फोनभित्रै अवैध ‘लोन एप’ राख्ने ओप्पोको नयाँ फोन नेपालमा, एक लाखको लगानी कति सुरक्षित ?

काठमाडौं। चिनियाँ स्मार्टफोन ब्रान्ड ओप्पोले नेपाली बजारमा ‘Reno16 Series 5G’ सार्वजनिक गरेको छ। कम्पनीले १२ जीबी र्‍याम तथा २५६ जीबी स्टोरेज भएको Reno16 को मूल्य १ लाख ९ हजार ९९९ रुपैयाँ र ८ जीबी र्‍याम तथा २५६ जीबी स्टोरेज भएको Reno16F को मूल्य ८९ हजार ९९९ रुपैयाँ तोकेको छ।

ओप्पोले नयाँ सिरिजलाई शक्तिशाली क्यामेरा, १२० गुणासम्म जुम, फोरके भिडियो, आकर्षक डिजाइन र कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) सहितको फोनका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। तर, झन्डै एक लाख रुपैयाँ वा त्यसभन्दा बढी खर्च गर्नुपर्ने उपभोक्ताले विज्ञापनमा देखाइएका सुविधामात्र नभई ब्रान्डको सुरक्षा इतिहास, गोपनीयता अभ्यास, सफ्टवेयर अद्यावधिक र बिक्रीपछिको सेवासमेत केलाउनुपर्ने देखिन्छ।

कारण, ओप्पोको विगत पूर्णतः विवादरहित छैन। केही बजारमा यसका फोनसँग सम्बन्धित सफ्टवेयर सुरक्षा कमजोरी, अनधिकृत ऋण एप, व्यक्तिगत डेटा दुरुपयोगका आरोप र उपभोक्ता अदालतसम्म पुगेका भौतिक दुर्घटनाका उजुरी सार्वजनिक भएका छन्।

फोनमै राखिएको थियो स्वीकृति नपाएको ऋण एप

ओप्पोमाथि लागेको पछिल्लो गम्भीर प्रश्न थाइल्यान्डसँग सम्बन्धित छ। सन् २०२५ जनवरीमा थाइल्यान्डमा बिक्री भएका ओप्पो र रियलमी फोनमा ‘Fineasy’ लगायत ऋणसम्बन्धी तेस्रो पक्षका एप पहिल्यै राखिएको विषय सार्वजनिक भयो।

ती एपमार्फत प्रदान गरिने ऋणले थाइल्यान्डको केन्द्रीय बैंकबाट स्वीकृति नपाएको विवरण आएपछि त्यहाँको उपभोक्ता संरक्षण निकायले ओप्पोका प्रतिनिधिलाई स्पष्टीकरणका लागि बोलाएको थियो। प्रयोगकर्ताले डेटा चुहावट र अवैध ऋण कारोबारसम्मका आरोप लगाउँदै प्रहरीमा उजुरी दिएका थिए। Thai PBS World, Bangkok Post

विवाद चर्किएपछि ओप्पोले ऋण एप राखिएको स्वीकार गर्दै माफी माग्यो। कम्पनीले नयाँ फोनमा त्यस्ता एप नराख्ने र पहिले बिक्री भइसकेका उपकरणबाट सफ्टवेयर अद्यावधिकमार्फत हटाउने घोषणा गरेको थियो। रिपोर्टअनुसार कम्पनीले Fineasy सँग सम्बन्धित क्लाउड डेटा हटाएको दाबीसमेत गरेको थियो। Developing Telecoms

यो घटना सामान्य ‘अनावश्यक एप’को समस्या मात्र थिएन। स्मार्टफोनभित्र वित्तीय सेवासँग जोडिएको एप प्रयोगकर्ताको स्पष्ट रोजाइबिना राखिनु, त्यसले व्यक्तिगत जानकारी माग्नु र ऋण कारोबारतर्फ लैजानुले फोन निर्माता कम्पनीप्रतिको विश्वासमै प्रश्न उठाएको थियो।

नेपालमा बिक्री हुने Reno16 सिरिजमा त्यस्तो एप रहेको प्रमाण छैन। तर, नेपाली वितरकले फोनभित्र पहिल्यै राखिएका एपको सूची, तिनले माग्ने अनुमति र कुन डेटा कहाँ पठाइन्छ भन्ने कुरा सार्वजनिक गर्नु उपभोक्ता हितमा हुनेछ।

नेपाली ग्राहकको अत्यन्त गोप्य डेटाहरु समेत ओप्पोको माध्यमबाट चीन पुगिरहेको आरोप लाग्ने गरेको छ । यो विषयमा समेत ग्राहक सजग हुनुपर्छ । यस्तो आरोपको विषयमा कम्पनीले बेलैमा आफ्नो भनाई सार्वजनिक गरे मात्र ग्राहक ढुक्क हुने अवस्था बन्छ । 

