चाँदीमा सुनभन्दा साढे दुई गुणा तीव्र गिरावट, एक महिनामै किन गुम्यो चमक ?

काठमाण्डौ । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुन र चाँदीको मूल्य ओरालो लाग्दा चाँदीले तुलनात्मक रूपमा ठूलो धक्का व्यहोरेको छ। ब्याजदरसम्बन्धी चिन्तासँगै औद्योगिक मागको दबाब जोडिँदा चाँदीको गिरावट सुनभन्दा तीव्र देखिएको हो।

अक्टोबर २३ को न्यूयोर्क समय साँझ ५ः१५ बजेको गोल्डप्राइस डट ओआरजीको विवरणअनुसार सुन प्रतिट्रय औंस ३ हजार ९९५.८८ डलर र चाँदी ५३.९२ डलरमा झरेका छन्। उक्त विवरणमा एकै दिन सुन ४८.८४ डलर अर्थात् १.२१ प्रतिशत र चाँदी १.०२ डलर अर्थात् १.८६ प्रतिशत घटेको देखिन्छ।

तर पछिल्ला ३० दिनको तुलना गर्दा अन्तर अझ फराकिलो छ। संलग्न विवरणमा सुनको मूल्य २१८.३७ डलर घट्दा चाँदी ८.६० डलर सस्तिएको उल्लेख छ। यी रकमबाट हिसाब गर्दा सुन करिब ५.१८ प्रतिशत र चाँदी १३.७६ प्रतिशत घटेका छन्। अर्थात् प्रतिशतका आधारमा चाँदीको गिरावट सुनको तुलनामा करिब २.७ गुणा छ।

धातु	३० दिनअघिको गणनाबाट निस्कने मूल्य	अक्टोबर २३ को मूल्य	गिरावट	गणनाअनुसार गिरावट
सुन	४,२१४.२५ डलर	३,९९५.८८ डलर	२१८.३७ डलर	५.१८%
चाँदी	६२.५२ डलर	५३.९२ डलर	८.६० डलर	१३.७६%

मूल्य प्रतिट्रय औंसमा।  माथिको तुलना मूल्य र परिवर्तन रकमबाट गरिएको हो। यो अवधिको सुरु र अन्त्यको तुलना हो दैनिक मूल्यको श्रृंखला होइन।

महँगीको डर हुँदा पनि सुनचाँदी किन घटे ?

सुनलाई महँगी र अनिश्चितताबाट जोगिने सम्पत्ति मानिए पनि महँगी बढ्ने प्रत्येक अवस्थामा यसको मूल्य बढ्छ भन्ने हुँदैन। महँगी नियन्त्रणका लागि ब्याजदर उच्च राखिने वा थप बढाइने अपेक्षा बलियो भयो भने ब्याज नदिने सुनचाँदीमाथि दबाब पर्न सक्छ। ब्याज आउने अन्य सम्पत्ति आकर्षक बन्दा बहुमूल्य धातु राख्नुको अवसर लागत बढ्छ। वर्ल्ड गोल्ड काउन्सिलले पनि उच्च ब्याजदरलाई सुनका लागि अल्पकालीन प्रतिकूल पक्ष मानेको छ।

अक्टोबर २३ को वाल स्ट्रिट जर्नलको बजार रिपोर्टले बढ्दो तेल मूल्यबाट उत्पन्न महँगीको चिन्ता र अमेरिकी केन्द्रीय बैंकको आगामी नीतिगत संकेतलाई पछिल्लो दबाबसँग जोडेको छ। रिपोर्टमा सेयर बजारको गिरावटबीच लगानीकर्ताले नगद जुटाउन बहुमूल्य धातु बेचिरहेको विश्लेषणसमेत उल्लेख छ। यसले संकटका बेला सुरक्षित मानिएको सम्पत्ति पनि तत्काल नगदको आवश्यकतामा बिक्री हुन सक्ने देखाउँछ।

चाँदीलाई किन बढी चोट पर्‍यो ?

