एआईले भेट्यो इन्टरनेटको गम्भीर कमजोरी, नेपालदेखि युरोपसम्म सरकारी वेबसाइट प्रभावित

काठमाण्डौ । वेबसाइट सञ्चालनमा व्यापक प्रयोग हुने प्रोग्रामिङ भाषा पीएचपीमा दुई गम्भीर सुरक्षा कमजोरी भेटिएपछि विश्वभर वेबसाइट सुरक्षित बनाउने दौड सुरु भएको छ। सम्भावित आक्रमण रोक्न विभिन्न देशले सरकारी तथा सार्वजनिक सेवाका वेबसाइट अस्थायी रूपमा बन्द गरेका छन्। नेपालमा पनि राष्ट्रपति कार्यालय, प्रधानमन्त्री कार्यालय, मन्त्रालय र स्थानीय तहका वेबसाइट नखुलेको विवरण सार्वजनिक भएको छ।

यस घटनाको केन्द्रमा वेबसाइट चलाउने सफ्टवेयरमै भेटिएको यस्तो कमजोरी छ जसको दुरुपयोगबाट आक्रमणकारीले लगइन नगरी प्रभावित सर्भरमा हानिकारक कोड चलाउन सक्छन्। युरोपेली साइबर सुरक्षा निकायहरूको संयुक्त चेतावनीअनुसार तत्काल सुरक्षा अपडेट लागू गर्नुपर्ने अवस्था छ।

कति गम्भीर छ जोखिम ?

पीएचपी विकासकर्ताले पहिचान गरेका कमजोरी ‘सीभीई–२०२६–१०९६१८’ र ‘सीभीई–२०२६–१०९६१९’ हुन्। यी कमजोरीबाट जोखिमयुक्त प्रणालीमा अनधिकृत कोड चलाउन र मेमोरीमा रहेको सूचना बाहिर निकाल्न सकिने गुगलको सुरक्षा विवरणमा उल्लेख छ। यसले वेबसाइटको गोपनीय सूचना र सर्भरको सुरक्षामा असर पार्न सक्छ।

सरल भाषामा भन्दा वेबसाइटको सामान्य पृष्ठमा देखिने त्रुटिभन्दा यसको जोखिम ठूलो छ। आक्रमण सफल भए वेबसाइट सञ्चालन गर्ने प्रणालीकै अधिकार दुरुपयोग हुन सक्छ। तर पीएचपी प्रयोग भएका सबै वेबसाइटमा आक्रमण भइसकेको वा सबैको तथ्यांक चोरी भएको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।

पीएचपी टोलीले बुधबार अक्टोबर २१ मा सुरक्षा अपडेट जारी गर्दै तत्काल अद्यावधिक गर्न आग्रह गरेको छ। सुधार गरिएका संस्करणमा पीएचपी ८.५.१२, ८.४.२७, ८.३.३६ र ८.२.३५ छन्। वेबसाइट सञ्चालकले आफूले प्रयोग गरेको संस्करणअनुसार उपयुक्त सुरक्षा अपडेट लागू गर्नुपर्नेछ।

नेपालमा सेवा अवरुद्ध हुँदा के असर पर्छ ?

प्राप्त विवरणअनुसार बिहीबार बिहानसम्म नेपालका विभिन्न सरकारी वेबसाइट खुलेका थिएनन्। यसबाट सरकारी सूचना, सूचना पाटी, सार्वजनिक निर्णय तथा अनलाइन विवरण खोज्ने सेवाग्राही प्रभावित हुन सक्छन्।

यद्यपि कुन वेबसाइट सुरक्षाका लागि जानाजान बन्द गरिएको हो र कुनमा अन्य प्राविधिक समस्या आएको हो भन्ने विषय सम्बन्धित निकायको आधिकारिक जानकारीबाट स्पष्ट हुन बाँकी छ। वेबसाइट नखुल्नु मात्रैले ह्याक भएको पुष्टि गर्दैन। नेपालका प्रभावित निकायको सूची, तथ्यांकको सुरक्षा अवस्था र सेवा पुनःसञ्चालनको समयबारे स्पष्ट सार्वजनिक जानकारी आवश्यक देखिएको छ।

युरोपमा पनि सावधानीस्वरूप वेबसाइट बन्द

फिनल्यान्डको सरकारी आईटी सेवा प्रदायक भाल्टोरीले सावधानीका लागि सरकारका सार्वजनिक वेब सेवा बन्द गरेको छ। जर्मनीमा पनि केही सरकारी वेबसाइट अस्थायी रूपमा बन्द गरिएका छन्। नेदरल्यान्ड्समा सरकारी पोर्टल, रोटरड्याम बन्दरगाह तथा विभिन्न अस्पतालका वेबसाइटसमेत अफलाइन लगिएका छन्। यीमध्ये धेरै कदम सम्भावित आक्रमण रोक्न चालिएका हुन्।

युरोपेली निकायहरूले संस्थाहरूलाई पीएचपीमा आधारित प्रणाली पहिचान गर्न, होस्टिङ तथा सेवा प्रदायकसँग समन्वय गर्न र इन्टरनेटबाट सीधै पहुँच हुने प्रणालीको सुरक्षा अपडेटलाई प्राथमिकता दिन आग्रह गरेका छन्। 

एआईबाट कमजोरी पहिचान सुरक्षामा नयाँ चुनौती

यस घटनाको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष कमजोरी पत्ता लगाउन कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रयोग हुनु हो। सुरक्षा अनुसन्धान संस्था क्यालिफले ओपनएआईको एआई मोडलको सहयोगमा एउटा गम्भीर कमजोरी पहिचान गरेको थियो। साइबर सुरक्षा कम्पनी विजले पनि स्वतन्त्र रूपमा दुवै कमजोरी पत्ता लगाएर जानकारी दिएको ओपनएआईले जनाएको छ।

यसले एआई सफ्टवेयरका जटिल कमजोरी खोज्ने प्रभावकारी साधन बन्दै गएको देखाउँछ। साथै, कमजोरी सार्वजनिक भएपछि सुरक्षा अपडेट लागू गर्न हुने ढिलाइले जोखिम बढाउने भएकाले नियमित प्राविधिक निगरानीको आवश्यकता पनि उजागर गरेको छ।

नेपालका सरकारी निकाय र निजी वेबसाइट सञ्चालकका लागि अहिलेको प्राथमिकता आफ्नो सर्भरमा प्रयोग भएको पीएचपीको अवस्था पहिचान गर्नु र सुरक्षा सुधार सुनिश्चित गर्नु हो। वेबसाइट पुनःखुलाउनुका साथै प्रणाली सुरक्षित भएको प्राविधिक पुष्टि र सेवाग्राहीलाई स्पष्ट जानकारी दिनु उत्तिकै आवश्यक छ।