खामेनीको मृत्युपछि उनका नाति चर्चाको केन्द्रमा, इरानको नयाँ उत्तराधिकारी बन्न लागेको चर्चा

काठमाण्डौ । इरानका सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनीको अमेरिका र इजरायलको संयुक्त आक्रमणमा मृत्यु भएपछि इरानको इस्लामिक गणतन्त्रमा नयाँ उत्तराधिकारीको चर्चा सुरु भएको छ ।  

रुहोल्लाह खोमेनीका नाति हसन खोमेनीलाई अब प्रमुख चर्चामा ल्याइएको छ, जसलाई मध्यमार्गी क्लेरिकको रूपमा हेरिन्छ र उनी इरानको भविष्यमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नसक्ने विश्लेषण रुयटर्सले गरेको छ। 

खामेनी(८६ वर्ष) अमेरिका र इजरायलको हवाई हमलामा तेहरानको केन्द्रीय कम्पाउन्डमा मारिएका थिए। यो घटनाले इरानको व्यवस्थालाई ठूलो धक्का दिएको छ, जसले १९७९ को क्रान्तिपछि सबैभन्दा गम्भीर संकट निम्त्याएको छ। खामेनीको उत्तराधिकारी चयन गर्ने विज्ञहरूको सभाले अब तत्काल निर्णय गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ।

हसन खोमेनी, ५३ वर्षका, क्रान्तिका संस्थापक आयतोल्लाह रुहोल्लाह खोमेनीका १५ नातिहरूमध्ये सबैभन्दा बढी चर्चित छन्। उनी मध्यस्तरका क्लेरिक (होजातोलेस्लाम) हुन् र आफ्ना हजुरबुबाको मकबरा (दक्षिणी तेहरानमा)को संरक्षकको रूपमा प्रतीकात्मक भूमिकामा छन्।  

उनी कहिल्यै सरकारी पदमा बसेका छैनन्, तर सुधारवादीहरूसँग नजिकका सम्बन्धमा छन्–पूर्व राष्ट्रपति मोहम्मद खातामी र हसन रौहानीसँगको निकटता उल्लेखनीय छ।

हसनलाई प्रगतिशील विचारक मानिन्छ। उनी संगीत, महिलाको अधिकार, सामाजिक स्वतन्त्रता, पश्चिमी दर्शन र इस्लामिक विचारधारा प्रति रुचि राख्छन्। सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय छन्, अंग्रेजी र अरबी भाषामा धाराप्रवाह बोल्छन्। २१ वर्षको उमेरसम्म फुटबल खेल्थे, तर हजुरबुबाले कुममा इस्लामिक धर्मशास्त्र अध्ययन गर्न लगाएपछि राजनीतिक जीवनमा प्रवेश गरे।

उनले विगतमा सुधारका लागि आवाज उठाएका छन्। २०२१ मा गार्डियन काउन्सिललाई आलोचना गर्दै भनेका थिए, “तपाईंले मलाई कोही छानिदिनुहुन्छ र भोट हाल्न लगाउनुहुन्छ भन्न मिल्दैन ।”  

महसा अमिनीको २०२२ मा मृत्युपछि उनले पारदर्शी जवाफदेही मागेका थिए। तर, पछिल्लो अशान्तिमा उनी सरकार समर्थक मार्चमा सहभागी भए र दंगाकारीहरूलाई इजरायलको सेवा गर्ने आरोप लगाए। खामेनीको मृत्युपछि उनले शोक सन्देश जारी गर्दै भने, “खामेनी सधैं इरान र मुस्लिमहरूका नायक रहनेछन्। इरानका महान जनताले यो घटनालाई पार गर्दै इमाम (खोमेनी) को बाटोमा फेरि हिँड्नेछन्।”

विश्लेषकहरूका अनुसार, हसन मध्यमार्गी भएकाले कट्टरपन्थीहरू (जस्तै खामेनीका छोरा मोज्तबा)का प्रतिस्पर्धी बन्न सक्छन्। खामेनीले आफ्नो उत्तराधिकारीका लागि हसनलाई पनि विचार गरेका थिए। पछिल्लो अशान्ति र युद्धपछि मध्यमार्गी उत्तराधिकारीले व्यवस्थालाई स्थिर बनाउन सक्ने धारणा बढेको छ। तर, हार्डलाइनरहरूको प्रभाव बलियो छ।

इरानको आणविक कार्यक्रम र पश्चिम तथा इजरायलसँगको सम्बन्धमा पनि हसनको प्रभाव पर्न सक्छ। उनले २०१५ को आणविक सम्झौतालाई समर्थन गरेका थिए र प्रतिबन्धहरूबाट आर्थिक कष्टको बारेमा बोलेका छन्। इजरायललाई “क्यान्सरको ट्युमर” भनेर आलोचना गरे पनि, सुधारवादीहरूसँगको सम्बन्धले वार्ताको सम्भावना बढाउन सक्छ।

इरानको भविष्य अब विशेषज्ञ सभाको निर्णयमा निर्भर छ। हसन खोमेनीको उदयले क्रान्तिकारी व्यवस्थालाई संकटबाट बचाउन सक्ने आशा जगाएको छ, तर यो उच्च जोखिमपूर्ण र जटिल प्रक्रिया बन्नसक्छ। क्षेत्रीय युद्ध र आन्तरिक अशान्तिले इरानको नेतृत्व परिवर्तनलाई थप चुनौतीपूर्ण बनाएको छ।

-reuters