(2).gif)
काठमाण्डौ । नेपाल राष्ट्र बैंकको मौद्रिक नीतिपछि सेयर बजारले नयाँ लय समात्ने अपेक्षा थियो। बैंकिङ प्रणालीमा रहेको अधिक तरलता परिचालन हुने, कर्जा प्रवाह बढ्ने र पूँजी बजारमा नयाँ पैसा प्रवेश गर्ने आशामा लगानीकर्ता बसेका थिए।
तर मौद्रिक नीति सार्वजनिक भएपछि बजारले उल्टो प्रतिक्रिया दिएको छ। लगानीकर्ताले खोजेका थप सहुलियत, स्पष्ट नीतिगत सन्देश र तत्काल मनोबल उठाउने व्यवस्था नआएको बुझाइका बीच बजारमा बिक्री दबाब झनै बढेको छ।
असारलाई विगतमा सेयर बजारमा लगानीको सक्रिय मौसम मानिन्थ्यो। नयाँ आर्थिक वर्षको अपेक्षा, संस्थागत लगानीकर्ताको पोर्टफोलियो समायोजन र वित्तीय विवरणको पर्खाइले ब्रोकर हाउसमा चहलपहल बढ्थ्यो। यसपटक भने दृश्य फरक छ।
ब्रोकर हाउसका स्क्रिनमा रातो रङ बाक्लिँदै गएको छ। कुर्सीमा बसेका लगानीकर्ता एकअर्कासँग बजारको विश्लेषण गर्नुभन्दा मोबाइलमा घटिरहेको पोर्टफोलियो हेरेर मौन बसिरहेका भेटिन्छन्। कतिपय बजारबारे कुरा गर्नै चाहँदैनन्। केहीले लामो समयदेखि थामेर राखेको सेयर घाटामै बेच्ने मनस्थिति बनाएका छन् भने केहीले पूँजी बजारबाटै बाहिरिने संकेत दिएका छन्।
बिजशालाको नियमित स्तम्भ ‘ग्राउण्ड जिरो’ अन्तर्गत सोमबार डिल्लीबजार, घट्टेकुलो र अनामनगरका प्रमुख ब्रोकर हाउस पुग्दा बजारभन्दा बढी लगानीकर्ताको मनोविज्ञान खस्किएको देखियो।
(2).gif)
.gif)
(1).gif)
लगानीकर्ताको साझा गुनासो थियो-सरकार र नियामक निकायसँग बजारका लागि स्पष्ट दिशा छैन। नीति आउँछन्, घोषणा हुन्छन्, तर बजारले भरोसा गर्ने गरी कार्यान्वयन देखिँदैन।
डिल्लीबजारमा २२ सयको त्रास
सबैभन्दा पहिले हामी डिल्लीबजारस्थित श्रीकृष्ण सेक्युरिटिज, ब्रोकर नम्बर २८ पुग्यौँ। नेप्से परिसूचक सामान्य गिरावटमा थियो। लगानीकर्ताको उपस्थिति ठिकठाक देखिए पनि पहिलेको जस्तो उत्साह, बहस र किनबेचको चासो थिएन।
केही लगानीकर्ता सरकारको नीति र बजारको सम्भावित दिशाबारे छलफल गरिरहेका थिए।
एक लगानीकर्ताले वर्तमान सरकार पाँच वर्ष टिके बजार २२ सय विन्दुसम्म झर्न सक्ने आशंका सुनाए।
“बालेन सरकारले अहिलेसम्म लगानीकर्तालाई विश्वास दिलाउने काम गर्न सकेन,” उनले भने, “यही अवस्था पाँच वर्षसम्म रह्यो भने नेप्से २२ सयमा पुग्न बेर लाग्दैन। आजसम्म आश्वस्त पार्न नसकेको सरकारले भोलि बजारका लागि राम्रो गर्छ भनेर कसरी पत्याउने ?”
केही समयपछि अर्का लगानीकर्ता ब्रोकर हाउसमा प्रवेश गरे। त्यहाँ बसेकाहरूले उनलाई ठट्यौली गर्दै भने, “लौ, बुल आयो।”
उनले पनि हाँस्दै जवाफ दिए, “आयो, आयो, बुल आयो। अब नआत्तिनुस्, बजार घट्ने आज अन्तिम दिन हो।”
तर छेउमा बसेका अर्का लगानीकर्ताले तुरुन्तै प्रश्न गरे, “तपाईंले यस्तो भन्न थालेको कति दिन भयो ? खोइ त बजार बढेको ?”
