(2).gif)
.png)
काठमाण्डौ । पृथ्वीको करिब एक तिहाइ भागलाई निरन्तर निगरानी गर्न सक्ने चीनको राडार स्याटेलाइट लुडी तान्से ४–०१ को क्षमताको रहस्य वैज्ञानिकहरूले पत्ता लगाएका छन्।
तीन वर्षअघि प्रक्षेपण गरिएको उक्त स्याटेलाइटले अमेरिकालगायत अन्य देशले अहिलेसम्म दोहोर्याउन नसकेको क्षमता प्रदर्शन गर्दै आएको थियो। चीनको सियान इन्स्टिच्युट अफ स्पेस रेडियो टेक्नोलोजीका अनुसन्धानकर्ताहरूले गरेको अध्ययनअनुसार यसको मुख्य रहस्य उच्च क्षमताको अर्धचालक सामग्री ग्यालियम नाइट्राइड प्रविधिमा रहेको छ।
अनुसन्धानकर्ताहरूले आफ्नो अध्ययन जर्नल अफ माइक्रोवेभ्स मा प्रकाशित गर्दै ग्यालियम नाइट्राइडले स्याटेलाइटलाई अत्यधिक शक्तिशाली राडार प्रणाली सञ्चालन गर्न सक्षम बनाएको बताएका छन्।
लुडी तान्से ४–०१ पृथ्वीबाट करिब ३६ हजार किलोमिटर माथिको भूस्थिर कक्षमा रहेको छ। सामान्य राडार स्याटेलाइटहरू प्रायः ६०० किलोमिटर उचाइको तल्लो पृथ्वी कक्षमा सञ्चालन हुने गर्छन्।
भूस्थिर कक्षमा रहेको यो स्याटेलाइट पृथ्वीको एउटै भौगोलिक स्थानमाथि स्थिर देखिने भएकाले एसिया–प्रशान्त क्षेत्रलाई निरन्तर निगरानी गर्न सक्षम भएको हो।
तर यति धेरै दूरीबाट प्रभावकारी राडार इमेजिङ गर्न निकै उच्च ऊर्जा आवश्यक पर्छ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार यही चुनौती समाधान गर्न स्याटेलाइटमा ग्यालियम नाइट्राइडमा आधारित सेमिकन्डक्टर प्रयोग गरिएको हो।
अध्ययनअनुसार स्याटेलाइटका ठोस अवस्था एम्प्लिफायरहरूले सिन्थेटिक एपर्चर राडारका लागि आवश्यक विद्युतीय चुम्बकीय तरंग उत्पादन गर्छन्। प्रत्येक एम्प्लिफायरले करिब ८०० वाट शक्ति उत्पादन गर्छ भने कुल प्रणालीले करिब १८ हजार वाट ऊर्जा प्रयोग गर्छ। यसको पावर दक्षता ५०.३ प्रतिशतसम्म पुगेको अध्ययनमा उल्लेख छ।
लुडी तान्से ४–०१ विश्वकै पहिलो र हालसम्म एक मात्र भूस्थिर कक्षामा रहेको सिन्थेटिक एपर्चर राडार स्याटेलाइट भएको बताइएको छ।
एसएआर प्रविधिले बादल, अँध्यारो वा प्रतिकूल मौसममा समेत पृथ्वीको सतहको तस्बिर लिन सक्छ। यस कारण यो प्रविधि मौसम अध्ययन, कृषि अनुसन्धानदेखि रणनीतिक निगरानीसम्म प्रयोग गर्न सकिन्छ।
ग्यालियम नाइट्राइड बनाउन आवश्यक पर्ने ग्यालियम मुख्यतः एल्युमिनियम उत्पादन प्रक्रियाबाट प्राप्त हुन्छ। चीन विश्वकै सबैभन्दा ठूलो एल्युमिनियम उत्पादक भएकाले विश्वको ९५ प्रतिशतभन्दा बढी ग्यालियम आपूर्ति चीनबाट हुने बताइएको छ।
स्याटेलाइट प्रक्षेपण भएको सन् २०२३ पछि चीनले ग्यालियम निर्यातमा प्रतिबन्ध तथा नियन्त्रण कडा बनाएको छ। यसले यो प्रविधिमा चीनको रणनीतिक पकड थप बलियो बनाएको छ।
चीनले लुडी तान्से ४–०१ लाई मौसम विज्ञान, कृषि अनुसन्धान र अन्य नागरिक प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिने बताउँदै आएको छ। तर यसको उच्च क्षमताको निरन्तर निगरानी प्रणालीले अमेरिका लगायतका देशहरूमा रणनीतिक चिन्ता बढाएको छ।
.png)
.jpg)
(19).jpg)
