इरानले 'पूर्ण रूपमा खोल्यो' स्ट्रेट अफ हर्मुज, विश्व तेल बजारमा राहत

काठमाण्डौ । मध्यपूर्वको अत्यन्त संवेदनशील समुद्री मार्ग Strait of Hormuz लाई इरानले ‘पूर्ण रूपमा खुला’ घोषणा गरेको छ। पछिल्ला महिनाहरूमा बढ्दो क्षेत्रीय तनाव र सुरक्षा जोखिमबीच आएको यो घोषणाले अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा केही राहत दिएको छ।

इरानका अधिकारीहरूले जलडमरूमध्य सुरक्षित रहेको र अन्तर्राष्ट्रिय जहाज आवतजावतमा कुनै अवरोध नरहेको बताएका छन्। यस कदमलाई अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरू(Reuters, BBC र Al Jazeera)ले तनाव कम गर्ने कूटनीतिक संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

Strait of Hormuz विश्व ऊर्जा आपूर्तिको प्रमुख नाकाबन्दी बिन्दु मानिन्छ। Persian Gulf बाट उत्पादन हुने करिब २० प्रतिशत कच्चा तेल यही मार्ग हुँदै विश्व बजारमा पुग्ने गर्छ। दैनिक झण्डै १.७ देखि २ करोड ब्यारेल तेल यही बाटो प्रयोग गरी निर्यात हुने विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययनहरूले देखाएका छन्।

अमेरिका–इरान तनाव, क्षेत्रीय द्वन्द्व र तेल ट्यांकरमाथि भएका आक्रमणका कारण पछिल्लो समय हर्मुज क्षेत्रमा सुरक्षा चिन्ता बढेको थियो। इरानले अघिल्लो चरणमा आवश्यक परे जलडमरूमध्य बन्द गर्न सक्ने चेतावनी दिँदै आएको थियो, जसले विश्व बजारमा अस्थिरता निम्त्याएको थियो।

विश्लेषकहरूका अनुसार हालको ‘खुला’ घोषणा तत्कालका लागि सकारात्मक भए पनि दीर्घकालीन समाधान भने होइन। मध्यपूर्वको भूराजनीतिक अवस्था अझै अस्थिर रहेकाले भविष्यमा पुनः जोखिम उत्पन्न हुन सक्ने उनीहरूको भनाइ छ।

हर्मुज खुला रहँदा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेल मूल्य स्थिर रहने, ढुवानी लागत घट्ने र लगानीकर्तामा विश्वास बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसको प्रत्यक्ष प्रभाव नेपालजस्ता इन्धन आयातमा निर्भर मुलुकहरूमा पनि पर्नेछ, जहाँ अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य घटबढले पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य निर्धारणमा प्रभाव पार्ने गर्छ।

समग्रमा, इरानको यो घोषणाले तत्कालका लागि बजारमा राहत दिएको भए पनि क्षेत्रीय तनाव समाधान नभएसम्म हर्मुज जलडमरूमध्य विश्व अर्थतन्त्रको संवेदनशील केन्द्रकै रूपमा रहने देखिन्छ।