वैशाखमा पेट्रोलियम खपतमा उल्लेख्य गिरावट, सरकारी नीति र आर्थिक सुस्तता प्रमुख कारण

काठमाण्डौं । चैत महिनाको तुलनामा वैशाखमा नेपालमा पेट्रोलियम पदार्थको खपत उल्लेख्य रूपमा घटेको छ।  

ऊर्जा उपभोगमा आएको यो गिरावटलाई नीतिगत परिवर्तन, आर्थिक गतिविधिको सुस्तता तथा निर्माण–औद्योगिक क्षेत्रको कमजोर प्रदर्शनसँग जोडेर हेर्न थालिएको छ।

पश्चिम एसियामा देखिएको भू–राजनीतिक तनावका कारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य बढेसँगै नेपालमा पनि आपूर्ति लागत र मूल्य अस्थिरता बढेको थियो। 

यसै परिस्थितिमा इन्धन खपत नियन्त्रण गर्ने उद्देश्यले सरकारले चैत २१ गतेदेखि दुई दिन सार्वजनिक बिदा दिने निर्णय गरेको थियो।  

त्यसपछि चैत २२ गतेदेखि साता दुई दिन (शनिबार–आइतबार) बिदा लागू गरिएको थियो, जसलाई ऊर्जा माग घटाउने तथा आर्थिक गतिविधि व्यवस्थापन गर्ने नीतिगत उपायका रूपमा लिइएको हो।

नेपाल आयल निगम का तथ्याङ्कअनुसार वैशाख महिनामा पेट्रोल, डिजेल, मट्टितेल र एलपी ग्यास सबै प्रमुख इन्धनको खपत घटेको छ।  

तर, हवाई इन्धनको खपत भने सामान्य रूपमा बढेको देखिएको छ, जसले उड्डयन तथा पर्यटन गतिविधि क्रमशः पुनः सक्रिय हुँदै गएको संकेत गर्छ।

सबैभन्दा ठूलो गिरावट डिजेलमा देखिएको छ, जुन निर्माण, ढुवानी र औद्योगिक क्षेत्रको प्रमुख इन्धन हो।

चैतमा १ लाख ४० हजार किलोलिटरभन्दा बढी डिजेल खपत भएकोमा वैशाखमा यो घटेर करिब १ लाख २ हजार किलोलिटरमा सीमित भएको छ।  

यसले पूर्वाधार निर्माण र भारी मेसिनरी सञ्चालनमा आएको स्पष्ट सुस्तता देखाउँछ।

पेट्रोलको खपत पनि घटेको छ, जसले निजी सवारीसाधनको प्रयोगमा कमी र समग्र आर्थिक गतिविधिमा आएको सुस्ततालाई संकेत गर्छ। 

त्यस्तै मट्टितेलको खपतमा उल्लेख्य गिरावट देखिएको छ, जसले ग्रामीण क्षेत्रमा परम्परागत इन्धन प्रयोग घट्दै वैकल्पिक ऊर्जा स्रोततर्फ झुकाव बढेको संकेत दिन्छ।

एलपी ग्यासको खपत पनि घटेको तथ्याङ्कले देखाएको छ, जसलाई घरायसी तथा व्यावसायिक उपभोगमा आएको संकुचनसँग जोडेर विश्लेषण गरिएको छ।

यसैबीच हवाई इन्धनको खपत बढ्नुको कारण अन्तर्राष्ट्रिय तथा आन्तरिक उडान वृद्धि, पर्यटन गतिविधि र यात्रु आवागमनमा आएको सुधारलाई मानिएको छ।

नेपाल आयल निगम का अनुसार खपत घट्नुमा बिदा नीति मात्र नभई निर्माण क्षेत्रमा देखिएको सुस्तता, निर्माण सामग्रीको मूल्यवृद्धि र परियोजनामा आएको ढिलाइ पनि प्रमुख कारण हुन्।  

धेरै ठूला परियोजना रोकिँदा वा न्यून गतिमा सञ्चालन हुँदा डिजेलको मागमा उल्लेख्य गिरावट आएको हो।

औद्योगिक क्षेत्रले पनि उत्पादन लागत बढेपछि उत्पादन घटाएको र ढुवानी गतिविधि कम भएको जनाएको छ, जसले पेट्रोलियम पदार्थको समग्र मागलाई थप कमजोर बनाएको छ।

समग्रमा, सरकारी नीतिगत कदम, अन्तर्राष्ट्रिय बजारको अस्थिरता र आन्तरिक आर्थिक गतिविधिमा आएको गिरावटको संयुक्त प्रभावका कारण वैशाख महिनामा पेट्रोलियम पदार्थको खपत उल्लेख्य रूपमा घटेको तथ्याङ्कले देखाएको छ।