महँगिँदै जाँदा केही उपभोक्ता अन्य मासुतर्फ आकर्षित भएका छन् भने केहीले खरिदको परिमाण घटाएका छन्।

सडक खुलेसँगै आपूर्तिको तयारी, मौसम अझै निर्णायक

भदौ १० गते रसुवाको भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको बाढी तथा असोज ८ देखि ११ गतेसम्मको लगातार वर्षाले चौपाया ढुवानी प्रभावित भएको व्यवसायी बताउँछन्। सडक सञ्जाल क्रमशः सञ्चालनमा आउन थालेपछि रोकिएको आपूर्ति पनि अघि बढ्न थालेको छ।

कलंकी खसीबजारका व्यवसायी हरिप्रसाद रेग्मी दशैंसम्म सडकका कारण ठूलो आपूर्ति समस्या नहुनेमा आशावादी छन्।

“दशैंका लागि काठमाण्डौमा खसी–बोका र च्याङ्ग्रा आउँछन्। बजारको मागअनुसार हामी वितरण गर्न सक्छौं,” उनले भने।

तर, नेपाल चौपाया बजार तथा बधशाला व्यवस्थापन प्रालिका प्रबन्ध निर्देशक जीवनराज खतिवडा आपूर्तिको निरन्तरता मौसममा निर्भर हुने बताउँछन्। फेरि वर्षा बढेर सडक अवरुद्ध भए चौपाया भित्र्याउने काम प्रभावित हुन सक्ने उनको भनाइ छ।

दशैंको छोटो अवधिमा माग केन्द्रित हुने भएकाले ढुवानीमा केही दिनको अवरोधले पनि बजारमा दबाब सिर्जना गर्न सक्छ। चौपाया बाटोमै रोकिँदा ढुवानी समयसँगै दाना, हेरचाह र व्यवस्थापन खर्च बढ्न सक्छ। यस्तो अतिरिक्त लागत अन्तिम बिक्री मूल्यमा पर्ने जोखिम रहन्छ।

यसकारण व्यवसायीले ठूलो मूल्यवृद्धि नहुने अनुमान गरे पनि त्यसको मुख्य आधार आपूर्ति सहज रहनु हो।

जनसंख्या बढ्यो, खसी बजारको माग किन बढेन?

खतिवडाका अनुसार काठमाण्डौ उपत्यकामा अघिल्लो वर्ष दशैंका बेला करिब २७ देखि २८ हजार खसी–बोका र २ देखि ३ हजार भेडा–च्याङ्ग्रा खपत भएका थिए। यस वर्ष पनि माग त्यही हाराहारी रहने उनको अनुमान छ। यी व्यवसायीले दिएका अनुमान हुन्; उपत्यकाभरको एकीकृत खपत तथ्याङ्क भने उपलब्ध छैन।

उनका अनुसार पछिल्ला पाँच–छ वर्षमा उपत्यकाको जनसंख्या बढे पनि खसी–बोकाको माग त्यसअनुसार विस्तार हुन सकेको छैन।

“जनसंख्या बढ्यो, तर माग उस्तै छ। मूल्य धेरै बढ्दा आर्थिक कारणले उपभोक्ता खरिद गर्न नसक्ने अवस्थामा पुगे,” खतिवडाले भने।

यो अवस्थाले दशैंको खसी बजारमा मूल्य र मागबीचको सम्बन्ध देखाउँछ। मूल्य बढ्दा व्यवसायीको प्रतिचौपाया बिक्री रकम बढ्न सक्छ, तर खरिद गर्ने परिवार वा खरिदको परिमाण घटे समग्र व्यापार विस्तार हुँदैन।

व्यवसायीका अनुसार स्वास्थ्यप्रतिको सचेतना र खानपानको बदलिँदो रोजाइले पनि मागमा प्रभाव पारेको छ। तर, बजार विस्तार हुन नसक्नुको प्रमुख कारणका रूपमा उनीहरूले उपभोक्ताको खर्च गर्ने क्षमतालाई अघि सारेका छन्।

सुस्त व्यापारलाई दशैंको भर

बाढीपहिरोपछिको अवरोध र कमजोर कारोबारका कारण व्यवसायी यस वर्ष दशैंको बिक्रीमा बढी निर्भर देखिएका छन्।

श्रेष्ठका अनुसार तिज आसपास अपेक्षित व्यापार हुन सकेन। पछिल्लो समय चौपाया उपलब्ध हुँदासमेत बिक्री न्यून रहेको उनले बताए।

