सुशीला कार्कीः अदालतको कठघराबाट सिंहदरबारसम्मको यात्रा

काठमाण्डौ । नेपालको राजनीतिक इतिहासले फेरि एउटा नयाँ अध्याय लेखेको छ:अन्तरिम प्रधानमन्त्रीका रूपमा सुशीला कार्कीको उदय। पहिलो महिला प्रधानन्यायाधीशको रूपमा न्यायालयको सर्वोच्च आसन सजाएर आएकी कार्की आज मुलुककै पहिलो महिला प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारीमा प्रवेश गरेकी छिन्।

यो मात्र पदको हस्तान्तरण होइन, महिलाले न्याय र नेतृत्व दुवै क्षेत्रमा अग्रपंक्ति सम्हाल्न सक्ने प्रमाण हो।

विराटनगरदेखि बनारससम्मको बाटो

सन् १९५२ मा विराटनगरमा जन्मिएकी सुशीला कार्की साधारण परिवारकी छोरी थिइन्। तर उनको सपना साधारण थिएन। महेन्द्र मोरङ क्याम्पसबाट स्नातक सकाएर उनी भारतको बनारस हिन्दू विश्वविद्यालय पुगिन्। राजनीतिक शास्त्रमा स्नातकोत्तर गर्दै उनले समाज, सत्ता र न्यायका विषयलाई गहिराइमा अध्ययन गरिन्। फर्किएपछि त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा कानून पढिन् र कानुनी पेशामा पाइला राखिन्।

निडर न्यायाधीश

१९७९ मा अधिवक्ता जीवन सुरु गरेकी कार्की २०१० मा सर्वोच्च अदालतकी स्थायी न्यायाधीश बनिन्। त्यसपछि उनले निडर निर्णयहरूको यात्रा थालेकी थिइन्-कसैको दबाब नमान्ने, भ्रष्टाचारविरुद्ध अडान लिने, संवैधानिक मूल्यको पक्षमा उभिने।

२०१६ मा जब उनले पहिलो महिला प्रधानन्यायाधीशको जिम्मेवारी सम्हालिन्, त्यो केवल न्यायालयको इतिहास थिएन, यो नेपाली महिलाको नेतृत्व क्षमताप्रतिको ठूलो मान्यता पनि थियो।

तर यो यात्रा सरल थिएन। २०१७ मा उनीविरुद्ध महाअभियोग प्रस्ताव दर्ता भयो। सत्ताको आक्रोशले उनलाई पदच्युत गर्न खोज्यो। तर सडकमा उठेको जनआवाज र न्यायालयकै आदेशले कार्की पुनः आफ्नो आसनमा फर्किइन्। त्यो क्षणमा उनी न्यायालयको मात्र होइन, जनताको भरोसाको प्रतीक बनिन्।

कलम र विचारको आवाज

न्यायाधीश भएर मात्र होइन, लेखक भएर पनि कार्कीले समाजसँग संवाद गरिन्। आत्मकथा ‘न्याय’ ले उनको जीवनको संघर्ष र न्यायालयको भित्री संसार उजागर गर्‍यो। उपन्यास ‘कारा’ ले कारागारभित्रको पीडा र न्याय प्रणालीको गहिरो छायाँ प्रस्तुत गर्‍यो।

आन्दोलनले ल्याएको अवसर

हालैका दिनमा युवापुस्ताको आक्रोशले सडक ततायो। भ्रष्टाचार र असमानताविरुद्धको आवाज बढ्दै जाँदा पुराना नेताहरूको नेतृत्वविहीनता झल्कियो। यही अवस्थामा सुशीला कार्कीको नाम अघि सारियो-निष्पक्ष, स्वच्छ र दृढ नेताको रूपमा।

राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले उनलाई प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्दा त्यो केवल संवैधानिक प्रक्रिया मात्र थिएन; त्यो हजारौं युवाको चाहना र विश्वासको परिणाम थियो।

भविष्यको संकेत

आज सिंहदरबारभित्र बसेकी सुशीला कार्की केवल एक अन्तरिम सरकार प्रमुख मात्र होइनन्। उनी एउटा आशा हुन्ज-हाँ न्याय र राजनीति भेटिन्छन्, जहाँ महिलाले नेतृत्वमा अगाडि बढ्छन्, र जहाँ मुलुकले नयाँ बाटो खोज्छ।

उनको प्रधानमन्त्री पद मुलुकका लागि स्थायी समाधान हो वा अस्थायी सहमति, त्यो भविष्यले देखाउनेछ। तर आजको दिनलाई इतिहासले अवश्य सम्झनेछ-“नेपालको पहिलो महिला प्रधानमन्त्री, जसले न्यायाधीशको गाउनबाट प्रधानमन्त्रीको कुर्सीसम्मको यात्रा तय गरिन्।”