दशैंपछि नेप्सेमा उछालको अपेक्षा, तथ्यले के भन्छन् ?

काठमाण्डौ । दशैंको टीका र जमरासँगै लगानीकर्ताबीच अर्को चासो पनि छ—बिदापछि खुल्ने सेयर बजारमा हरियाली फर्किएला कि बिक्रीको दबाब बढ्ला ?

उपलब्ध तथ्य हेर्दा बजारलाई समर्थन गर्ने केही आधार छन्। निक्षेप ब्याजदर घटेको छ, दशैंअघिको अन्तिम कारोबार सकारात्मक रह्यो र पूँजी बजार सुधारका प्रस्ताव सार्वजनिक भएका छन्। तर यी आधारले मात्रै बजार निरन्तर बढ्ने सुनिश्चित गर्दैनन्।

अहिलेको अवस्थाको विश्लेषण गर्दा तीव्र एकतर्फी उछालभन्दा खरिद–बिक्रीको शक्ति जाँच्ने, कम्पनीअनुसार फरक चाल देखिने बजारको सम्भावना बढी तर्कसंगत देखिन्छ। यो निश्चित भविष्यवाणी नभई हाल उपलब्ध सूचनाको आधारमा गरिएको आकलन हो।

बिदाअघिको हरियालीले के संकेत गर्छ ?

दशैंअघिको अन्तिम कारोबार अक्टोबर १६ मा नेप्से ८.२३ अंक बढेर २ हजार ६३४.१७ विन्दुमा बन्द भयो। कारोबार रकम ४ अर्ब ८८ करोड रुपैयाँ थियो। अघिल्लो कारोबारमा पनि सूचक ४.६७ अंक बढेको थियो।

यसले बिदाअघि बजारमा खरिद रुचि रहेको देखाउँछ। तर अन्तिम दिनको सामान्य वृद्धिलाई नयाँ उकालो चक्र सुरु भएको प्रमाण मान्न पर्याप्त हुँदैन।

बिदापछि सूचकसँगै कारोबारको सहभागिता बढ्छ कि बढ्दैन, बढेका कम्पनीले मूल्य टिकाउँछन् कि टिकाउँदैनन् र वृद्धि केही कम्पनीमा सीमित हुन्छ कि फैलिन्छ भन्ने हेर्नुपर्छ।

बढ्ने पहिलो आधार : निक्षेपको घट्दो आकर्षण

कात्तिकमा २० वाणिज्य बैंकको व्यक्तिगत मुद्दती निक्षेपको औसत अधिकतम ब्याजदर असोजको ४.०८९५ प्रतिशतबाट घटेर ४.०१३ प्रतिशत पुगेको प्रकाशित विवरण छ। यो सबै निक्षेपको भारित औसत दर नभई बैंकहरूले प्रस्ताव गरेका अधिकतम व्यक्तिगत दरहरूको औसत हो।

विश्लेषणात्मक रूपमा, निक्षेपको प्रतिफल कम हुँदा केही लगानीकर्ताले अन्य विकल्प खोज्न सक्छन्। यसले सेयर बजारप्रति रुचि बढाउने आधार दिन्छ।

तर निक्षेपबाट निस्किएको पैसा स्वतः सेयरमै आउँदैन। लगानीकर्ताले कम्पनीको कमाइ, मूल्यांकन र जोखिममा विश्वास गर्न सकेपछि मात्रै त्यो रुचि खरिदमा बदलिन्छ। निक्षेपदर घटेकै समयमा सबै लगानीकर्ताको सेयर कर्जाको लागत उही अनुपातमा घटिसकेको पनि मान्न मिल्दैन।

पैसा उपलब्ध छ, तर विश्वास कति छ ?

राष्ट्र बैंकको भदौसम्मको विवरणअनुसार बैंक तथा वित्तीय संस्थाको निक्षेप वार्षिक १४.४ प्रतिशत र निजी क्षेत्रको कर्जा ७.३ प्रतिशत बढेको छ। वाणिज्य बैंकको भारित औसत निक्षेप ब्याजदर ३.११ प्रतिशत तथा कर्जाको ६.३८ प्रतिशत छ।

यसको बजारका लागि दुई अर्थ लाग्छन्। तुलनात्मक रूपमा कम वित्तीय लागतले लगानीको वातावरणलाई सहयोग गर्न सक्छ। तर निक्षेपको तुलनामा सुस्त कर्जा वृद्धिले व्यवसाय विस्तार र ऋणको माग पर्याप्त बलियो नभएको संकेत पनि दिन सक्छ।

त्यसैले ‘बैंकमा पैसा छ, बजार अब बढ्छ’ भन्ने सरल निष्कर्ष अधुरो हुन्छ। उपलब्ध रकम कारोबार र कम्पनीको आम्दानीमा कसरी रूपान्तरण हुन्छ भन्ने महत्वपूर्ण छ।

नीतिगत सुधारले आशा, कार्यान्वयनले आधार

धितोपत्र बोर्डले संस्थागत लगानीकर्ता नीति, २०८३ सरोकारवालाको राय–सुझावका लागि सार्वजनिक गरेको छ। सामूहिक लगानी कोष नीतिको मस्यौदामा पनि परामर्श मागिएको छ।

यी पहलले बजारको संरचना र दीर्घकालीन पूँजी परिचालनप्रति सकारात्मक अपेक्षा बनाउन सक्छन्। तर परामर्शका लागि सार्वजनिक प्रस्तावलाई तत्काल नयाँ रकम भित्रिने निर्णयका रूपमा बुझ्न मिल्दैन।

बजार खुल्दा नीतिगत उत्साहले खरिद बढाउन सक्छ। त्यो वृद्धि टिक्न भने कार्यान्वयनको स्पष्टता, संस्थागत सहभागिता र कम्पनीको वास्तविक प्रदर्शन आवश्यक हुन्छ।

घट्ने जोखिम कहाँ छ ?

