‘नयाँ बाली’ बन्ने दौडमा लोम्बोक

काठमाण्डौ । इन्डोनेसियाको लोम्बोक द्वीप अहिले तीव्र गतिमा ‘नयाँ बाली’ बन्दैछ । तर, पर्यटन विकाससँगै स्थानीयहरूको जीवनमा ठूलो परिवर्तन र असन्तोष पनि देखिएको छ ।

लोम्बोकका उत्कृष्ट सर्फ गाइडमध्येका एक दामार अहिले पर्यटकहरूलाई समुद्रमा लैजान अभ्यस्त छन् । तर, उनको बाल्यकाल विदेशीप्रति डरले भरिएको थियो ।

“सात-दस वर्षको हुँदा गोरा मानिस देख्दा म डराएर रुन्थें, कहिलेकाहीँ डरले लुगा भिज्थ्यो,” दामार (३९) ले बीबीसीसँग भने ।

तर, समयसँगै बालीको छेउमा रहेको यो सुन्दर द्वीप विदेशीहरूका लागि नयाँ आकर्षण बन्न थालेपछि उनको डर हरायो ।

बालीजस्तै निलो समुद्र र आकर्षक दृश्य भएको लोम्बोक अझै पनि धेरैका लागि अपरिचित स्वर्ग हो-सर्फरका लागि सुनको खानी र ट्रेकिङका लागि माउन्ट रिन्जानी यसको पहिचान बनेको छ ।

‘नयाँ बाली’ को सपना

इन्डोनेसियाली सरकारले अब बालीका विकल्पका रूपमा नयाँ पर्यटन केन्द्रहरू विकास गर्ने योजनाअन्तर्गत लोम्बोकलाई मुख्य गन्तव्य बनाएको छ ।

मण्डालिका क्षेत्रलाई ‘नयाँ बाली’को मुटुका रूपमा विकास गर्ने अभियान सुरु भइसकेको छ ।

समुद्र तटमा नयाँ रिसोर्ट, क्याफे र रेसट्रयाक निर्माण भइसकेका छन् । हालै आयोजित मोटोसाइकल ग्राण्डप्रि हेर्न करिब १.५ लाख दर्शक भेला भएका थिए ।

तर, यस विकासको मूल्य पनि स्थानीयहरूले चुकाइरहेका छन् । सन् २०१९ देखि २०२१ बीचमा मण्डालिका सर्किटका लागि डजनौँ परिवार विस्थापित भए । दामारको परिवार पनि त्यसमा पर्थ्यो ।

“म रिसाएँ, तर के गर्न सक्थें ? सरकारसँग लड्न सकिँदैन,” उनले भने ।

अहिले दामारले नयाँ जमिन किनेर घर बनाएका छन्, र सर्फ गाइडको रूपमा माछा मार्ने पेसाभन्दा दोब्बर आम्दानी गर्छन् ।

तर उनी भन्छन्-“म पर्यटकमाथि रिसाएको होइन, आफ्नै सरकारमाथि हो।”

विकास र विस्थापन

लोम्बोकमा पर्यटनको बिस्तारले बालीको जाम, प्रदूषण र भीडबाट थाकेका पर्यटकहरूलाई आकर्षित गरेको छ ।

गत वर्ष ८१,५०० विदेशी पर्यटक लोम्बोक आइपुगे-अघिल्लो वर्षभन्दा ४० प्रतिशत बढी ।

सरकारले यस क्षेत्रका लागि एशियन इन्फ्रास्ट्रक्चर इन्भेस्टमेन्ट बैंकबाट २५० मिलियन डलर ऋणसहित ठूलो लगानी जुटाइसकेको छ ।

तर, यसले स्थानीयहरूलाई नयाँ समस्या पनि दिएको छ ।

तान्जुङ आन तटमा रहेको कर्टिनी लुम्बन राजा जस्तो क्याफे सञ्चालक भन्छिन्, “हामीलाई कुताजस्तो ‘व्यवस्थित’ बनाउने चाहना छैन । त्यसरी विकास भएपछि समुद्र तटको मौलिकता हराउँछ।”

तर, उनीहरूको कुरा सुन्ने कोही भएन । जुलाईमा बीबीसीको भ्रमणपछि केही दिनमै त्यहाँका करिब २०० साना पसलहरू तोडफोड गरिए ।

“तिनीहरूले हातले नै बार तोडे, ढोका लात हाने-अत्यन्तै अमानवीय थियो,” स्थानीय व्यापारी एला नुर्लैला भन्छिन् ।

‘बाली चाहिएको हो भने, बाली नै जानुहोस्’

सरकारी स्वामित्वको कम्पनी इन्डोनेसिया टुरिज्म डेभलपमेन्ट कर्पोरेशन (ITDC) ले त्यहाँ करिब १२८ मिलियन डलर लगानीमा लक्जरी होटल बनाउन लागेको छ ।

तर, संयुक्त राष्ट्रसंघका विज्ञहरूले २,००० भन्दा बढी मानिसले आफ्नो जीविकाको स्रोत गुमाएको बताउँदै यसलाई मानवअधिकार उल्लंघनको रूपमा उल्लेख गरेका छन् ।

“आर्थिक वृद्धिको नाममा मण्डालिकाका जनतालाई बलि चढाउनु हुँदैन,” उनीहरूले चेतावनी दिएका छन् ।

त्यसैबीच, स्थानीय संस्कृतिमा पनि प्रभाव पर्न थालेको छ ।

लोम्बोक मुस्लिम बहुल क्षेत्र हो, जहाँ मदिरा खुला रूपमा पाइँदैन र पर्यटकहरूलाई मर्यादित लुगा लगाउन सल्लाह दिइन्छ ।

“लोम्बोक आफ्नो मौलिकता र प्रकृतिका कारण विशेष छ,” स्विस पर्यटक बासिल बर्गर भन्छन्, “यदि बाली जस्तो देख्न चाहियो भने तिनीहरू बाली नै जाउन्।”

उज्यालो र छायाँ

पर्यटनले धेरै स्थानीयलाई रोजगारी र आम्दानी दिएको छ । मण्डालिकामा सर्फ क्याम्प सञ्चालन गर्ने अमेरिकी लगानीकर्ता एन्ड्रु इरविन भन्छन्,

“हामीले स्थानीयहरूलाई राम्रो आम्दानी, शिक्षा र स्वास्थ्य सेवाको अवसर दिन सकेका छौं।”

त्यसै गरी, कुटा क्षेत्रकी होमस्टे सञ्चालक बैक एनिदा किना लारे (लारा) ले २०१४ मा चार कोठाबाट सुरु गरेकी आफ्नो व्यवसाय अहिले १४ कोठा र नयाँ भिला निर्माणसम्म पुर्‍याएकी छिन् ।

तर उनी पनि भन्छिन्, “पहिलेको शान्त जीवन याद आउँछ, तर अहिले व्यस्तता र पैसाले जीवन बदलिएको छ।”

संक्षेपमा, लोम्बोकको कथा अवसर र संघर्ष दुवैको मिश्रण हो- जहाँ ‘स्वर्ग’ निर्माणको दौडमा स्थानीय पहिचान र अधिकारले नयाँ परीक्षा भोगिरहेका छन्।

-बीबीसीमा प्रकाशित रिपोर्टको नेपाली भावानुवाद