युद्ध र खडेरीले सुडानमा भोकमरीको जोखिम चर्कियो, दुई करोडभन्दा बढी मानिस खाद्य संकटमा

काठमाण्डौ । तीन वर्षदेखि जारी युद्ध र एल निनोका कारण उत्पन्न खडेरीले सुडानमा गम्भीर भोकमरीको जोखिम बढाएको छ। खाद्य सुरक्षा तथा संकटको अनुगमन गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय निकाय इन्टेग्रेटेड फुड सेक्युरिटी फेज क्लासिफिकेसन (आईपीसी) ले विशेषगरी डार्फर र कोर्दोफान क्षेत्रमा खाद्यान्न अभाव, कुपोषण र रोगका कारण मृत्युदर बढ्न सक्ने चेतावनी दिएको छ।

आईपीसीका अनुसार एल निनोबाट प्रभावित खडेरीले सुडानको झन्डै आधा भूभागमा असर पारेको छ। युद्धका कारण विस्थापन बढेको, कृषि उत्पादन घटेको र खाद्य आपूर्ति प्रणाली कमजोर बनेको अवस्थामा खडेरीले संकट थप गहिरो बनाएको हो।

खाद्यान्नको उपलब्धता घट्नु, मूल्य बढ्नु र आम्दानीका स्रोत कमजोर हुनुका कारण ठूलो संख्यामा नागरिकको क्रयशक्ति घटेको छ। कतिपय क्षेत्रमा स्वास्थ्य सेवा अवरुद्ध हुनुका साथै स्वच्छ खानेपानीको अभाव पनि बढेको छ।

आईपीसीको यसअघिको मूल्यांकनअनुसार सन् २०२६ को मे महिनामा सुडानका करिब १ करोड ९५ लाख मानिस अर्थात् कुल जनसंख्याको ४० प्रतिशतभन्दा बढी गम्भीर खाद्य असुरक्षाको अवस्थामा थिए। तीमध्ये करिब १ लाख ३५ हजार मानिस खाद्य असुरक्षाको सबैभन्दा गम्भीर पाँचौँ चरणमा रहेको मूल्यांकन गरिएको थियो।

यो चरणमा अत्यधिक खाद्यान्न अभाव, भोकमरी, गम्भीर कुपोषण तथा रोग वा कुपोषणका कारण मृत्यु हुने अवस्था समावेश हुन्छ। पछिल्लो खडेरीका कारण यो स्थिति अझ बिग्रन सक्ने चेतावनी दिइएको छ।

डार्फर र कोर्दोफानमा खेतीमा ठूलो असर

खडेरीको असर पश्चिमी सुडानका डार्फर र कोर्दोफान क्षेत्रमा बढी देखिएको छ। उत्तरी डार्फरको झन्डै दुईतिहाइ खेतीयोग्य जमिनमा वनस्पतिको वृद्धि कमजोर भएको छ भने दक्षिणी डार्फर, पश्चिमी कोर्दोफान र दक्षिणी कोर्दोफानमा पनि करिब आधा खेतीयोग्य जमिन प्रभावित भएको आईपीसीले जनाएको छ।

कम वर्षा, पानीका स्रोत सुक्नु र उत्पादन घट्नुका कारण किसानको जीविकोपार्जन कमजोर बनेको छ। पश्चिमी कोर्दोफानमा सन् २००४ यताकै गम्भीर खडेरीमध्ये एक देखिएको उल्लेख गरिएको छ।

खेतीबाट पर्याप्त उत्पादन हुन नसकेपछि परिवारहरू बजारबाट खाद्यान्न किन्न बाध्य भएका छन्। तर महँगी बढ्नु र आम्दानीका अवसर घट्नुले खाद्यान्न खरिद क्षमता पनि कमजोर बनाएको छ।

बालबालिकामा कुपोषण तीव्र

खाद्य संकटसँगै बालबालिकामा कुपोषणको अवस्था पनि गम्भीर बन्दै गएको छ। दक्षिणी डार्फरको न्याला क्षेत्रमा गम्भीर कुपोषणको उपचारका लागि पुगेका बालबालिकामध्ये गम्भीर कुपोषण देखिने अनुपात जनवरीको करिब ५ प्रतिशतबाट अगस्टमा ११ प्रतिशत पुगेको छ।

यो आठ महिनामै दोब्बरभन्दा बढी वृद्धि हो। दक्षिणी डार्फरका केही विस्थापित शिविरमा समग्र गम्भीर कुपोषणको दर भोकमरीसँग सम्बन्धित सीमाभन्दा माथि पुगेको जनाइएको छ।

स्वच्छ खानेपानी र स्वास्थ्य सेवाको अभावले कुपोषित बालबालिकामा सामान्य रोगबाट समेत मृत्यु हुने जोखिम बढाएको छ।

तीन वर्षको युद्धले संकट झनै गहिरो

सुडानमा सन् २०२३ अप्रिलदेखि सेना र अर्धसैनिक समूह र्‍यापिड सपोर्ट फोर्सेस (आरएसएफ) बीच युद्ध जारी छ। राजधानी खार्तुमबाट सुरु भएको द्वन्द्व विभिन्न क्षेत्रमा फैलिएको छ।

द्वन्द्व अनुगमन गर्ने संस्था एसीएलईडीका अनुसार युद्धमा कम्तीमा १ लाख ५० हजार मानिस मारिएका छन्। युद्धका कारण करिब १ करोड ३० लाख मानिस विस्थापित भएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।

विस्थापित नागरिक ठूलो संख्यामा घर, खेतबारी र जीविकोपार्जनका आधारबाट विमुख भएका छन्। विभिन्न क्षेत्रमा जारी लडाइँले खाद्यान्न आपूर्ति, मानवीय सहायता र मानिसको आवागमनमा समेत अवरोध पुर्‍याएको छ।

विशेषगरी डार्फर क्षेत्रमा हिंसा गम्भीर छ। विस्थापित शिविरमा आक्रमण तथा जातीय हिंसाका घटनासमेत रिपोर्ट भएका छन्।

युद्धबाट विस्थापित धेरै मानिस छिमेकी मुलुकतर्फ शरण लिन बाध्य भएका छन्। यसले चाडलगायत आसपासका देशका सीमित स्रोत र खाद्य आपूर्ति प्रणालीमा पनि थप दबाब सिर्जना गरेको छ।

आईपीसीले युद्ध र खडेरी एकसाथ जारी रहे खाद्य असुरक्षा, कुपोषण र मृत्युदर आगामी दिनमा अझ बढ्न सक्ने चेतावनी दिएको छ।