“अहिले सामान आए पनि व्यापार न्यून छ। खस्किएको व्यापारलाई दशैंले उकास्ने आशा लिएका छौं,” उनले भने।

दशैं व्यवसायीका लागि वर्षको महत्वपूर्ण बिक्री अवसर हो। तर, बजारको माग अघिल्लो वर्षकै हाराहारी रहने अनुमान सही ठहरिए यसपटक व्यापारमा ठूलो विस्तारभन्दा सुस्त कारोबारको क्षतिपूर्ति गर्ने अवसर बढी हुने देखिन्छ।

व्यवसायीका लागि चुनौती पर्याप्त चौपाया ल्याउनु मात्र होइन, बिक्रीको वास्तविक मागसँग आपूर्ति मिलाउनु पनि हो। अपेक्षाभन्दा बढी चौपाया ल्याउँदा दाना, हेरचाह र राख्ने खर्च बढ्छ; कम ल्याउँदा माग चुलिएको समयमा मूल्यमा दबाब पर्न सक्छ।

स्वदेशी उत्पादनमा भरोसा

खतिवडाका अनुसार पछिल्ला चार–पाँच वर्षदेखि दशैंको बजार धान्न नेपाली उत्पादनको भूमिका बलियो बनेको छ। भारतबाट चौपाया ल्याउँदा लागत बढी पर्ने भएकाले यस वर्ष पनि स्वदेशी उत्पादनमै मुख्य निर्भरता रहने उनले बताए।

“भारतको उत्पादन नेपाल ल्याउँदा महँगो पर्छ। यस वर्षको दशैंको माग पनि नेपाली उत्पादनमै निर्भर रहन्छ,” उनले भने।

व्यवसायीका अनुसार उदयपुर, सिन्धुली, खोटाङ, झापा, इलाम, धनकुटा, सिन्धुपाल्चोक, काभ्रे, रामेछाप, ओखलढुंगा र सोलुखुम्बुलगायत जिल्लाबाट खसी–बोका काठमाण्डौ ल्याइन्छन्। च्याङ्ग्रा भने मनाङ र मुस्ताङबाट भित्र्याउने गरिन्छ।

स्वदेशी उत्पादनबाट बजारको माग पूरा हुँदा दशैंको खर्चको एउटा हिस्सा ग्रामीण पशुपालक र स्थानीय संकलकसम्म पुग्छ। तर, उत्पादन क्षेत्रबाट उपभोक्तासम्म जोड्ने सडक अवरुद्ध भए किसानको बिक्री र सहरी बजारको आपूर्ति दुवै प्रभावित हुन्छन्। यसैले दशैंको चौपाया बजारका लागि उत्पादनसँगै भरपर्दो ढुवानी पनि महत्वपूर्ण बनेको छ।

सरकारी सहुलियत नहुँदा निजी बजारमै निर्भरता

व्यवसायीका अनुसार यस वर्ष सरकारले सहुलियत मूल्यमा खसी–बोका र च्याङ्ग्रा बिक्री नगर्ने अवस्थामा निजी क्षेत्रले नै माग धान्ने तयारी गरेको छ।

कलंकीसँगै बालाजु, तिनकुने, कोटेश्वर, टुकुचा, सातदोबाटो तथा अन्य स्थानीय बिक्री केन्द्रबाट उपभोक्ताले चौपाया खरिद गर्दै आएका छन्। व्यक्तिगत रूपमा बिक्री गर्ने व्यापारीले पनि उपत्यकाको आपूर्तिमा योगदान गर्छन्।

निजी क्षेत्र आपूर्ति धान्न सक्नेमा आशावादी भए पनि पर्याप्त उपलब्धता र उपभोक्ताले धान्न सक्ने मूल्य फरक विषय हुन्। बजारमा चौपाया सहजै पाइए पनि एउटा खसीका लागि २५–२७ हजार रुपैयाँ छुट्याउनुपर्ने अवस्थाले सीमित आय भएका परिवारको खरिद निर्णय प्रभावित गर्न सक्छ।

यस वर्षको दशैंमा खसी–बोका बजारको वास्तविक अवस्था सडक खुलेको वा चौपाया भित्रिएको संख्याले मात्र देखाउने छैन। अन्तिम मूल्य कति कायम हुन्छ र त्यो मूल्यमा उपभोक्ताले कति खरिद गर्छन् भन्नेले व्यापारको दिशा निर्धारण गर्नेछ।