चीन, भारत, ब्राजिलको साझा चाल: डलरबाट दूरी, सुनतर्फ नजिकिँदै

काठमाण्डौ । विश्वका प्रमुख अर्थतन्त्रहरूले अमेरिकी ट्रेजरी बन्डमा आफ्नो लगानी घटाउँदै सुनको भण्डार बढाउने दिशामा उल्लेखनीय कदम चालेका छन्। अमेरिकी वित्त विभागको तथ्यांकअनुसार, भारत, चीन, ब्राजिल, साउदी अरब र हङकङ जस्ता देशहरूले एक वर्षको अवधिमा आफ्नो अमेरिकी ट्रेजरी होल्डिंग घटाएका हुन्।

यो रणनीतिक परिवर्तनलाई 'गोल्ड रश' (सुनको दौड) का रूपमा व्याख्या गरिएको छ, जसमा केन्द्रीय बैंकहरूले आर्थिक अनिश्चितता, भू-राजनीतिक जोखिम र अमेरिकी डलरमाथिको निर्भरता घटाउने उद्देश्यले सुनलाई सुरक्षित सम्पत्तिको रूपमा प्राथमिकता दिइरहेका छन्।

भारतको अवस्था

रिजर्भ बैंक अफ इन्डिया (आरबीआई) ले अक्टोबर २०२५ को अन्त्यसम्म अमेरिकी ट्रेजरीमा आफ्नो लगानी २०० अर्ब डलरभन्दा तल झारेको छ। यो एक वर्षअघिको तुलनामा ५०.७ अर्ब डलर कम हो भने कुल होल्डिंग १९० अर्ब डलर मा सीमित भएको छ। यस अवधिमा आरबीआईले सुनको भण्डार बढाएर ८८०.१८ मेट्रिक टन पुर्‍याएको छ (एक वर्षअघि ८६६.८ मेट्रिक टन थियो)। यसले कुल विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा सुनको हिस्सा ९.३ प्रतिशत बाट बढाएर १३.६ प्रतिशत पुगेको छ।

अन्य देशहरूको स्थिति

-चीन को अमेरिकी ट्रेजरी होल्डिंग ७६०.१ अर्ब डलर बाट घटेर ६८८.७ अर्ब डलर मा झरेको छ।

-ब्राजिल को लगानी २२८.८ अर्ब डलर बाट घटेर १६७.७ अर्ब डलर पुगेको छ।

-साउदी अरब ले पनि आफ्नो होल्डिंग उल्लेखनीय रूपमा घटाएको छ।

यसै अवधिमा बेलायत, बेल्जियम, जापान, फ्रान्स, क्यानडा र संयुक्त अरब इमिरेट्स जस्ता देशहरूले भने अमेरिकी ट्रेजरीमा लगानी बढाएका छन्।

विज्ञको भनाइ आईडीएफसी फर्स्ट बैंककी मुख्य अर्थशास्त्री गौरांग सेनगुप्ताले भनिन्, "विकसित देशहरूमा बढ्दो वित्तीय दबाबले ट्रेजरी बन्डको मूल्यांकन जोखिम बढाएको छ। यसलाई कम गर्न आरबीआई जस्ता केन्द्रीय बैंकहरूले अमेरिकी ट्रेजरीबाट केही हिस्सा हटाएर सुनतर्फ सारिरहेका छन्।"

रूस-युक्रेन युद्ध, बढ्दो वैश्विक बन्ड यील्ड र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालका नीतिहरूले पनि यो ट्रेन्डलाई तीव्र बनाएको विश्लेषकहरू बताउँछन्। BRICS राष्ट्रहरूले डलरको विकल्प खोज्दै सुनको भण्डार बढाउँदा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा प्रणालीमा दीर्घकालीन प्रभाव पर्न सक्ने संकेत मिलेको छ।

यो विकासले विश्व अर्थतन्त्रमा सुनको भूमिका बढ्दै गएको र डलरको प्रभुत्वमा क्रमिक परिवर्तनको संकेत दिएको छ।