ColorOS मा भेटिएका सुरक्षा कमजोरी

ओप्पोका फोन ColorOS नामको एन्ड्रोइडमा आधारित अपरेटिङ प्रणालीमा चल्छन्। अमेरिकी सरकारसँग आबद्ध National Vulnerability Database अर्थात् NVD मा ColorOS का केही संस्करणसँग सम्बन्धित सुरक्षा कमजोरी अभिलेख भएका छन्।

CVE-2021-23244 नाम दिइएको एउटा कमजोरीमा ColorOS ले पूर्वनिर्धारित सूचीमा रहेका एपलाई प्रयोगकर्ताको सक्रिय स्वीकृतिबिनै संवेदनशील अनुमति दिनसक्ने विषय उल्लेख छ। यस्ता अनुमति फोनका फाइल, माइक्रोफोन, क्यामेरा वा अन्य संवेदनशील सुविधासँग जोडिनसक्ने भएकाले यसको दुरुपयोग भए गोपनीयतामा जोखिम उत्पन्न हुनसक्छ। अमेरिकी NVD विवरण

त्यस्तै, सन् २०२५ मा सार्वजनिक CVE-2025-27387 ले ColorOS 15.0.2 र अघिल्ला संस्करणमा रहेको ‘Clone Phone’ सुविधाको सुरक्षा कमजोरी औँल्याएको थियो। पुरानोबाट नयाँ फोनमा डेटा सार्न प्रयोग गरिने उक्त सुविधामा कमजोर सुरक्षा व्यवस्थाका कारण नजिकै रहेको आक्रमणकारीले डेटा आदानप्रदान प्रक्रियामा अनधिकृत पहुँच बनाउन सक्ने जोखिम उल्लेख गरिएको थियो।

सार्वजनिक विवरणमा उक्त कमजोरीलाई १० मध्ये ७.४ अंकको ‘उच्च’ जोखिम दिइएको थियो। यसको अर्थ हरेक ओप्पो फोन ह्याक हुन्छ भन्ने होइन। तर, फोन सुरक्षित रहन नियमित सुरक्षा अद्यावधिक कति छिटो आउँछ भन्ने प्रश्न महत्त्वपूर्ण हुने देखाउँछ।

ओप्पोले सुरक्षा कमजोरी रिपोर्ट गर्न छुट्टै अनुसन्धान केन्द्र र ‘बग बाउन्टी’ कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ। कम्पनीले आफ्ना फोनमा कम्तीमा तीन वर्ष सुरक्षा अद्यावधिक उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता पनि केही बजारमा सार्वजनिक गरेको छ। तर, नेपालमा बिक्री हुने Reno16 र Reno16F ले कति वटा Android संस्करण तथा कति वर्षसम्म नियमित सुरक्षा अपडेट पाउने हुन् भन्ने स्पष्ट, लिखित प्रतिबद्धता नेपाली उपभोक्ताले खोज्नुपर्छ।

फोन विस्फोटको उजुरी अदालतसम्म

भारतमा ओप्पो फोन विस्फोट भएको आरोपसहित दर्ता एउटा मुद्दा पनि अदालतसम्म पुगेको थियो। फोन खरिद गरेको केही समयपछि विस्फोट भएर प्रयोगकर्ता घाइते भएको उजुरीसँग सम्बन्धित विषयमा जिल्ला उपभोक्ता आयोगले सेवा तथा उत्पादन त्रुटिसँग जोडेर निर्णय गरेको विवरण भारतीय कानुनी सञ्चारमाध्यममा प्रकाशित भएको थियो। 

तर, यस घटनालाई सम्पूर्ण ओप्पो फोनमा संरचनागत उत्पादन दोष प्रमाणित भएको अर्थमा लिन मिल्दैन। लिथियम-आयन ब्याट्रीमा आगलागी हुनुमा उत्पादन त्रुटिसँगै नक्कली चार्जर, बाह्य क्षति, अत्यधिक तापक्रम, पानी पस्नु, ब्याट्री फुल्नु वा असुरक्षित मर्मतजस्ता कारणसमेत जिम्मेवार हुन सक्छन्।

साथै, Reno16 सिरिजविरुद्ध हालसम्म कुनै आधिकारिक सामूहिक ‘रिकल’ अर्थात् बजारबाट फिर्ता बोलाउने सूचना भेटिएको छैन। तर ओप्पोको विगत स्पष्ट नभएको र यसका उत्पादनहरुमा सुरक्षा फिचर्सहरु अत्यन्त कमजोर रहेका कारण लगानी गर्नुअघि १० पटक सोच्न आवश्यक देखिन्छ । फेरि नेपालजस्तो सुरक्षा कमजोरीहरुको जाँच गर्ने निकाय नहुने देशमा ल्याइने ओप्पो फोन अझ बढी जोखिमपूर्ण हुनसक्छ । नेपालमै पनि यसको बिक्री इतिहास र ग्राहकको फिडब्याक सन्तोषजनक छैन । 

