इराकबाट अमेरिकी सेना पूर्ण रूपमा बाहिरियो, सुरक्षा समीकरणमा नयाँ चुनौती

काठमाण्डौ । अमेरिकाले इराकमा रहेको आफ्नो अन्तिम सैन्य टोलीसमेत फिर्ता गरेको छ। सेप्टेम्बर ३० मा उत्तरी इराकको अर्धस्वायत्त कुर्दिस्तान क्षेत्रस्थित एर्बिल एयरबेसबाट अन्तिम अमेरिकी सैनिक बाहिरिएसँगै सन् २००३ को अमेरिकी नेतृत्वको आक्रमणपछि सुरु भएको सैन्य उपस्थितिको लामो अध्याय समाप्त भएको हो। फिर्ती सन् २०२४ मा बग्दाद र वासिङ्टनबीच भएको सहमतिअनुसार सम्पन्न भएको छ। 

अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयका अनुसार अमेरिका र उसका गठबन्धन साझेदारले इराकमा ‘अपरेसन इन्हेरेन्ट रिजल्भ’ औपचारिक रूपमा समाप्त गरेका छन्। यद्यपि अमेरिकी सैन्य उपस्थिति अन्त्य भए पनि इराकी सुरक्षा निकायलाई लक्षित प्रशिक्षण तथा गुप्तचर सहयोग जारी रहनेछ। 

अमेरिकाले सन् २००३ मा सद्दाम हुसेनको शासन हटाउन इराकमाथि सैन्य आक्रमण गरेको थियो। अमेरिकी सेना सन् २०११ को अन्त्यमा बाहिरिएको थियो तर इस्लामिक स्टेट (आईएस) ले इराकको ठूलो भूभाग कब्जा गरेपछि सन् २०१४ मा पुनः फर्किएको थियो। पछिल्लो फिर्तीसँगै इराकको सुरक्षा जिम्मेवारी अब मुख्य रूपमा इराकी सुरक्षा निकायमाथि आएको छ। 

इरानको प्रभाव बढ्ने चिन्ता

अमेरिकी सेना बाहिरिएपछि इराकको राजनीतिक तथा सुरक्षा समीकरणमा इरान र उससँग निकट सशस्त्र समूहहरूको प्रभाव थप बढ्न सक्ने विश्लेषण भइरहेको छ।

इरान तथा उससँग आबद्ध इराकी समूहहरूले अमेरिकी फिर्तीलाई आफ्नो पक्षको उपलब्धिका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। इराकसम्बन्धी सुरक्षा विश्लेषकहरूले पश्चिमा सैन्य उपस्थिति हटेपछि इरान समर्थित समूहहरूले सरकारी नीति तथा सुरक्षा संस्थामा आफ्नो भूमिका विस्तार गर्ने प्रयास गर्न सक्ने बताएका छन्। Reuters

इराक लामो समयदेखि अमेरिका र इरान दुवैसँग सम्बन्ध कायम गर्दै आएको देश हो। त्यहाँका विभिन्न शक्तिशाली शिया सशस्त्र समूहसँग तेहरानको नजिकको सम्बन्ध रहेकाले अमेरिकी सेना बाहिरिएपछि राज्यबाहिरका हतियारधारी समूहको भविष्य प्रमुख चुनौतीका रूपमा देखिएको छ। 

आईएस फेरि सक्रिय हुने जोखिम

अमेरिकी फिर्तीसँगै इस्लामिक स्टेटका बाँकी सञ्जाल पुनः सक्रिय हुन सक्ने जोखिमबारे पनि सुरक्षा अधिकारीहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

संघीय इराक र कुर्दिस्तान क्षेत्रका केही सुरक्षा अधिकारीका अनुसार आईएसले आफ्नो घोषित ‘खिलाफत’ गुमाएको वर्षौं भइसके पनि उसका स्लीपर सेल अझै सक्रिय छन्। अमेरिकी सेनाबाट प्राप्त हुँदै आएको गुप्तचर सूचना, हवाई निगरानी, रसद तथा अन्य सैन्य सहयोग घट्दा ती समूहलाई पुनर्गठित हुने अवसर मिल्न सक्ने उनीहरूको आकलन छ। 

सन् २०१४ मा आईएसले मोसुलसहित इराकको करिब एकतिहाइ भूभाग नियन्त्रणमा लिएको थियो। त्यसपछि अमेरिकी नेतृत्वको गठबन्धनको सहयोगमा इराकी फौजले आईएसविरुद्ध ठूलो सैन्य अभियान सञ्चालन गरेको थियो। 

इराकले भन्यो– अब सुरक्षा जिम्मेवारी आफ्नै

इराकी प्रधानमन्त्री अली फालेह अल–जैदीले अन्तर्राष्ट्रिय गठबन्धनको सैन्य अभियान समाप्त हुनुलाई इराकले आफ्नै सुरक्षा र स्थिरताको पूर्ण जिम्मेवारी सम्हाल्ने नयाँ चरणका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। 

बग्दाद सरकारले अमेरिकी सेनाको फिर्तीलाई राष्ट्रिय सार्वभौमिकता बलियो बनाउने कदमका रूपमा लिएको छ। तर गैरसरकारी सशस्त्र समूहलाई राज्यको नियन्त्रणमा ल्याउने प्रयास चुनौतीपूर्ण बनेको छ। जैदीले यसअघि सेप्टेम्बर ३० सम्म त्यस्ता समूहलाई निशस्त्रीकरण गर्ने लक्ष्य राखेका थिए, तर पछि उक्त समयसीमा जुन २०२७ सम्म सारेको एपीले जनाएको छ। 

सैन्य उपस्थिति सकियो, सुरक्षा सम्बन्ध भने जारी

अमेरिकी सैनिक इराकबाट बाहिरिए पनि वासिङ्टन र बग्दादबीचको सुरक्षा सम्बन्ध पूर्ण रूपमा समाप्त भएको भने होइन। अमेरिकी पक्षले प्रत्यक्ष सैन्य अभियानबाट द्विपक्षीय सुरक्षा साझेदारीतर्फ सम्बन्ध रूपान्तरण हुने बताएको छ। प्रशिक्षण र गुप्तचर सहयोगलगायत केही सहायता जारी रहने अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयको भनाइ छ। 

अमेरिकी फिर्ती यस्तो समयमा भएको छ, जब क्षेत्रमा अमेरिका र इरानबीच तनाव कायमै छ। त्यसैले अब इराकले आईएसको बाँकी खतरा नियन्त्रण गर्ने, इरानसँग निकट सशस्त्र समूहलाई राज्यको नियन्त्रणमा ल्याउने र आन्तरिक सुरक्षा सन्तुलन कायम गर्ने चुनौती सामना गर्नुपर्ने देखिएको छ। 

इराकको सुरक्षा समीकरणमा थप ठूलो परिवर्तन भए म त्यसको अपडेट निगरानी गरेर खबर दिन पनि सक्छु।