आज विजयादशमी : टीका थाप्दा कता फर्किने, विदेशमा कुन साइत मान्ने ?

काठमाण्डौ । मान्यजनको हातबाट टीका र जमरा लगाउँदै सुख, शान्ति र समृद्धिको आशीर्वाद लिने पर्व विजयादशमी आज मनाइँदै छ। बडादशैंको मुख्य दिन आज घर–घरमा देवीको प्रसादका रूपमा टीका र जमरा ग्रहण गर्नुका साथै परिवार र आफन्तबीच भेटघाट गर्ने परम्परा छ।

नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार आज कात्तिक ४ गते बुधबार टीकाको उत्तम साइत बिहान १० बजेर २६ मिनेटमा छ। त्यसअघि बिहान ८ बजेर ४९ मिनेटमा देवी विसर्जनको साइत तोकिएको छ। समितिले टीका ग्रहण गर्ने व्यक्ति पश्चिम फर्कनुपर्ने जनाएको छ। 

साइतमा टीका लगाउँदा लगाइदिने मान्यजन पूर्वतर्फ र टीका थाप्ने व्यक्ति पश्चिमतर्फ फर्केर बस्ने व्यवस्था मिलाउनुपर्ने बताइएको छ।

साइत छुटे पनि दिनभर टीका लगाउन सकिने

समितिका अध्यक्ष सहप्राध्यापक डा. पुरुषोत्तम भट्टराईका अनुसार विजयादशमीका दिन दिनभर टीका लगाउन सकिन्छ। बिहान १०:२६ बजेको समय भने उत्तम साइतमै टीका ग्रहण गर्न चाहनेहरूका लागि निर्धारण गरिएको हो। त्यसैले उक्त समयमा टीका लगाउन नभ्याउँदैमा दिनभर टीका ग्रहण गर्न बाधा पर्ने होइन। 

दशैंमा नवदुर्गाको पूजा–आराधनापछि मान्यजनबाट टीका, जमरा र आशीर्वाद लिने चलन छ। परिवार र समुदायको परम्पराअनुसार कतिपय स्थानमा विजयादशमीमै टीका लगाउने प्रचलन छ भने कतिपय ठाउँमा कोजाग्रत पूर्णिमासम्म आफन्तकहाँ पुगेर टीका थापिन्छ।

एउटै पर्व, देशअनुसार फरक मिति र समय

नेपालमा आज टीका लगाइँदै गर्दा विदेशमा रहेका नेपालीका लागि भने स्थानअनुसार फरक मिति र समय तोकिएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय पञ्चाङ्ग निर्णय समितिले नेपालसहित २३ देशका लागि टीकाको साइत सार्वजनिक गरेको हो।

समितिका सदस्य आचार्य लक्ष्मण पन्थीका अनुसार विदेशमा बसोबास गर्ने नेपालीको सुविधाका लागि स्थानीय सूर्योदय र दशमी तिथिका आधारमा साइत निर्धारण गरिएको छ। यही कारण विभिन्न देश तथा सहरमा टीकाको मिति र समय फरक परेको हो।

यसलाई नेपालको साइतलाई विदेशी घडीको समयमा रूपान्तरण गरेको मात्रै भनेर बुझ्न मिल्दैन। सम्बन्धित स्थानको सूर्योदय र तिथिको अवस्थासमेत आधार हुने भएकाले विदेशमा रहेका नेपालीले आफू बस्ने स्थानका लागि तोकिएको साइत हेर्नुपर्छ।

उदाहरणका लागि नेपालमा अक्टोबर २१ मा टीकाको साइत हुँदा अमेरिकाको न्युयोर्क, वासिङ्टन डीसी र क्यालिफोर्नियासहितका स्थानमा अक्टोबर २० का लागि साइत तोकिएको छ। बेलायतको लन्डन र क्यानडाको टोरन्टोमा पनि अक्टोबर २० मै साइत निर्धारण गरिएको छ।

प्रमुख सहरमा टीकाको साइत

स्थान	स्थानीय मिति	स्थानीय समय
काठमाण्डौ, नेपाल	अक्टोबर २१	बिहान १०:२६
दिल्ली, भारत	अक्टोबर २१	बिहान ९:११
न्युयोर्क, अमेरिका	अक्टोबर २०	बिहान १०:११
वासिङ्टन डीसी, अमेरिका	अक्टोबर २०	बिहान १०:२१
क्यालिफोर्निया, अमेरिका	अक्टोबर २०	बिहान ९:५१
टोरन्टो, क्यानडा	अक्टोबर २०	बिहान १०:४१
लन्डन, बेलायत	अक्टोबर २०	बिहान १०:५५
सिड्नी, अस्ट्रेलिया	अक्टोबर २१	बिहान ९:२१
मेलबर्न, अस्ट्रेलिया	अक्टोबर २१	बिहान ९:३०
वेलिङ्टन, न्युजिल्यान्ड	अक्टोबर २१	बिहान ९:२३

उल्लिखित समय सम्बन्धित स्थानको स्थानीय समय हो। 

टीका र जमरासँगै पुस्तालाई जोड्ने अवसर

दशैंको महत्व धार्मिक विधिमा मात्रै सीमित छैन। अध्ययन, रोजगारी र व्यवसायका कारण छुट्टिएका परिवारलाई भेट गराउने, ठूलाबडाप्रति सम्मान व्यक्त गर्ने र साना पुस्तालाई पारिवारिक संस्कारसँग परिचित गराउने अवसर पनि हो।

देशभित्र होस् वा विदेशमा, टीकाको मिति र घडी फरक भए पनि मान्यजनको आशीर्वाद, आफन्तको सामीप्य र आपसी सद्भाव यस पर्वका साझा आधार हुन्। रातो टीका र पहेँलो जमरासँगै यही आत्मीयतालाई अर्को पुस्तासम्म पुर्‍याउँदा विजयादशमीको सांस्कृतिक अर्थ अझ बलियो बन्छ।