तेलको मूल्यमा तीव्र वृद्धि : ब्रेन्ट ११५ डलर नाघ्यो, इरान-अमेरिका युद्धले आपूर्तिमा ठूलो संकट

काठमाण्डौ । विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा निरन्तर उकालो लागिरहेको छ। 

आज सोमबार बिहानको तथ्यांकअनुसार ब्रेन्ट क्रुड तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल ११५.२९ अमेरिकी डलर पुगेको छ, जुन एक दिनमा २.४२ प्रतिशतले बढेको हो। यही अवधिमा डब्ल्यूटीआई (WTI) क्रुडको मूल्य १००.९८ डलर प्रतिब्यारेल रहेको छ, जसमा १.३४ प्रतिशतको वृद्धि भएको छ। दुबई क्रुड भने १२९.९९ डलरमा रहेको छ।

यो मूल्यवृद्धिको प्रमुख कारण फेब्रुअरी २८, २०२६ देखि सुरु भएको इरानविरुद्ध अमेरिका र इजरायलको सैन्य कारबाही तथा त्यसपछिको युद्ध हो। मार्च ४ देखि इरानले हर्मुज स्ट्रेट बन्द गरेपछि विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल आपूर्ति प्रभावित भएको छ। यो जलमार्ग बन्द हुँदा मध्यपूर्वबाट तेल निर्यात ठप्पप्रायः भएको छ। युद्ध सुरु भएयता ब्रेन्ट तेलको मूल्य ५५ प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय बजारका अनुसार यो संकटले दैनिक ४ देखि ५ मिलियन ब्यारेल तेल आपूर्तिमा कमी आएको छ। इरानले थप आक्रमण वा आपूर्ति अवरोध गर्ने चेतावनी दिइरहेको छ, जसले तेलको मूल्यलाई थप दबाब दिइरहेको छ।

नेपालमा पनि यसको प्रत्यक्ष असर परिसकेको छ। नेपाल आयल निगमले हालै पेट्रोल, डिजेल र मटितेलको मूल्यमा वृद्धि गरिसकेको छ। हाल काठमाडौंमा पेट्रोलको मूल्य प्रतिलिटर करिब १८७ रुपैयाँ नजिक छ भने डिजेल र मटितेल १६४-१६५ रुपैयाँ कायम छ। निगमले अन्तर्राष्ट्रिय बजारको अस्थिरता र युद्धको प्रभावलाई मुख्य कारण बताएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार हर्मुज स्ट्रेट पूर्ण रूपमा खुल्न ढिलाइ भएमा तेलको मूल्य १२०–१५० डलरसम्म पुग्न सक्ने र नेपालजस्ता पूर्ण आयातित देशमा इन्धनको मूल्य थप बढ्ने सम्भावना छ। यसले ढुवानी, यातायात र दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्यमा समेत चाप पार्ने देखिन्छ।

सरकारले वैकल्पिक ऊर्जा प्रयोगलाई प्रोत्साहन दिने र इन्धन खपत घटाउने उपायहरू अपनाउनुपर्ने विज्ञहरूको सुझाव छ। विश्व बजारको यो अस्थिरता कति समयसम्म कायम रहन्छ भन्ने अझै अनिश्चित छ।