पहिलो जोखिम अपेक्षा र नतिजाबीचको अन्तर हो। लगानीकर्ताले कम्पनीबाट ठूलो नाफा वा लाभांशको आशा गरेका छन् भने वास्तविक विवरण कमजोर आउँदा मूल्यमा दबाब पर्न सक्छ।

दोस्रो जोखिम बढेको मूल्यमा बिक्री आउनु हो। बजार खुल्नेबित्तिकै सकारात्मक कारोबार भए पनि केही लगानीकर्ताले त्यसलाई नाफा सुरक्षित गर्ने अवसर बनाउन सक्छन्। यस्तो बिक्रीलाई नयाँ खरिदले धान्छ कि धान्दैन भन्नेले वृद्धिको बल देखाउँछ।

तेस्रो जोखिम आर्थिक लागत हो। राष्ट्र बैंकको विवरणमा भदौको वार्षिक उपभोक्ता मुद्रास्फीति ६.३४ प्रतिशत छ। महँगीले घरपरिवारको बचत क्षमता र कम्पनीको लागतमा दबाब दिन सक्ने भएकाले यसको प्रभाव पनि बेवास्ता गर्न मिल्दैन।

यी सम्भावित जोखिम हुन्; बजार खुल्दा बिक्री चाप निश्चित रूपमा आउँछ भन्ने प्रमाण होइनन्।

बजार खुलेपछि कुन संकेत हेर्ने ?

पहिलो दिनको हरियो वा रातो रंगभन्दा त्यसपछिका केही कारोबारको निरन्तरता उपयोगी हुनेछ।

देखिने अवस्था	सम्भावित विश्लेषण
सूचकसँगै कारोबार र बढ्ने कम्पनीको संख्या बढ्नु	खरिदको सहभागिता फैलिएको सकारात्मक संकेत
केही कम्पनीले सूचक उचाल्नु, अधिकांश कमजोर रहनु	समग्र बजारको बल अझै अस्पष्ट
कारोबार बढ्नु तर सूचक दिनको न्यून विन्दुनजिक बन्द हुनु	माथिल्लो मूल्यमा बिक्री चापको सम्भावना
प्रारम्भिक गिरावटपछि खरिद फर्कनु र मूल्य टिक्नु	बिक्री सोस्ने माग रहेको संकेत
धेरै कारोबारसम्म सूचक र सहभागिता कमजोर हुनु	सावधानी बढाउनुपर्ने अवस्था

यी संकेतले बजार बुझ्न सहयोग गर्छन्, कुनै एउटाले भविष्यको दिशा सुनिश्चित गर्दैन। कारोबार रकम मात्र बढ्नु पनि पर्याप्त हुँदैन-त्यो खरिदको बल हो कि बिक्रीको चाप भन्ने मूल्यको व्यवहारसँग जोडेर हेर्नुपर्छ।

नेप्से बढे पनि सबै सेयर बढ्दैनन्

दशैंपछि बजारको चर्चा समग्र सूचकमा केन्द्रित हुन सक्छ। तर लगानीकर्ताको प्रतिफल आफूले राखेको कम्पनीमा निर्भर हुन्छ।

आम्दानी बढेको, नगद प्रवाह सुधारिएको र उचित मूल्यांकन भएको कम्पनीको अवस्था कमजोर वित्तीय प्रदर्शन तर हल्लाका भरमा महँगिएको कम्पनीभन्दा फरक हुन्छ। लाभांश प्रतिशत हेर्दा पनि खरिद मूल्यसँग तुलना गर्नुपर्छ। बोनस सेयरलाई स्वतः थप सम्पत्ति बनेको अर्थमा बुझ्नु उचित हुँदैन।

यसपटक बजारको मुख्य परीक्षा कम ब्याजदर र सुधारको अपेक्षाले वास्तविक, टिकाउ खरिद ल्याउँछन् कि ल्याउँदैनन् भन्ने हो। हालका तथ्यले उकालो लाग्ने आधार पूरै कमजोर देखाउँदैनन्। तर त्यसलाई बलियो निष्कर्ष बनाउन बजार खुलेपछिको कारोबार, व्यापक सहभागिता र कम्पनीका नतिजाको पुष्टि चाहिन्छ।

दशैंपछि पहिलो दिन सूचक कहाँ पुग्छ भन्नेभन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न हुनेछ-बढेको मूल्यमा पनि खरिदकर्ता टिक्छन् कि टिक्दैनन् ?