‘१२० गुणा जुम’को अर्थ पनि बुझ्नुपर्ने

नेपालमा सार्वजनिक गरिएको विज्ञापनमा Reno16 को प्रमुख विशेषताका रूपमा ‘120x Zoom’ उल्लेख छ। तर, १२० गुणा जुम लेखिँदैमा फोनमा १२० गुणा अप्टिकल जुम भएको अर्थ लाग्दैन। अत्यधिक जुम सामान्यतः अप्टिकल र डिजिटल प्रशोधनको संयोजन हो। डिजिटल जुम बढ्दै जाँदा तस्बिरको वास्तविक विवरण र गुणस्तर कमजोर हुनसक्छ।

ओप्पोको अन्तर्राष्ट्रिय वेबसाइटले समेत Reno16 का ब्याट्री क्षमता र चार्जिङसम्बन्धी विवरण बजार तथा क्षेत्रअनुसार फरक पर्न सक्ने उल्लेख गरेको छ। त्यसैले ग्लोबल वेबसाइटमा देखाइएको विशेषता र नेपालमा बिक्री हुने वास्तविक मोडलको हार्डवेयर एउटै छ कि छैन भनेर मोडल नम्बरका आधारमा जाँच गर्नुपर्छ। 

यही कारण नेपाली विक्रेताले ‘१२० गुणा जुम’मध्ये अप्टिकल जुम कति हो, फोनमा प्रयोग भएको चिपसेट कुन हो, ब्याट्री क्षमता कति हो तथा पानी र धुलो प्रतिरोधको आधिकारिक प्रमाणीकरण कुन स्तरको हो भन्ने जानकारी पारदर्शी रूपमा दिनुपर्छ।

ओप्पोको व्यावसायिक निरन्तरतामा पनि विगतमा धक्का

ओप्पोले नोकियासँगको दूरसञ्चार पेटेन्ट विवादपछि सन् २०२२ मा जर्मनीमा आफ्ना फोनको बिक्री रोकेको थियो। दुई कम्पनीबीच सन् २०२४ मा क्रस-लाइसेन्स सम्झौता भएपछि कानुनी विवाद समाधान भयो। यो सुरक्षा दोषको घटना होइन। तर, कुनै बजारमा कम्पनीको बिक्री रोकिनुले सेवा, सफ्टवेयर समर्थन, पार्टपुर्जा र फोनको पुनर्बिक्री मूल्यमा असर पर्न सक्ने जोखिम देखाउँछ। 

नेपालजस्तो सानो बजारमा यस्तो जोखिम अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छ। ब्रान्ड वा आयातकर्ता कमजोर हुँदा उपभोक्ताले फोन किनेपछि लामो समयसम्म आधिकारिक मर्मत, डिस्प्ले, ब्याट्री र अन्य पार्टपुर्जा पाउन कठिन हुनसक्छ।

के Reno16 किन्नु जोखिमपूर्ण छ ?

Reno16 लाई  १ लाख ९ हजार ९९९ रुपैयाँ खर्च गर्ने निर्णयलाई केवल क्यामेरा, डिजाइन र निःशुल्क इयरबडको आकर्षणमा सीमित गर्नु बुद्धिमानी हुँदैन।

ओप्पोको विगतमा नियामकीय हस्तक्षेप निम्त्याएको ऋण एप प्रकरण छ। ColorOS मा उच्च जोखिमका सुरक्षा कमजोरी पहिचान भएका छन्। फोन विस्फोटको उपभोक्ता विवाद अदालतसम्म पुगेको छ। पेटेन्ट विवादले कम्पनीलाई ठूलो युरोपेली बजारबाट फोन बिक्री रोक्न बाध्य पारेको इतिहाससमेत छ। यसर्थ उपभोक्ताले विशेष सतर्कता अपनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ । 

खरिदअघि नेपाली उपभोक्ताले कम्तीमा सफ्टवेयर तथा सुरक्षा अपडेटको निश्चित अवधि, ब्याट्री र डिस्प्ले वारेन्टी, आधिकारिक सेवा केन्द्र तथा पार्टपुर्जाको उपलब्धता, फोनमा पूर्वस्थापित एपको सूची र डेटा गोपनीयता नीति लिखित रूपमा माग्नुपर्छ। ‘दुई महिना थप वारेन्टी’को प्रचारभन्दा फोनको वास्तविक वारेन्टीमा के-कस्ता क्षति समेटिन्छन् भन्ने जानकारी धेरै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

त्यस्तै, फोन लिइसकेपछि त्यसमा प्रविष्ट हुने आफ्ना गोप्य डेटाहरुको गोपनीयता तथा सुरक्षाको विषयमा समेत ग्यारेण्टी मागिनुपर्छ । 

Reno16 को चम्किलो डिजाइन र क्यामेरा दाबीमा ग्राहक भूलिन सक्छन् । तर, फोन आज केवल कुरा गर्ने उपकरण होइन-यसमा बैंकिङ पासवर्ड, व्यक्तिगत तस्बिर, कार्यालयका कागजात र नागरिकको डिजिटल पहिचान सुरक्षित हुन्छ। त्यसैले झन्डै एक लाख रुपैयाँको फोनमा लगानी गर्दा प्रश्न मूल्यको मात्र होइन, सुरक्षा, गोपनीयता र दीर्घकालीन भरोसाको पनि हो।