इरान सम्झौता अन्तिम चरणमा पुगेको ट्रम्पको दाबी, होर्मुज जलडमरू पनि एजेन्डामा

काठमाण्डौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिका–इरान सम्बन्ध नयाँ कूटनीतिक मोडमा पुगेको संकेत गर्दै दुई देशबीचको सम्भावित समझदारी अन्तिम चरणतर्फ उन्मुख रहेको बताएका छन् ।  

उनले क्षेत्रीय सुरक्षा, ऊर्जा आपूर्ति र समुद्री मार्ग सञ्चालनसँग जोडिएका महत्वपूर्ण विषयमा सहमति नजिक पुगेको दाबी गरेका हुन् ।

शनिबार सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रतिक्रिया दिँदै ट्रम्पले अमेरिका, इरान र अन्य सरोकारवाला राष्ट्रबीच बहुपक्षीय समझदारीको प्रारूपमा व्यापक प्रगति भएको उल्लेख गरे ।

उनका अनुसार अहिले सम्झौताका बाँकी प्राविधिक पक्ष, सुरक्षा संयन्त्र र कार्यान्वयनका ढाँचामाथि अन्तिम तहको छलफल भइरहेको छ ।

ट्रम्पले विश्व व्यापार तथा ऊर्जा आपूर्तिका लागि अत्यन्त संवेदनशील मानिने होर्मुज जलडमरूको विषय पनि वार्ताको केन्द्रमा रहेको जनाउँदै उक्त समुद्री मार्गलाई थप सुरक्षित र सञ्चालनयोग्य बनाउने दिशामा पहल भइरहेको बताए ।

होर्मुज जलडमरू विश्वका प्रमुख तेल निर्यात मार्गमध्ये एक भएकाले यससँग सम्बन्धित कुनै पनि निर्णयले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने विश्लेषण गरिँदै आएको छ ।

उनले साउदी अरेबिया, संयुक्त अरब इमिरेट्स, कतारलगायत मध्यपूर्वी राष्ट्रका नेताहरूसँग पछिल्ला दिनमा सकारात्मक संवाद भएको दाबी गर्दै क्षेत्रीय तनाव घटाउने र दीर्घकालीन स्थिरता कायम गर्ने प्रयासमा विभिन्न पक्षहरू सक्रिय रहेको संकेत गरे ।

ट्रम्पले भनेका छन्, “अमेरिका, इरान र सम्बन्धित अन्य पक्षबीचको सहमति पूर्ण रूपमा अन्तिम नभएपनि धेरै विषयमा समझदारी बनेको छ, अब अन्तिम संरचना तय गर्ने काम भइरहेको छ।”

यता, इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाघाईले पनि पछिल्ला चरणका वार्तामा केही विषयमा दूरी घटेको स्वीकार गरेका छन् ।  

तर, उनले अझै पनि मुख्य राजनीतिक र सुरक्षा मुद्दामा मतभेद बाँकी रहेको जनाउँदै अमेरिकी पक्षबाट आउने परस्पर विरोधी अभिव्यक्तिले वार्ता प्रक्रिया जटिल बनाएको आरोप लगाए ।

इरानले प्रस्तावित समझदारीलाई बहुबुँदे ढाँचामा अघि बढाउन चाहेको जनाउँदै बाघाईले प्रारम्भिक सहमति बनेपछि थप ३० देखि ६० दिनसम्म गहन वार्ता गरेर अन्तिम सम्झौतामा पुग्न सकिने सम्भावना रहेको बताएका छन् ।

यसैबीच, ट्रम्पले इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूसँग पनि टेलिफोन संवाद भएको जानकारी दिएका छन् ।  

उनले वार्ता सकारात्मक र परिणाममुखी रहेको दाबी गरेपनि त्यसबारे विस्तृत विवरण सार्वजनिक गरेका छैनन् ।

ट्रम्प प्रशासनले सम्भावित सम्झौतामार्फत इरानलाई परमाणु हतियार विकासको सम्भावनाबाट पूर्ण रूपमा रोक्ने आफ्नो उद्देश्य दोहोर्याएको छ ।  

तर, सम्झौताको वास्तविक ढाँचा, निगरानी संयन्त्र वा सुरक्षा सर्तबारे औपचारिक विवरण भने अझै बाहिर आएको छैन ।

अमेरिका–इरान सम्बन्ध पछिल्ला महिनामा सैन्य तनाव, आर्थिक प्रतिबन्ध र क्षेत्रीय शक्ति प्रतिस्पर्धाका कारण थप जटिल बनेको थियो ।  

अमेरिका र इजरायलद्वारा गरिएको सैन्य कारबाही, त्यसपछिको इरानी प्रतिक्रिया तथा खाडी क्षेत्रमा बढेको तनावबीच अहिले जारी कूटनीतिक संवादलाई सम्भावित तनाव न्यूनीकरणको प्रयासका रूपमा हेरिएको छ ।

उता, अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहमाथि लागू गरेको नाकाबन्दी र समुद्री निगरानीका कारण क्षेत्रीय व्यापार तथा जलमार्ग सुरक्षाको विषय पनि वार्ताको महत्वपूर्ण एजेन्डा बनेको छ ।  

अमेरिकी सैन्य अधिकारीहरूले आर्थिक दबाब रणनीति प्रभावकारी भएको दाबी गरिरहेका छन् भने इरानले होर्मुज आसपासको समुद्री क्षेत्रमाथि आफ्नो नियन्त्रण र सुरक्षा अधिकारको दाबी दोहोर्याइरहेको छ ।

यद्यपि, अमेरिका र उसका खाडी साझेदार राष्ट्रहरूले इरानको उक्त दाबी स्वीकार गरेका छैनन् ।  

यसले सम्भावित समझदारी सफल भए पनि क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलन र समुद्री सुरक्षा प्रश्न तत्कालै समाप्त नहुने संकेत गरेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ ।

एजेन्सी