उनको जवाफमा पनि उत्साहभन्दा बाध्यता बढी देखिन्थ्यो।
“बजार अब बढ्नुपर्ने त हो,” उनले भने, “तर लगानीकर्ताले आत्मविश्वास नै जुटाउन सकेका छैनन्। बजारबाट कमाउन नसकेपछि मैले पनि केही दिनअघि अर्को व्यवसाय सुरु गरिसकेँ।”
उनीहरूको पछाडिको सिटमा बसेका दुई लगानीकर्ता आफ्नो घटिरहेको पोर्टफोलियोको हिसाब गरिरहेका थिए।
“बुवा, हामी त खरानी नै भयौँ,” एकजनाले निराश हुँदै भने, “दिनदिनै पोर्टफोलियो घटेको छ। यही अवस्था रह्यो भने पूँजी बजारबाट पलायन हुनुको विकल्प रहँदैन।”
उनको भनाइ बजारको प्राविधिक अवस्थाभन्दा लगानीकर्ताभित्र गहिरिँदै गएको डरको प्रतिनिधि अभिव्यक्ति थियो।
घट्टेकुलोमा साउनको आशा
त्यसपछि हामी घट्टेकुलोस्थित भिजन सेक्युरिटिज पुग्यौँ। यहाँका केही लगानीकर्ता नयाँ आर्थिक वर्ष सुरु भएपछि बजारले गति लिन सक्ने अपेक्षामा थिए।
एक लगानीकर्ताले अहिलेको गिरावटमा असार मसान्तको वित्तीय दबाबसमेत जिम्मेवार रहेको बताए।
“लगानीकर्ताको मनोबल पहिलेदेखि नै कमजोर थियो,” उनले भने, “त्यसमाथि असार मसान्तको दबाब थपिएको छ। नयाँ आर्थिक वर्ष सुरु भएपछि संस्थागत लगानीकर्ता र ब्रोकर कम्पनीले लगानी बढाए बजार केही सम्हालिन सक्छ।”
तर उनको अनुमानमा अर्का लगानीकर्ता सहमत थिएनन्।
“हरेक वर्ष असार मसान्तको दबाब दोस्रो सातासम्म देखिन्थ्यो र त्यसपछि बजारले गति लिन्थ्यो,” उनले भने, “यसपटक परिस्थिति फरक छ। साउन लाग्दैमा बजार बढ्छ भन्ने आधार देखिँदैन।”
उपस्थित लगानीकर्ताको छलफल सरकार र नियामक निकायको भूमिकातर्फ मोडियो। उनीहरूले लगानीकर्तालाई नीतिगत स्पष्टता दिन नसक्नु सरकारको कमजोरी भएको बताए। नेपाल धितोपत्र बोर्डले पनि बजारमा विश्वास फर्काउन सक्ने सक्रियता नदेखाएको उनीहरूको गुनासो थियो।
उनीहरूको भनाइमा समस्या तरलता अभाव मात्र होइन। बैंकमा पैसा भए पनि लगानीकर्ताले बजारमा पैसा हाल्ने आत्मविश्वास गुमाएका छन्। मनोबल नफर्किएसम्म मौद्रिक नीतिका व्यवस्था कागजमै सीमित हुन सक्ने उनीहरूको विश्लेषण थियो।
.gif)
(1).gif)
अनामनगरमा अर्थमन्त्रीप्रति चर्को आक्रोश
अन्तिममा हामी अनामनगरस्थित आर्यतारा इन्भेष्टमेन्ट एन्ड सेक्युरिटिज, ब्रोकर नम्बर ५७ पुग्यौँ। बजारको गिरावट जारी थियो। यहाँ लगानीकर्ताको छलफल बजारभन्दा राजनीति र अर्थ मन्त्रालयको नीतिमा बढी केन्द्रित देखिन्थ्यो।
केही लगानीकर्ता साउनदेखि बजार सम्हालिने आशामा थिए। केही भने नयाँ आर्थिक वर्षले पनि मनोविज्ञान बदल्न नसक्ने निष्कर्षमा पुगेका थिए।
एक लगानीकर्ताले निराश हुँदै भने, “अब बजार धेरै घटिसक्यो। साउनदेखि पनि गति लिएन भने भारत गएर काम गर्नुपर्ने अवस्था आउला जस्तो छ।”
अर्का लगानीकर्ता अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेप्रति आक्रोशित देखिए। उनले अर्थमन्त्रीको शैक्षिक र व्यावसायिक पृष्ठभूमिबाट धेरै अपेक्षा गरिएको तर बजारले त्यसअनुसारको परिणाम नपाएको बताए।
