अलैंची खेतीले बदलिँदै ग्रामीण अर्थतन्त्र, युवामा स्वरोजगारको अवसर

काठमाण्डौं । खेती केवल उत्पादनमा मात्र सीमित नभई बिरुवा व्यवसायसमेत आयआर्जनको बलियो माध्यम बनेको छ।

महेश सापकोटा, माइजोगमाई गाउँपालिका–५ का एक युवा किसान, अहिले अलैंची खेतीबाट सफल उदाहरणका रूपमा चिनिन थालेका छन्।  

 

उनले गत वर्ष मात्रै करिब २२ लाख रुपैयाँ बराबरको अलैंचीका बिरुवा बिक्री गरेका थिए।  

यस वर्ष पनि करिब डेढ लाख बिरुवा बिक्री गर्ने तयारीमा रहेको उनले बताए।

७० रोपनी क्षेत्रफलमा अलैंची खेती गर्दै आएका सापकोटाले उत्पादन र बिरुवाको माग दुवै बढेको जानकारी दिए।  

उनका अनुसार भार्लाङ जातको अलैंचीका बिरुवा खोटाङ, पाँचथर, ताप्लेजुङ लगायत जिल्लासम्म पुगेका छन् भने पश्चिमी जिल्लाबाट समेत माग आउन थालेको छ।

उनले भने, “रोग कम लागेको छ, उत्पादन राम्रो भएको छ र बजार पनि राम्रो छ।  

गएको वर्ष १४ मन अलैंची बिक्री गरेको थिएँ, यो वर्ष २५ मन बिक्री भयो। आउँदो वर्ष ५० मन उत्पादन हुन्छ भन्ने अपेक्षा छ।”

सापकोटाका अनुसार गाउँमा आम्दानीको सम्भावना भएपनि काम गर्ने जनशक्ति र युवामा उत्साहको अभाव देखिन्छ। 

उनले कृषि क्षेत्रमा युवालाई प्रोत्साहन गर्न सके वैदेशिक रोजगारीको बाध्यता कम हुँदै जाने विश्वास व्यक्त गरे।

त्यस्तै सन्दकपुर गाउँपालिका–२ का युवा किसान लिला दाहालले पनि अलैंची खेतीबाट राम्रो आम्दानी लिन थालेका छन्।  

४० रोपनी जमिनमा अलैंची खेती गरेका दाहालले गएको सिजनमा आठ मन अलैंची बिक्री गरेका थिए।  

नयाँ बगानबाट उत्पादन शुरु भएपछि आउँदो वर्ष २० मनसम्म उत्पादन पुग्ने अनुमान उनले गरेका छन्।

दाहालका अनुसार माइमझुवा क्षेत्रमा गएको पहिरोले धेरै जमिन चिराचिरा परेपछि अन्य खेती गर्न कठिन भएको छ।  

“यहाँको जमिन धाँजा फाटेको छ, कतिपय घर जोखिममा छन्। अरू खेती सम्भव छैन, त्यसैले अलैंची नै हाम्रो विकल्प बनेको छ,” उनले भने।

अहिले अधिकांश किसानले पहिरो प्रभावित जमिनमा समेत अलैंची रोप्न थालेका छन्।

अलैंची खेतीबाट आएको आम्दानीले किसानहरूको जीवनस्तरमा समेत परिवर्तन आउन थालेको छ।

सुकमाया राईले अलैंची खेतीकै आम्दानीबाट आफ्नो परिवारको आर्थिक अवस्था सुधारेको बताइन्।

करिब आठ–दश वर्षअघि ब्याजमा जमिन लिएर शुरु गरेको अलैंची खेतीबाट अहिले उनको परिवारले २८ रोपनी जमिन खरिद गरिसकेको छ।

उनले भनिन्, “पहिला ब्याजमा लिएको जमिनमा अलैंची लगायौं। त्यही आम्दानीबाट अहिले आफ्नै जमिन किन्न सफल भयौं।  

अहिले झण्डै ४० रोपनी क्षेत्रमा अलैंची खेती गरेका छौं। यो वर्ष १८ मन अलैंची उत्पादन भयो। अब राम्रो घर बनाउने सपना छ।”

