भेनेजुएला पछिको ट्रम्पको धम्कीपूर्ण नीति: कोलम्बिया, मेक्सिको र अन्य देशहरू अमेरिकी निशानामा !

काठमाण्डौ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भेनेजुएलाका पूर्वराष्ट्रपति निकोलास मदुरोलाई गिरफ्तार गर्ने सैन्य कारबाही पछि ल्याटिन अमेरिकी क्षेत्रमा आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्ने संकेत दिएका छन् । यो कारबाहीले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा ठूलो विवाद सिर्जना गरेको छ, र ट्रम्पले कोलम्बिया, मेक्सिको जस्ता देशहरूलाई स्पष्ट धम्की दिएका छन् । यसलाई ट्रम्पले 'मोनरो डक्ट्रिन' को आधुनिक संस्करण 'डोनरो डक्ट्रिन' को रूपमा व्याख्या गरेका छन्, जसले अमेरिकालाई पश्चिमी गोलार्धमा पूर्ण नियन्त्रण दिने दाबी गर्छ । यो रिपोर्टमा हामी यो घटनाको पृष्ठभूमि, ट्रम्पका धम्कीहरू र सम्भावित अर्का लक्ष्यहरूबारे विश्लेषण गर्नेछौं ।

जनवरी ३, २०२६ मा अमेरिकी सेनाले भेनेजुएलाको राजधानी काराकासमा आक्रमण गरी मदुरोलाई गिरफ्तार गरेको थियो । यो कारबाहीमा दर्जनौंको ज्यान गएको र यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको उल्लंघन भनी मेक्सिको, कोलम्बिया र क्युबाले निन्दा गरेका थिए । ट्रम्पले यो कारबाहीलाई 'ड्रग्स र हतियार तस्करी' विरुद्धको आवश्यक कदम भनेका छन्, र भेनेजुएलालाई अमेरिकाले 'चलाउने' घोषणा गरेका छन् । यसपछि ट्रम्पले फक्स न्यूजको अन्तर्वार्तामा कोलम्बियालाई सैन्य कारबाहीको धम्की दिए, भन्दै 'कोलम्बियामा कोकेन कारखाना सञ्चालन भइरहेको छ, र त्यसलाई रोक्न अमेरिकाले हस्तक्षेप गर्न सक्छ ।' उनले कोलम्बियाका राष्ट्रपति गुस्ताभो पेट्रोलाई 'तिम्रो सुरक्षा हेर्नु' भनेर चेतावनी दिए ।

यसैगरी, मेक्सिकोलाई 'ड्रग्स नियन्त्रणमा असफल' भन्दै ट्रम्पले 'मेक्सिकोले आफ्नो काम राम्रोसँग गर्नुपर्छ, नत्र अमेरिकाले कार्टेलहरूलाई सिधै हमला गर्न सक्छ' भनेका छन् । मेक्सिकोकी राष्ट्रपति क्लाउडिया शिनबाउमलाई 'कार्टेलबाट डराउने' भनेर व्यंग्य गरेका ट्रम्पले अमेरिकी सेनालाई मेक्सिकोमा पठाउने प्रस्ताव गरेको दाबी गरेका छन् । यसले अमेरिका–मेक्सिको सम्बन्धमा ठूलो तनाव सिर्जना गरेको छ ।

अर्को रोचक पक्ष भनेको ग्रीनल्यान्ड हो । ट्रम्पले 'अमेरिकालाई ग्रीनल्यान्ड चाहिन्छ' भन्दै यसलाई राष्ट्रिय सुरक्षाको लागि आवश्यक भनेका छन् । ग्रीनल्यान्ड डेनमार्कको स्वायत्त क्षेत्र हो, तर ट्रम्पले यसलाई आर्कटिक क्षेत्रमा चीन र रुससँग प्रतिस्पर्धा गर्न र स्रोतहरू (जस्तै दुर्लभ पृथ्वी खनिज) नियन्त्रण गर्न आवश्यक ठानेका छन् । यो धम्कीले युरोपेली संघलाई पनि चिन्तित बनाएको छ ।

अब कुन-कुन देश खतरा मोल्दैछन् ?

ट्रम्प प्रशासनको राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीतिले ल्याटिन अमेरिकालाई प्राथमिकता दिएको छ, जसलाई 'ट्रम्प कोरलरी टु मोनरो डक्ट्रिन' भनिएको छ । यो नीतिले ड्रग्स तस्करी, आप्रवासन, र 'वामपन्थी सरकारहरू' लाई मुख्य लक्ष्य बनाएको छ । विश्लेषकहरूका अनुसार, भेनेजुएला पछि निम्न देशहरू अमेरिकी निशानामा पर्न सक्छन्:

कोलम्बिया: ड्रग्स उत्पादन र तस्करीको आरोपमा ट्रम्पले स्पष्ट धम्की दिएका छन् । कोलम्बियाको वामपन्थी सरकार र कार्टेलहरूले यसलाई जोखिममा पारेको छ ।

मेक्सिको: ड्रग्स (फेन्टानिल) र सीमा सुरक्षा मुद्दामा ट्रम्पको मुख्य लक्ष्य । मेक्सिकोले भेनेजुएला कारबाहीको निन्दा गरेपछि तनाव बढेको छ ।

क्युबा: कम्युनिस्ट सरकार र भेनेजुएला कारबाहीको विरोध गरेकोले सम्भावित लक्ष्य । ट्रम्पले क्युबालाई 'क्षेत्रीय अस्थिरता' को कारक भनेका छन् । अमेरिकाको इतिहासमा क्युबामा हस्तक्षेपका प्रयासहरू भएका छन् ।

निकारागुआ: अधिनायकवादी नेता ड्यानियल ओर्टेगाको सरकारलाई ट्रम्पले 'वामपन्थी खतरा' ठानेका छन् । आप्रवासन र मानवअधिकार मुद्दामा अमेरिकाले यसलाई लक्ष्य बनाउन सक्छ।

बोलिभिया: वामपन्थी सरकार र स्रोतहरू (लिथियम) मा अमेरिकी चासो । ट्रम्पको नीतिले यसलाई प्रभावित गर्न सक्छ ।

ग्रीनल्यान्ड (डेनमार्क): सैन्य र स्रोत सुरक्षाको लागि । यो गैर–ल्याटिन भए पनि ट्रम्पको 'राष्ट्रिय सुरक्षा' एजेन्डामा पर्छ ।

यी लक्ष्यहरू ट्रम्पको ड्रग्स विरुद्धको युद्ध, आप्रवासन नियन्त्रण र क्षेत्रीय प्रभुत्वबाट प्रेरित छन् । अल जजीरा र ब्रुकिंग्स जस्ता स्रोतहरूले यसलाई 'अमेरिकी साम्राज्यवाद' को पुनरुत्थान भनेका छन्, जसले क्षेत्रीय युद्धको जोखिम बढाउँछ ।

मेक्सिको, कोलम्बिया र क्युबाले यो कारबाहीलाई 'संप्रभुता उल्लंघन' भनेका छन्, जबकि ट्रम्पले यसलाई बेवास्ता गरेका छन् । यो घटनाले नेपाल जस्ता विकासशील देशहरूलाई पनि अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको महत्व सम्झाउँछ । नेपालले क्षेत्रीय स्थिरताको पक्षमा आवाज उठाउन सक्छ ।

यो ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालमा अमेरिकाको आक्रामक विदेश नीतिको संकेत हो । यदि यस्ता धम्कीहरू कार्यान्वयन भए भने, ल्याटिन अमेरिकामा नयाँ अस्थिरता आउन सक्छ ।