संयुक्त राष्ट्रबाट पेजेस्कियनको सन्देश: इरान नझुक्ने, तर कूटनीतिको ढोका खुला

NEWS
बिहीबार, आश्विन ८,२०८३ 16:25:54

काठमाण्डौ । अमेरिका र इरानबीच करिब सात महिनादेखि जारी युद्ध र चर्को तनावबीच इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियनले संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाबाट तेहरान अमेरिकी दबाबसामु नझुक्ने बताएका छन्। तर उनले द्वन्द्व अन्त्यका लागि कूटनीतिक समाधान खोज्ने सम्भावनालाई भने खुला राखेका छन्।

बुधबार संयुक्त राष्ट्रसंघको ८१ औँ महासभालाई सम्बोधन गर्दै पेजेस्कियनले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको पछिल्लो चेतावनीको जवाफ दिए। उनले धम्की र सैन्य दबाबले इरानलाई आफ्नो अडानबाट पछि हटाउन नसक्ने बताए। पेजेस्कियनले आफ्नो देश आणविक हतियार बनाउन नचाहेको दोहोर्‍याउँदै शान्तिपूर्ण आणविक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने अधिकार भने नत्याग्ने स्पष्ट पारे।

यसअघि ट्रम्पले संयुक्त राष्ट्रसंघकै मञ्चबाट शान्ति सम्झौता नभए इरानविरुद्ध थप कठोर कदम चाल्न सक्ने चेतावनी दिएका थिए। ट्रम्पको अभिव्यक्तिपछि पेजेस्कियनको सम्बोधनलाई अमेरिका–इरानबीच जारी शक्ति संघर्ष र सम्भावित कूटनीतिक वार्ताको सन्दर्भमा विशेष चासोका साथ हेरिएको छ।

होर्मुजमा इरानको कडा अडान

पेजेस्कियनको सम्बोधनको अर्को प्रमुख विषय रणनीतिक रूपमा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण स्ट्रेट अफ होर्मुज थियो।

उनले अरू मुलुकले होर्मुजबाट लाभ लिने तर इरानकै पानीजहाजको आवतजावतमा अवरोध लगाइने अवस्था स्वीकार्य नहुने बताएका छन्। युद्धअघि विश्वको तेल तथा तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास ढुवानीको करिब पाँचौं हिस्सा यही जलमार्ग हुँदै जाने गरेको थियो।

इरानले अमेरिकी सैन्य दबाब कम भए र आफ्ना बन्दरगाहमाथिको नाकाबन्दी हटाइए होर्मुज पुनः पूर्ण रूपमा खुलाउने प्रस्तावसमेत अघि सारेको छ। एक वरिष्ठ इरानी अधिकारीले संयुक्त राष्ट्र महासभालाई अमेरिका पुनः कूटनीतिमा फर्कने अवसरका रूपमा प्रयोग गर्न सकिने बताएका छन्।

यसरी हेर्दा पेजेस्कियनको सन्देश दुई तहमा देखिन्छ—एकातिर सैन्य र आर्थिक दबाबका अगाडि आत्मसमर्पण नगर्ने अडान, अर्कोतिर निश्चित सर्तमा वार्ता जारी राख्ने संकेत।

महिनौँपछि अमेरिका–इरान संवाद

महासभाकै क्रममा अमेरिका र इरानबीच महिनौँपछि अप्रत्यक्ष कूटनीतिक सम्पर्कसमेत भएको छ।

इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघची र अमेरिकी प्रतिनिधिहरू स्टिभ विटकफ तथा जेरेड कुशनरबीच कतारी मध्यस्थतामार्फत करिब दुई घण्टा सन्देश आदानप्रदान भएको थियो। इरानले युद्ध अन्त्य, अमेरिकी सैन्य कारबाही रोक्नुपर्ने र रोक्का गरिएका इरानी सम्पत्तिसम्बन्धी विषय आफ्नो प्रस्तावमा समेटेको छ। तर दुवै पक्षबीच अझै महत्वपूर्ण मतभेद बाँकी रहेको इरानी अधिकारीहरूले बताएका छन्।

यस सम्पर्कलाई तत्काल ठूलो कूटनीतिक उपलब्धिका रूपमा भने हेरिएको छैन। अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले सम्झौताका लागि अझै लामो र कठिन प्रक्रिया आवश्यक रहेको बताएका छन्।

तेहरानभित्रै वार्तालाई लिएर दबाब

अमेरिकासँग संवाद अघि बढाउने विषयमा इरानभित्रै पनि मतभेद देखिएका छन्। कट्टरपन्थी धारसँग जोडिएका केही सञ्चारमाध्यम र राजनीतिक समूहले अमेरिकी प्रतिनिधिसँगको सम्पर्कप्रति असन्तुष्टि जनाएका छन्। उनीहरूले युद्ध जारी रहेका बेला यस्तो कूटनीतिक सम्पर्कले कमजोरीको सन्देश दिन सक्ने तर्क गरेका छन्।

यही घरेलु दबाबबीच इरानी नेतृत्वले अबको वार्तामा अमेरिकाबाट पहिले ठोस कदम आउनुपर्ने संकेत दिएको छ। तेहरानको प्राथमिकतामा अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी हटाउने, सैन्य दबाब कम गर्ने र होर्मुजसम्बन्धी विवाद समाधान गर्ने विषय छन्।

करिब सात महिनादेखिको युद्धले मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्था मात्र होइन, विश्व ऊर्जा आपूर्ति र तेल बजारसमेत प्रभावित बनाएको छ। त्यसैले न्युयोर्कमा पेजेस्कियनले दिएको सन्देशलाई केवल अमेरिकाप्रतिको प्रतिवादका रूपमा होइन, युद्धपछि इरानले आफ्नो क्षेत्रीय र कूटनीतिक स्थान कसरी परिभाषित गर्न खोजिरहेको छ भन्ने संकेतका रूपमा पनि हेरिएको छ।

अहिले मुख्य प्रश्न भने यही हो—अमेरिका र इरानबीच सुरु भएको सीमित संवादले युद्ध अन्त्यतर्फ बाटो खोल्छ, वा होर्मुज, नाकाबन्दी र सुरक्षा सर्तमै वार्ता फेरि अड्किन्छ?