भोटेकोशी विपत्तिको ‘ग्राउन्ड जिरो’मा चीनका ६ स्याटेलाइट, बादल छिचोल्दै खिचे हिमपहिरोस्थलका स्पष्ट तस्बिर

काठमाडौं । नेपाल–चीन सीमाक्षेत्रमा हिमनदीको ठूलो हिस्सा भत्किएर विनाशकारी बाढी आएको केही घण्टामै चीनले आफ्ना ६ वटा व्यावसायिक स्याटेलाइट घटनास्थलतर्फ केन्द्रित गरेको खुलेको छ।

बेइजिङस्थित स्याटेलाइट कम्पनी ‘मिनोस्पेस टेक्नोलोजी’ले आफ्नो ‘डोङ्पो’ स्याटेलाइट समूह परिचालन गरी दुर्गम हिमाली भेगमा रहेको हिमपहिरो तथा हिमनदी भत्किएको सम्भावित क्षेत्रका उच्च गुणस्तरीय तस्बिर खिचेको हो।

प्राप्त राडार तस्बिरमा दुर्गम हिमाली नाकानजिक ठूलो क्षेत्र भत्किएको देखिएको बताइएको छ। बाक्लो बादल, कुहिरो र कठिन भौगोलिक अवस्थाका कारण सामान्य अप्टिकल क्यामेराबाट स्पष्ट दृश्य लिन कठिन भइरहेको अवस्थामा स्याटेलाइटमा जडित सिन्थेटिक एपर्चर राडार (एसएआर) प्रविधिले महत्वपूर्ण विवरण संकलन गरेको हो।

राडार संकेतले बादल र कुहिरो छिचोल्न सक्ने भएकाले राति तथा प्रतिकूल मौसममा समेत जमिनको बनोट र त्यसमा आएको परिवर्तन उच्च सटीकताका साथ पहिचान गर्न सकिन्छ। यही प्रविधिबाट सम्भावित हिमनदी पतनस्थल र त्यस आसपासको भू–सतहमा आएको परिवर्तन मापन गरिएको कम्पनीले जनाएको छ।

मिनोस्पेसले सरकारी स्वामित्वको व्यावसायिक अन्तरिक्ष कम्पनी ह्वान्तियान इन्टेलिजेन्ससँगको सहकार्यमा निर्माण गरेको ‘डोङ्पो’ स्याटेलाइट समूह परिचालन गरेको हो। कम्पनीका अनुसार ‘डोङ्पो–११’ ले ०.५ मिटर रिजोलुसनका उच्च गुणस्तरीय अप्टिकल तस्बिर खिच्न सक्छ। ‘डोङ्पो–१५’ देखि ‘डोङ्पो–१९’ सम्मका पाँच स्याटेलाइट भने मिटरस्तरीय एसएआर प्रविधियुक्त छन्, जसले जुनसुकै मौसममा चौबीसै घण्टा निगरानी गर्न सक्छन्।

अप्टिकल र राडार दुवै प्रविधिबाट प्राप्त विवरण संयोजन गर्दा निरन्तर बादलले ढाकिने हिमाली क्षेत्रमा समेत भौगोलिक परिवर्तनको स्पष्ट चित्र तयार भएको बताइएको छ।

कम्पनीले विपत्तिअघि र पछिका स्याटेलाइट तस्बिर बिहीबार चीनको ‘नेसनल अर्थ अब्जर्भेसन साइन्स डेटा सेन्टर’मा बुझाएको जनाएको छ। त्यहाँका विज्ञहरूले तस्बिर तुलना गर्दै हिमनदी भत्किएको क्षेत्र, पहिरोको फैलावट, भू–सतहको परिवर्तन र बाढी उत्पत्तिको सम्भावित प्रक्रियाबारे अध्ययन गरिरहेका छन्।

प्रारम्भिक विवरणअनुसार बुधबार नेपालतर्फको सीमावर्ती उच्च हिमाली क्षेत्रमा हिमनदीको ठूलो हिस्सा भत्किँदा चट्टान र हिउँसहितको विशाल पहिरो गएको थियो। त्यसले तल्लो तटीय क्षेत्रमा आकस्मिक तथा अत्यन्त शक्तिशाली बाढी निम्त्याएको बताइएको छ। बाढीले नेपालका विभिन्न क्षेत्रसँगै चीनको तिब्बतस्थित सिगात्से क्षेत्रको केरुङ नाकामा समेत गम्भीर क्षति पुर्‍याएको छ।

यद्यपि विपत्तिको वास्तविक कारण, हिमपहिरो सुरु भएको निश्चित स्थान र त्यसले बाढी उत्पन्न गराएको प्रक्रियाबारे आधिकारिक प्राविधिक निष्कर्ष सार्वजनिक हुन बाँकी छ। चिनियाँ स्याटेलाइटबाट प्राप्त प्रकोपअघिका र पछिका तस्बिरको विश्लेषणले यी प्रश्नको जवाफ खोज्न महत्वपूर्ण आधार प्रदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

यो परिचालनले विपद् अनुगमनमा चीनको अन्तरिक्ष प्रविधिको बढ्दो पहुँचसमेत उजागर गरेको छ। यसअघि मुख्यतः सेना र सरकारी निकायमा सीमित मानिने उच्च क्षमताको अन्तरिक्ष निगरानी प्रणाली अब निजी व्यावसायिक कम्पनीले समेत तत्काल परिचालन गर्न सक्ने अवस्थामा पुगेको देखिएको छ।