दैनिक स्थायी निक्षेप सुविधा लागू: बैंकिङ प्रणालीमा के बदलिन्छ ? सेयर बजारमा कस्तो प्रभाव पर्छ ?

काठमाण्डौ । नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थाका लागि स्थायी निक्षेप सुविधा (Standing Deposit Facility-SDF) सम्बन्धी व्यवस्था पुनरावलोकन गर्दै अब दैनिक रूपमा उपलब्ध गराउने निर्णय गरेको छ ।

राष्ट्र बैंकको मौद्रिक व्यवस्थापन विभागले जारी गरेको सूचनाअनुसार ‘क’, ‘ख’ र ‘ग’ वर्गका बैंक तथा वित्तीय संस्थाले अब हरेक दिन बैंकिङ कारोबार समयभित्र स्थायी निक्षेप सुविधा उपयोग गर्न सक्नेछन् । यो व्यवस्था २०८३ जेठ १३ गतेदेखि लागू हुनेछ ।

यसअघि स्थायी निक्षेप सुविधा सीमित समय वा तोकिएको अवधिमा मात्र उपलब्ध हुने व्यवस्था थियो । तर, अब दैनिक सुविधा खुला गरिएपछि बैंकहरूले आफ्नो अतिरिक्त तरलता व्यवस्थापन अझ सहज ढंगले गर्न पाउने भएका छन् ।

के हो स्थायी निक्षेप सुविधा ?

स्थायी निक्षेप सुविधा भनेको बैंक तथा वित्तीय संस्थासँग बढी भएको नगद रकम राष्ट्र बैंकमा निश्चित ब्याजदरमा अल्पकालीन रूपमा राख्ने व्यवस्था हो । बैंकिङ प्रणालीमा अत्यधिक तरलता हुँदा त्यसलाई बजारबाट तानेर व्यवस्थापन गर्न राष्ट्र बैंकले यो उपकरण प्रयोग गर्छ ।

राष्ट्र बैंकका अनुसार यसअन्तर्गत राखिएको रकमको साँवा तथा ब्याज भोलिपल्ट अपराह्न ३ बजेपछि सम्बन्धित संस्थाको खातामा जम्मा गरिनेछ ।

अब के परिवर्तन आउँछ ?

१. बैंकहरूलाई अतिरिक्त तरलता व्यवस्थापन सहज

दैनिक सुविधा खुला भएपछि बैंकहरूले निष्क्रिय रूपमा बसेको रकम तुरुन्तै राष्ट्र बैंकमा राखेर ब्याज आम्दानी गर्न सक्नेछन् । यसले बैंकहरूको दैनिक कोष व्यवस्थापन थप व्यवस्थित हुने अपेक्षा गरिएको छ ।

२. अन्तरबैंक ब्याजदरमा स्थिरता आउन सक्छ

बैंकिङ प्रणालीमा धेरै तरलता हुँदा अन्तरबैंक ब्याजदर अत्यन्तै तल झर्ने समस्या देखिँदै आएको थियो । दैनिक SDF उपलब्ध भएपछि अतिरिक्त रकम राष्ट्र बैंकतर्फ फर्किने भएकाले अन्तरबैंक दरमा केही स्थिरता आउन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ ।

३. कर्जाको ब्याजदर तत्काल नघट्न सक्ने संकेत

बजारमा अधिक तरलता हुँदा सामान्यतया कर्जा ब्याजदर घट्ने दबाब पर्छ । तर राष्ट्र बैंकले अतिरिक्त रकम आफूतर्फ तान्ने नीति लिएकाले बैंकहरूसँगको ‘सस्तो पैसा’ केही हदसम्म नियन्त्रणमा रहन सक्छ । यसले कर्जाको ब्याजदर तीव्र रूपमा घट्ने सम्भावना सीमित हुन सक्ने बैंकरहरू बताउँछन् ।

४. राष्ट्र बैंकको मौद्रिक नियन्त्रण बलियो

यो कदमलाई राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीतिको प्रभावकारी कार्यान्वयनतर्फ चालेको रणनीतिक कदमका रूपमा हेरिएको छ । पछिल्लो समय बैंकिङ प्रणालीमा निक्षेप बढ्दै गएको, तर कर्जा प्रवाह अपेक्षाअनुसार विस्तार हुन नसकेको अवस्थामा राष्ट्र बैंकले तरलता व्यवस्थापनलाई अझ सक्रिय बनाएको देखिन्छ ।

५. सेयर बजारमा अप्रत्यक्ष असर ?

विश्लेषकहरूका अनुसार बैंकिङ प्रणालीमा अत्यधिक तरलता हुँदा त्यसको केही प्रभाव पूँजीबजारमा पनि पर्छ । तर राष्ट्र बैंकले दैनिक रूपमा अतिरिक्त रकम आफूतर्फ तान्न थालेपछि बजारमा उपलब्ध ‘फ्री लिक्विडिटी’ केही सीमित हुन सक्छ । यद्यपि यसको प्रभाव तत्कालभन्दा पनि मध्यम अवधिमा देखिन सक्ने अनुमान गरिएको छ ।

पछिल्लो समय बैंकिङ प्रणालीमा अर्बौं रुपैयाँ अधिक तरलता थुप्रिएको अवस्थामा राष्ट्र बैंकले स्थायी निक्षेप सुविधा दैनिक रूपमा खुला गर्नु मौद्रिक व्यवस्थापनमा थप सक्रिय हस्तक्षेपको संकेतका रूपमा हेरिएको छ ।