सडकमा आगजनी, सरकारमाथि दबाब : फ्रान्सको प्रदर्शन किन बन्यो हिंसात्मक ?

काठमाडौं । विद्यालयमा पर्याप्त शिक्षक र राम्रो पढाइको वातावरण मागिरहेका विद्यार्थी, दैनिक खर्च धान्न कठिन भएको गुनासो गर्ने परिवार र सार्वजनिक सेवा कमजोर बन्दै गएकोमा आक्रोशित नागरिक—फ्रान्सको सडकमा अहिले फरक समूहका असन्तुष्टि एकै ठाउँमा पोखिएका छन्।

अक्टोबर १७, शनिबारको देशव्यापी प्रदर्शन हिंसात्मक बनेपछि प्रधानमन्त्री सेबास्तियाँ लेकोर्नुले १२०० जना पक्राउ र १५० प्रहरी घाइते भएको जानकारी दिएका छन्। फाइनान्सियल टाइम्सले यो विवरण सार्वजनिक गर्दै प्रदर्शनका क्रममा आगजनी र लुटपाट भएको जनाएको छ।

तर पक्राउ र आगजनीको तथ्याङ्कले मात्रै फ्रान्सको अहिलेको संकट बुझाउँदैन। यसको पृष्ठभूमिमा शिक्षाको अवस्था, जीवनयापनको लागत र सरकारप्रतिको विश्वाससँग जोडिएका प्रश्न छन्।

विद्यालयबाट कसरी सुरु भयो आन्दोलन ?

एसोसिएटेड प्रेसका अनुसार गत महिना पेरिसको दक्षिणपूर्वी उपनगर क्रेतेयस्थित एउटा माध्यमिक विद्यालयमा जनशक्ति अभावविरुद्ध प्रदर्शन सुरु भएको थियो। त्यसपछि कक्षा बहिष्कार र विद्यालय नाकाबन्दी अन्य क्षेत्रमा फैलियो।

विद्यार्थीका गुनासामा शिक्षक तथा कर्मचारीको अभाव, जीर्ण भवन र अपर्याप्त सुविधा छन्। केहीले लामो विद्यालय समय र विश्वविद्यालय भर्ना प्रणालीप्रति पनि असन्तुष्टि जनाएका छन्। विशेषगरी न्यून आय भएका क्षेत्रका विद्यार्थीको शैक्षिक अवसरबारे आन्दोलनले प्रश्न उठाएको छ।

महँगीको असन्तुष्टि पनि मिसियो

शनिबारको प्रदर्शनले विद्यार्थी आन्दोलनलाई जीवनयापनको लागतविरुद्धको व्यापक असन्तुष्टिसँग जोड्यो। पेट्रोल, ऊर्जा र खाद्यान्नको मूल्यवृद्धिप्रति आक्रोश व्यक्त गर्दै नागरिक सडकमा उत्रिए।

एपीका अनुसार गृहमन्त्री लोरा नुनेजले देशभर ११० जुलुसमा करिब पाँच लाख ५० हजार सहभागी भएको बताएका छन्। सीजीटी मजदुर संगठनसहित आयोजकले भने आठ लाख सहभागी भएको दाबी गरेका छन्। यी फरक पक्षका अनुमान हुन्, स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएको एउटै संख्या होइन।

स्पेनी दैनिक एल पाइसको रिपोर्टअनुसार विद्यार्थी, कर्मचारी र यातायात क्षेत्रका कामदारलगायत समूह एउटै प्रदर्शनमा जोडिएका थिए। सामाजिक सञ्जालबाट फैलिएको आह्वानमा पुरानो ‘येलो भेस्ट’ आन्दोलनको प्रभाव पनि देखिएको थियो।

प्रदर्शन किन हिंसात्मक बन्दैछ ?

