हिमाली जोखिमसम्बन्धी सूचना आदानप्रदान बढाउन नेपालले तीन महिना अघिनै गरेको थियो चीनसँग आग्रह

काठमाण्डौ । चीनसँगको सीमावर्ती क्षेत्रमा हिमताल, हिमनदीको गतिविधि तथा नदीको जलस्तरसम्बन्धी जोखिमबारे थप सूचना आदानप्रदान गर्न नेपालले विनाशकारी बाढी आउनुभन्दा करिब तीन महिनाअघि नै चीनसँग आग्रह गरेको खुलासा भएको छ।

द जापान टाइम्सका अनुसार प्रारम्भिक अध्ययनहरूले हिमनदी भत्किएर आएको बाढीका कारण नेपाल र चीनमा गरी करिब ८०० जनाको ज्यान गएको र ३ हजारभन्दा बढी मानिस बेपत्ता रहेको देखाएका छन्।

गत मे २७ मा काठमाण्डौमा नेपाल र चीनका अधिकारीबीच बाढी, मौसम तथा हिमनदीजन्य जोखिमको निगरानी र सहकार्यबारे छलफल भएको थियो। बैठकमा नेपालका करिब १० जना तथा चीनका, तिब्बत स्वायत्त क्षेत्रका प्रतिनिधिसहित, करिब १२ जना सहभागी थिए।

बैठकमा हिमनदीजन्य जोखिम न्यूनीकरणका लागि हिमतालको अभिलेख तयार गर्ने, जोखिमयुक्त क्षेत्रको नक्सांकन गर्ने तथा संयुक्त रूपमा जोखिम न्यूनीकरणका उपाय अवलम्बन गर्ने विषयमा जोड दिइएको थियो।

नेपालको बाढी पूर्वानुमान इकाइका जलविज्ञ सौहार्द्र जोशीले सीमावर्ती क्षेत्रमा हिमनदीको गतिविधि तथा अन्य प्राकृतिक परिवर्तनबारे नेपालले पूर्वसूचना प्राप्त गर्न चाहेको बताएका छन्।

त्यस्तै, सरकारी जलविज्ञ विनोद पराजुलीका अनुसार मे महिनाको बैठकमा सहभागी चिनियाँ प्रतिनिधिहरूसँग नेपालले माग गरेअनुसारको सम्झौता गर्ने अधिकार थिएन। त्यसैले छलफललाई निरन्तरता दिने प्रस्ताव गरिएको थियो।

नेपालस्थित चिनियाँ दूतावासले दुवै देशबीच प्राकृतिक विपद्सम्बन्धी सीमापार सूचना आदानप्रदानमा निरन्तर निकट सम्पर्क रहेको र यस क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण प्रगति भएको दाबी गरेको छ।

Sponsored

Sponsored

चीनले पर्याप्त पूर्वसूचना नदिएको भन्ने आलोचनासमेत अस्वीकार गर्दै आफ्ना टोलीहरूले नेपाललाई आवश्यक महत्त्वपूर्ण सूचना समयमै उपलब्ध गराएको जनाएको छ।

तर नेपाली अधिकारीहरूको दाबी भने फरक छ। उनीहरूका अनुसार चीनले तिब्बतमा हुनसक्ने भारी वर्षाको पूर्वानुमान नेपाललाई पठाए पनि हिमपहिरो, नदीको जलस्तर, पहिरो तथा अन्य चरम प्राकृतिक घटनासम्बन्धी पर्याप्त सूचना उपलब्ध गराएको थिएन।

विपद् आउनुभन्दा १२ दिनअघि चीनको विश्व मौसम विज्ञान केन्द्रले नेपालका अधिकारीहरूलाई क्षेत्रमा मनसुनी न्यूनचापीय प्रणाली विकसित हुनसक्ने तथा त्यसबाट पहिरो र आकस्मिक बाढीजस्ता थप जोखिम उत्पन्न हुनसक्ने चेतावनी दिएको थियो।

बुधबार बिहान करिब ८ः३२ बजे तिब्बततर्फको सीमावर्ती क्षेत्रमा पानी, लेदो र ढुंगासहितको ठूलो बहाव आएको थियो। त्यसको करिब २६ मिनेटपछि जलविज्ञ पराजुलीले त्रिशूली नदीमा बाढी आएको सूचना प्राप्त गरेका थिए।

सीमावर्ती निगरानी केन्द्रले ८ः४० बजेबाट तथ्यांक पठाउन बन्द गरेको थियो। त्यसपछि तल्लो तटीय क्षेत्रमा रहेका अन्य निगरानी केन्द्रसँगको सम्पर्कसमेत क्रमशः विच्छेद भएको थियो।

स्थानीय प्रशासनबाट बाढीको पुष्टि भएपछि जलविज्ञहरूको टोलीले बिहान ९ः१३ बजे मोबाइल फोन प्रयोगकर्तालाई चेतावनी सन्देश पठाएको थियो। बाढीका कारण कम्तीमा चारवटा निगरानी केन्द्रमा क्षति पुगेको बताइएको छ।

नेपाल सरकारको प्रारम्भिक मूल्यांकनअनुसार बाढी सीमावर्ती क्षेत्रबाट १६८ किलोमिटर तटीय क्षेत्रसम्म पुगेको थियो। बाढीको बहावमा पानीको मात्रा करिब ५ करोड ७४ लाख घनमिटर रहेको अनुमान गरिएको छ।

यसैबीच, नेपालले चीनसँग वर्षा र नदीको जलस्तरसम्बन्धी तथ्यांक अझ बढी नियमित रूपमा आदानप्रदान गर्ने सम्झौता प्रस्ताव गर्ने तयारी गरेको छ।

प्रस्तावअनुसार वर्षा र जलस्तरसम्बन्धी सूचना हरेक १० मिनेटमा आदानप्रदान गर्ने व्यवस्था गर्न सकिनेछ। यस्तो प्रणाली प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन भए सीमावर्ती क्षेत्रमा बाढी, हिमताल विस्फोट, हिमपहिरो तथा अन्य जलजन्य विपद्को पूर्वसूचना प्रणालीलाई थप सुदृढ बनाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।