नेपालको पहाडमा देशको सबैभन्दा ठूलो फलाम खानीलाई लिएर विवाद उत्पन्न

-सोनाम लामा ह्योल्मो

 

धौलागिरी, नेपाल । नेपालको पश्चिमी पहाडी क्षेत्रमा अवस्थित धौलागिरी फलाम खानी, जुन देशकै सबैभन्दा ठूलो फलामको भण्डार मानिन्छ, हाल विवादको केन्द्र बनेको छ। यो खानी, जसमा करिब १ अर्ब टन फलामको अयस्क रहेको अनुमान गरिएको छ, स्थानीय समुदाय, खानी सञ्चालक, र सरकारी निकायहरूबीच तनावको कारण बनेको छ। खानी उत्खननले स्थानीय वातावरण, जीविका, र सांस्कृतिक सम्पदामा पर्ने प्रभावलाई लिएर चिन्ता बढ्दो छ।

खानीको महत्व र सम्भावना

धौलागिरी फलाम खानी बागलुङ र म्याग्दी जिल्लाको सिमानामा अवस्थित छ। यो खानीमा रहेको फलामको अयस्कले नेपालको औद्योगिक विकासमा ठूलो योगदान पुर्‍याउन सक्ने सम्भावना छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार, यो खानीले देशको फलाम र स्टील उद्योगलाई आत्मनिर्भर बनाउन र आयातमा निर्भरता कम गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ। साथै, यसले रोजगारी सिर्जना र आर्थिक वृद्धिमा पनि योगदान दिन सक्छ।

तर, यो खानीको उत्खनन र सञ्चालनको प्रक्रियाले स्थानीय समुदायमा मिश्रित प्रतिक्रिया उत्पन्न गरेको छ। कतिपयले यसलाई आर्थिक समृद्धिको अवसरको रूपमा हेरेका छन् भने अरूले वातावरणीय र सामाजिक जोखिमको चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

स्थानीय समुदायको चिन्ता

धौलागिरी क्षेत्रका बासिन्दाहरूले खानी उत्खननले आफ्नो जीविका र पर्यावरणमा गम्भीर असर पार्ने डर व्यक्त गरेका छन्। खानी सञ्चालनले वनजंगल, जलस्रोत, र जैविक विविधतामा नकारात्मक प्रभाव पार्ने उनीहरूको चिन्ता छ। स्थानीय किसानहरूले खानीको धूलो र प्रदूषणले कृषि उत्पादनमा ह्रास आउने र खेतीयोग्य जमिन बिग्रने आशंका गरेका छन्।

“हाम्रो गाउँको पानीको स्रोत सुक्न सक्छ, र हाम्रो खेतीपातीमा असर पर्छ,” एक स्थानीय बासिन्दाले भने। “हामीलाई रोजगारी र विकासको लोभ देखाइएको छ, तर हाम्रो पर्यावरण र संस्कृति नष्ट भएमा त्यसको के अर्थ रहन्छ?”

स्थानीय समुदायले खानी सञ्चालनको प्रक्रियामा आफ्नो सहभागिता र पारदर्शिता नभएको गुनासो पनि गरेका छन्। उनीहरूले खानी कम्पनी र सरकारले स्थानीयको चिन्तालाई सम्बोधन नगरेको आरोप लगाएका छन्।

सांस्कृतिक र पर्यावरणीय जोखिम

धौलागिरी क्षेत्र प्राकृतिक सौन्दर्य र सांस्कृतिक सम्पदाले भरिपूर्ण छ। यहाँका मन्दिर, तीर्थस्थल, र पुरातात्विक महत्वका स्थानहरू पर्यटक र तीर्थयात्रीहरूका लागि आकर्षणको केन्द्र हुन्। खानी उत्खननले यी सम्पदाहरूलाई क्षति पुग्ने डर स्थानीयवासीमा छ। साथै, यो क्षेत्रमा पाइने दुर्लभ वन्यजन्तु र वनस्पतिमा पनि असर पर्न सक्ने पर्यावरणविद्हरूले चेतावनी दिएका छन्।

“यो क्षेत्रको जैविक विविधता र सांस्कृतिक महत्वलाई जोगाउनुपर्छ,” एक पर्यावरण कार्यकर्ताले भने। “खानी सञ्चालनले यहाँको पर्यावरणीय सन्तुलन बिगार्न सक्छ, जसको असर दीर्घकालीन हुनेछ।”

सरकार र खानी कम्पनीको दृष्टिकोण

नेपाल सरकार र खानी सञ्चालक कम्पनीले यो परियोजनालाई आर्थिक विकासको अवसरको रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार, खानीले स्थानीय र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउनेछ। कम्पनीले स्थानीयवासीलाई रोजगारी, पूर्वाधार विकास, र सामुदायिक परियोजनाहरूमा लगानी गर्ने वाचा गरेको छ।

तर, स्थानीय समुदाय र पर्यावरणविद्हरूले यी प्रतिबद्धताहरूलाई सन्देहको दृष्टिकोणले हेरेका छन्। विगतमा नेपालमा सञ्चालित खानी परियोजनाहरूले वातावरणीय क्षति र सामाजिक असन्तुष्टि निम्त्याएको उदाहरणहरू छन्।

समाधानको खोजी

धौलागिरी फलाम खानीको विवाद समाधान गर्न सरकार, खानी कम्पनी, र स्थानीय समुदायबीच संवाद र सहकार्य आवश्यक छ। विज्ञहरूले सुझाएका छन् कि खानी सञ्चालन गर्नुअघि विस्तृत वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन (EIA) र सामाजिक प्रभाव मूल्यांकन (SIA) गर्नुपर्छ। साथै, स्थानीय समुदायको सहभागिता र पारदर्शिता सुनिश्चित गर्नुपर्छ।

“हामी विकासको विरोधी होइनौं,” एक स्थानीय नेताले भने। “तर यो विकास हाम्रो पर्यावरण र समुदायको मूल्यमा हुनुहुँदैन। हामीलाई हाम्रो आवाज सुनिएको र हाम्रो चिन्ता सम्बोधन भएको देख्न चाहन्छौं।”

निष्कर्ष

धौलागिरी फलाम खानीको विवादले नेपालमा विकास र संरक्षणबीचको जटिल सम्बन्धलाई उजागर गरेको छ। यो परियोजनाले आर्थिक समृद्धिको सम्भावना बोकेको छ, तर यसको सामाजिक र पर्यावरणीय लागतलाई बेवास्ता गर्न सकिँदैन। सरकार, खानी कम्पनी, र स्थानीय समुदायले मिलेर समाधान खोज्नुपर्छ, जसले सबैको हित सुनिश्चित गरोस्। अन्यथा, यो खानीले आर्थिक लाभको सट्टा दीर्घकालीन सामाजिक र पर्यावरणीय क्षति निम्त्याउन सक्छ।

(https://news.mongabay.com/ मा प्रकाशित रिपोर्टको नेपाली भावानुवाद)