इरानमा इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो १ करोड रियालको नोट जारी, तर वास्तविक मूल्य मात्र ७ डलर !

काठमाण्डौ । ईरानले एक करोड रियाल (१०० लाख रियाल) मूल्यको नयाँ बैंकनोट जारी गरेको छ। यो देशको इतिहासमा सबैभन्दा ठूलो मूल्यको नोट हो, जसले गम्भीर आर्थिक संकट र हाइपरइन्फ्लेसनलाई स्पष्ट रूपमा उजागर गरेको छ।

यो नोट मार्च २०२६ मा सर्कुलेशनमा ल्याइएको हो। यद्यपि यसको मूल्य १० मिलियन रियाल -१ करोड रियाल) छ, तर वास्तविक मूल्यमा यो केवल करिब ७ अमेरिकी डलर -लगभग १००० हजार नेपाली रुपैयाँ) बराबर छ। हाल १ अमेरिकी डलरको मूल्य लगभग १३१ लाख इरानी रियाल पुगेको छ।

यो कदम इजरायल र अमेरिकासँगको जारी युद्ध, अमेरिका/युरोप/संयुक्त राष्ट्रसंघबाट लगाइएका कडा प्रतिबन्धहरू, इरानको आणविक तथा ब्यालिस्टिक मिसाइल कार्यक्रमका कारण आएको हो। तेल निर्यात ठप्प हुँदा विदेशी मुद्रा अभाव, आयातमा कठिनाइ र सरकारी ढुकुटी खाली भएको अवस्था छ।

डिसेम्बर २०२५ मा समग्र मुद्रास्फीति ४२.५ प्रतिशत पुगेको थियो भने खाद्यान्न मुद्रास्फीति ७० प्रतिशतभन्दा माथि छ। उदाहरणका लागि:

-१ किलो पीठोको मूल्य ५ लाख २० हजार रियाल

-१ किलो चामल २ लाख रियालसम्म

-१ लिटर दूध ६ लाख रियाल

चार सदस्यीय परिवारले मासु र फलफूलबिना पनि दैनिक आधारभूत खर्चका लागि लाखौं रियाल खर्च गर्नुपर्छ। यो नयाँ १ करोडको नोटले पनि सानो झोला पनि भरिने गरी सामान किन्न पर्याप्त हुँदैन।

विशेषज्ञहरूका अनुसार, उत्पादन कम हुँदा अत्यधिक मुद्रा छाप्ने नीतिले मुद्रास्फीतिलाई थप बढाएको छ। आईएमएफले २०२६ मा पनि ४० प्रतिशतभन्दा माथि मुद्रास्फीति रहने अनुमान गरेको छ यदि युद्ध जारी रहेमा।

केन्द्रीय बैंकले नगद अभाव व्यवस्थापन गर्न ठूला मूल्यका नोटहरू जारी गरिरहेको छ, तर यो आर्थिक संकटको गहिराइलाई मात्र देखाउँछ। इरानी नागरिकहरूले इलेक्ट्रोनिक भुक्तानी प्रणाली बन्द हुने डरले नगद जम्मा गर्न बैंकहरूमा लाम लागेका छन्।

यो स्थितिले इरानको अर्थतन्त्रलाई द्वितीय विश्वयुद्धपछिको सबैभन्दा खराब अवस्थामा पुर्‍याएको छ।