पछिल्लो समय याङ्मा गाउँ नै ‘अलैंची गाउँ’ को रूपमा परिचित बन्न थालेको छ।  

गाउँका अधिकांश किसानले अलैंची खेती गरेका छन्। घर–घर वरिपरि, कान्ला र आँगनसम्म अलैंचीका बोट फैलिएका छन्।

खेती विस्तारसँगै गाउँको आर्थिक गतिविधिमा समेत सुधार आएको स्थानीय बताउँछन्।

उत्पादन वृद्धि भएसँगै अलैंची निर्यातमा पनि उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ।  

मेची भन्सार कार्यालयका अनुसार चालू आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को साउनदेखि चैत मसान्तसम्म झापाबाट मात्रै १० अर्ब ७० करोड रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यको अलैंची निर्यात भएको छ।

सो अवधिमा ५२ लाख ९५ हजार २५० किलो अलैंची निर्यात भएको तथ्यांकले देखाएको छ।  

अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा यो ४१.५८ प्रतिशतले बढी निर्यात हो।  

अलैंचीको मूल्य वृद्धि, उत्पादन विस्तार तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारको माग बढ्नु यसको प्रमुख कारण मानिएको छ।

अलैंची विकास केन्द्र का अनुसार हाल देशभर १४ हजार ३८३ दशमलव पाँच हेक्टर क्षेत्रफलमा अलैंची खेती विस्तार भएको छ।

केन्द्रका अधिकारीहरूका अनुसार पूर्वी पहाडी जिल्लाहरूमा अलैंची खेतीले ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाइरहेको छ।

कृषि विज्ञहरूका अनुसार अलैंची खेतीले केवल किसानको आम्दानी मात्र बढाएको छैन, गाउँमा रोजगारी सिर्जना, स्थानीय लगानी वृद्धि र वैदेशिक रोजगारको विकल्प निर्माणमा समेत महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याइरहेको छ।

उचित बजार व्यवस्थापन, रोग नियन्त्रण र सरकारी सहयोग विस्तार गर्न सके नेपालले अलैंची निर्यातबाट अझ ठूलो विदेशी मुद्रा आर्जन गर्न सक्ने सम्भावना देखिएको छ।

इलाममा अलैंचीको राम्रो मूल्य र बढ्दो बजार मागका कारण युवाहरू अलैंची खेतीतर्फ आकर्षित हुन थालेका छन्।  

यस वर्ष प्रतिमन ९० हजारदेखि एक लाख रुपैयाँसम्म मूल्य पाएपछि किसानहरू उत्साहित बनेका हुन्।  

जेठदेखि साउनसम्म बिरुवा रोप्ने समय भएकाले किसानहरूले नयाँ बगान विस्तारसँगै बिरुवा बिक्रीबाट पनि राम्रो आम्दानी गरिरहेका छन्।

महेश सापकोटा ले गत वर्ष २२ लाख रुपैयाँ बराबरका अलैंचीका बिरुवा बिक्री गरेका थिए भने यस वर्ष डेढ लाख बिरुवा बिक्री गर्ने तयारीमा छन्।  

उनले उत्पादन र बजार दुवै राम्रो रहेको बताए। त्यस्तै लिला दाहाल ले पहिरो प्रभावित जमिनमा अलैंची खेती नै मुख्य विकल्प बनेको बताए।

सुकमाया राई ले अलैंची खेतीकै आम्दानीबाट २८ रोपनी जमिन खरिद गर्न सफल भएको बताइन्।  

अहिले याङ्मा गाउँ नै ‘अलैंची गाउँ’ का रूपमा परिचित बन्दै गएको छ।

मेची भन्सार कार्यालयका अनुसार चालू आर्थिक वर्षको नौ महिनामा १० अर्ब ७० करोड रुपैयाँभन्दा बढीको अलैंची निर्यात भएको छ, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ४१.५८ प्रतिशत बढी हो।  

अलैंची विकास केन्द्रका अनुसार देशभर १४ हजार ३८३ हेक्टरभन्दा बढी क्षेत्रमा अलैंची खेती विस्तार भइसकेको छ।

कृषि विज्ञहरूले अलैंची खेतीले ग्रामीण अर्थतन्त्र, रोजगारी र वैदेशिक रोजगारको विकल्प निर्माणमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याइरहेको बताएका छन्।