हिंसा चर्किनुमा दुई परस्पर विरोधी दाबी अगाडि आएका छन्। सरकार र प्रहरीको भनाइमा तोडफोड गर्ने समूहले प्रदर्शनको भीडलाई आक्रमणको आवरण बनाइरहेका छन्। अर्कोतर्फ, विद्यार्थीमाथिको बल प्रयोग र गम्भीर चोटका घटनाले प्रहरी कारबाहीप्रतिको आक्रोश बढाएको छ।

एपीले प्रहरी हतियारका कारण किशोरकिशोरीमा गम्भीर चोट लागेको आरोप र कारबाहीमाथि प्रश्न उठेको जनाएको छ। मंगलबारसम्म प्रहरी दुर्व्यवहारसम्बन्धी ३६ अनुसन्धान भइरहेको विवरण पनि रिपोर्टमा उल्लेख छ। प्रहरीले भने ढुंगा र पटाकालगायतबाट आफूमाथि आक्रमण भइरहेको बताएको छ।

यसले असन्तुष्टि, झडप र थप आक्रोशको चक्र बन्ने जोखिम देखाउँछ। यद्यपि, हिंसाका घटनाका आधारमा सम्पूर्ण प्रदर्शनलाई एउटै रूपमा चित्रण गर्नु उचित हुँदैन। एपीले अधिकांश विद्यार्थी प्रदर्शनकारी शान्तिपूर्ण रहेको जनाएको छ।

१२०० पक्राउ आन्दोलनभरिको कुल संख्या होइन

शनिबार सार्वजनिक गरिएको १२०० पक्राउको संख्या र यसअघिका विद्यार्थी प्रदर्शनको तथ्याङ्क छुट्याउन आवश्यक छ।

ले मोन्दले न्याय मन्त्रालयलाई उद्धृत गर्दै सेप्टेम्बर २८ देखि अक्टोबर ८ सम्म ६ हजार ८७७ पटक प्रहरी हिरासतमा राखिएको जनाएको छ। तीमध्ये ८६ प्रतिशत नाबालकसँग सम्बन्धित थिए भने २ हजार ३७६ जनामाथि अभियोजन अघि बढिरहेको थियो।

यो अघिल्लो अवधिको हिरासतसम्बन्धी विवरण हो। त्यसलाई शनिबारको पक्राउ संख्यासँग सोझै जोडेर अद्वितीय व्यक्तिको कुल संख्या निकाल्न मिल्दैन। पक्राउ वा हिरासतमा पर्नु दोषी ठहरिनु पनि होइन।

चुनाव नजिकिँदा राजनीतिक टकराव

फ्रान्समा आगामी राष्ट्रपतीय निर्वाचनको पृष्ठभूमिले आन्दोलनलाई थप राजनीतिक महत्त्व दिएको छ। फाइनान्सियल टाइम्सका अनुसार प्रधानमन्त्रीले हिंसाका लागि उग्र वामपन्थी समूहलाई दोष दिएका छन्। राष्ट्रपति इम्यानुएल म्याक्रोंले पनि हिंसाको निन्दा गरेका छन्।

यहीबीच आर्थिक असमानताको बहस गहिरो छ। एपीको विश्लेषणअनुसार फ्रान्सको आधिकारिक गरिबी दर सन् २०२३ मा १५.४ प्रतिशत पुगेको थियो। यो तत्कालको प्रदर्शनको मापन होइन, तर असन्तुष्टिको दीर्घकालीन सामाजिक पृष्ठभूमि बुझाउने तथ्य हो।

सरकारसामु सुरक्षासँगै विश्वासको चुनौती

उपलब्ध रिपोर्टहरूको संयुक्त चित्रले विद्यालय सुधारको माग, महँगीको दबाब र प्रहरी कारबाहीप्रतिको अविश्वास आपसमा जोडिएको देखाउँछ। त्यसैले सरकारको चुनौती तोडफोड नियन्त्रणसँगै सार्वजनिक सेवाबारे उठेका प्रश्नको जवाफ दिनु पनि हो।

अब आन्दोलनको दिशा सरकारले मागलाई कसरी सम्बोधन गर्छ, प्रहरी कारबाहीसम्बन्धी अनुसन्धान कति विश्वसनीय हुन्छ र प्रदर्शन आयोजकले हिंसा रोक्न कस्तो भूमिका खेल्छन् भन्ने कुरामा निर्भर रहने देखिन्छ।