“त्यत्रो पढेलेखेको अर्थशास्त्री अर्थमन्त्री हुँदा अर्थतन्त्रले स्पष्ट दिशा पाउँछ भन्ने लागेको थियो,” उनले भने, “तर पूँजी बजारका लगानीकर्ताले अहिलेसम्म सकारात्मक परिवर्तन महसुस गर्न सकेका छैनन्।”
उनले अर्थमन्त्रीबारे व्यक्त गरेका केही राजनीतिक टिप्पणी र आरोप व्यक्तिगत धारणा हुन्, जसको स्वतन्त्र पुष्टि भएको छैन। तर उनको आक्रोशले बजारमा अर्थ मन्त्रालयप्रति बढिरहेको अविश्वास भने देखाउँथ्यो।
अर्का लगानीकर्ताले कर नीतिको समय र प्रकृतिमाथि प्रश्न उठाए।
“राजस्व उठाउन कर बढाउनु आफैँमा गलत होइन,” उनले भने, “तर अर्थतन्त्र सुस्त भएको र बजार कमजोर बनेको समयमा लगानीकर्तालाई थप दबाब पर्ने गरी नीति ल्याउनु उचित भएन। सरकारले कर मात्र हेरेर लगानीको वातावरण बिर्सियो।”
त्यही क्रममा अर्का व्यक्तिले प्रधानमन्त्री र अर्थमन्त्रीबीच मतभेद रहेको भन्ने राजनीतिक चर्चा सुनाए। उनले अर्थमन्त्री परिवर्तन हुन सक्ने दाबी गरे पनि त्यस्तो दाबीको आधिकारिक वा स्वतन्त्र पुष्टि भएको छैन।
छेउमा बसेका एक पाका लगानीकर्ता भने बहसमा सहभागी भएनन्। केही समय नेप्सेको स्क्रिन हेरेपछि उनले निराश स्वरमा भने, “अब यो भित्ता हेरेर के बस्नु? ब्रोकर हाउस आएर पनि उपलब्धि छैन। आउने-जाने खर्च मात्रै बढ्यो, घरै जानुपर्ला।”
समस्या बजार घट्नु मात्र होइन, विश्वास हराउनु हो
ब्रोकर हाउसमा सुनिएका यी आवाज बजारको सम्पूर्ण प्रतिनिधित्व नहुन सक्छन्। लगानीकर्ताका अभिव्यक्तिमा निराशा, रिस, राजनीतिक पूर्वाग्रह र व्यक्तिगत घाटाको पीडा मिसिएको हुन सक्छ।
तर तीनवटै स्थानमा देखिएको साझा दृश्यलाई बेवास्ता गर्न सकिँदैन-लगानीकर्ताले सरकार, अर्थ मन्त्रालय, राष्ट्र बैंक र धितोपत्र बोर्डबाट स्पष्ट तथा समन्वित सन्देश पाएका छैनन्।
मौद्रिक नीतिले तरलता व्यवस्थापन, कर्जा विस्तार र आर्थिक गतिविधि चलायमान बनाउने उपाय समेटेको छ। तर सेयर बजारमा केवल बैंकिङ प्रणालीको पैसा पर्याप्त हुँदैन। त्यो पैसा बजारसम्म पुग्न लगानीकर्तामा भविष्यप्रतिको भरोसा चाहिन्छ।
अहिले बजारमा त्यही भरोसाको अभाव छ।
ब्याजदर घटेको छ, बैंकिङ प्रणालीमा लगानीयोग्य रकम छ र सेयर मूल्यसमेत उच्च विन्दुको तुलनामा उल्लेख्य घटिसकेको छ। सामान्य अवस्थामा यी पक्ष बजारका लागि सकारात्मक आधार बन्न सक्थे। तर नीतिगत अन्योल, करसम्बन्धी डर, नियामकको निष्क्रियता र राजनीतिक वातावरणप्रतिको अविश्वासले सम्भावित सकारात्मक आधारलाई ओझेलमा पारेको छ।
बजार घट्दा सूचक मात्र रातो हुँदैन। लगानीकर्ताको सम्पत्ति, खर्च गर्ने क्षमता, ऋण तिर्ने सामर्थ्य र भविष्यप्रतिको विश्वास पनि घट्छ। त्यसैले पूँजी बजारलाई केवल केही कारोबारीको नाफा-घाटाको विषयका रूपमा हेर्नु सरकारको गम्भीर भूल हुनेछ।
सोमबारका ब्रोकर हाउसमा ‘बुल आउँदैछ’ भन्ने ठट्टा त सुनियो, तर त्यसमा विश्वास थिएन। मुस्कान थियो, तर त्यसको पछाडि ठूलो घाटा र गहिरो तनाव लुकेको थियो।
अब प्रश्न बजार कहिले बढ्छ भन्ने मात्र होइन। मुख्य प्रश्न हो-लगानीकर्ताको हराएको विश्वास कसले र कसरी फर्काउँछ ?
.png)
.jpg)
.jpg)
