युद्धले सल्फर बजारमा आगो, एक वर्षमै मूल्य झण्डै चार गुणा

काठमाण्डौ । रूस–युक्रेन युद्ध र पश्चिम एसियामा बढेको द्वन्द्वको असर महत्वपूर्ण औद्योगिक कच्चा पदार्थ सल्फरको अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा परेको छ। एक वर्षको अवधिमा सल्फरको मूल्य झन्डै चार गुणाले बढेर प्रतिटन करिब १ हजार ५० डलर पुगेको छ। जुलाई २०२५ मा प्रतिटन करिब २८० डलर रहेको मूल्य जुलाई २०२६ मा १ हजार ५० डलर पुगेको हो।

सल्फर मुख्यतः पेट्रोलियम प्रशोधन तथा प्राकृतिक ग्यास प्रशोधनका क्रममा सहउत्पादनका रूपमा प्राप्त हुन्छ। विश्वको करिब ९२ प्रतिशत सल्फर यिनै गैर-वैकल्पिक स्रोतबाट उत्पादन हुने भएकाले उत्पादनमा आउने अवरोधले विश्व बजारमा तत्काल आपूर्ति दबाब सिर्जना गर्ने गरेको छ।

रूसमा युक्रेनी ड्रोन आक्रमणका कारण ग्यास प्रशोधन तथा सल्फर उत्पादनमा अवरोध आएको र रूसले घरेलु आवश्यकतालाई ध्यान दिँदै सल्फर निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाएको विवरण सार्वजनिक भएका छन्। पश्चिम एसियाको द्वन्द्वले पनि विश्व बजारमा सल्फरको आपूर्ति थप प्रभावित गरेको छ। पश्चिम एसिया विश्वव्यापी समुद्री सल्फर व्यापारको ४५ प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा ओगट्ने क्षेत्र हो।

भारतका लागि यसको असर अझ महत्वपूर्ण देखिएको छ। भारतले आफ्नो सल्फर आवश्यकताको ठूलो हिस्सा आयातबाट पूर्ति गर्छ र २०२५ मा आयात गरेको करिब २.२५ मिलियन टन सल्फरमध्ये करिब २.०२ मिलियन टन पश्चिम एसियाबाट आएको थियो। भारतमा सल्फरको सबैभन्दा ठूलो प्रयोग मल उद्योगमा हुने गरेको छ।

सल्फर र सल्फ्युरिक एसिड डीएपी, एसएसपी तथा विभिन्न जटिल मल उत्पादनका महत्वपूर्ण कच्चा पदार्थ हुन्। त्यसैले सल्फरको मूल्य र आपूर्तिमा आएको दबाबले मल उत्पादनको लागत तथा उपलब्धतामा असर पार्न सक्ने जोखिम बढेको छ।

यससँगै विद्युतीय सवारीसाधनका ब्याट्रीमा प्रयोग हुने निकेल प्रशोधनका लागि सल्फ्युरिक एसिडको माग बढ्नुले पनि सल्फर बजारमा दबाब थपेको छ। इन्डोनेसियालगायत देशमा निकेल प्रशोधनसँग सम्बन्धित सल्फ्युरिक एसिडको माग पछिल्ला वर्षमा तीव्र रूपमा बढेको छ।

यसरी आपूर्तिमा आएको भूराजनीतिक दबाब र औद्योगिक मागमा भएको वृद्धिले सल्फर बजारमा मूल्यवृद्धि तीव्र बनाएको छ। यसको प्रभाव विशेषगरी मल उद्योग र त्यससँग सम्बन्धित कृषि लागतमा देखिन सक्ने चिन्ता बढेको छ।