चाँदी लगानीको साधनसँगै उद्योगमा प्रयोग हुने कच्चा पदार्थ पनि हो। त्यसैले यसलाई ब्याजदरसम्बन्धी दबाबले मात्र होइन औद्योगिक खपत कमजोर हुने आशंकाले पनि असर गर्छ।

सिल्भर इन्स्टिच्युटको सन् २०२६ सम्बन्धी अध्ययनले औद्योगिक मागमा कमजोरीको प्रक्षेपण गरेको छ। विशेषगरी सौर्य प्यानलमा प्रति एकाइ चाँदीको प्रयोग घटाउने प्रविधि र वैकल्पिक सामग्रीको प्रयोगले मागमा दबाब पारिरहेको संस्थाले जनाएको छ। सौर्य ऊर्जा जडान बढ्नु र चाँदीको खपत उही अनुपातमा बढ्नु फरक विषय बनेका छन्। 

यस आधारमा चाँदीको पछिल्लो कमजोरीलाई दुईतर्फी दबाबका रूपमा बुझ्न सकिन्छ। लगानीकर्ताको आकर्षण कमजोर हुँदा लगानी माग प्रभावित हुन्छ भने आर्थिक गतिविधि सुस्ताउने चिन्ताले औद्योगिक मागको अपेक्षालाई चोट पुर्‍याउँछ। यही संयोजनले सुनको तुलनामा चाँदीलाई बढी संवेदनशील बनाएको विश्लेषण गर्न सकिन्छ। यद्यपि पछिल्लो गिरावटमा प्रत्येक कारणको ठ्याक्कै कति योगदान रह्यो भन्ने छुट्टै कारोबार तथ्यांकबाट पुष्टि भएको छैन।

सुनचाँदी अनुपातले पनि यही भिन्नता देखाउँछ। संलग्न विवरणबाट गणना गर्दा ३० दिनअघि एक औंस सुन किन्न करिब ६७.४ औंस चाँदी बराबरको रकम चाहिन्थ्यो। अहिले त्यो अनुपात करिब ७४.१ पुगेको छ। यसको अर्थ यस अवधिमा सुनको तुलनामा चाँदी कमजोर भएको हो। अनुपात बढेकै आधारमा चाँदी तत्काल बढ्छ भन्ने निष्कर्ष भने निकाल्न मिल्दैन।

गिरावट कहाँ पुगेर थामिन्छ ?

गिरावट थामिने निश्चित मिति तोक्ने आधार छैन। अहिले मूल्य कति घट्यो भन्नेभन्दा दबाब सिर्जना गर्ने परिस्थिति बदलिन्छ कि बदलिँदैन भन्ने निर्णायक छ।

तेलको मूल्य स्थिर भएर महँगीको चिन्ता कम हुनु र अमेरिकी ब्याजदर थप बढ्ने अपेक्षा कमजोर हुनु पहिलो अनुकूल परिस्थिति हुनेछ। डलर कमजोर हुनु तथा वास्तविक प्रतिफल घट्नुले पनि सुनचाँदीलाई सहयोग गर्न सक्छ।

दोस्रो आधार लगानीकर्ताको बिक्री दबाब कम हुनु हो। नगद जुटाउन भइरहेको बिक्री रोकिएर कोष तथा अन्य खरिदकर्ता फर्किए मूल्यले आधार बनाउन सक्छ। तेस्रो र चाँदीका लागि विशेष महत्त्वपूर्ण पक्ष औद्योगिक मागप्रतिको विश्वास सुधारिनु हो। इलेक्ट्रोनिक्स र ऊर्जा पूर्वाधारजस्ता क्षेत्रको खरिद बलियो देखिए चाँदीलाई थप समर्थन मिल्न सक्छ।

तर आपूर्तिको अवस्थालाई पनि बेवास्ता गर्न मिल्दैन। सिल्भर इन्स्टिच्युटले सन् २०२६ मा लगातार छैटौं वर्ष विश्व बजारमा चाँदीको माग आपूर्तिभन्दा बढी रहने प्रक्षेपण गरेको थियो। यस्तो अभाव दीर्घकालीन समर्थन बन्न सक्छ। तथापि विद्यमान मौज्दातबाट आपूर्ति र लगानीकर्ताको बिक्री जारी रहे अल्पकालीन मूल्य घट्न सक्छ। वार्षिक आपूर्ति अभावले दैनिक मूल्य बढ्ने ग्यारेन्टी गर्दैन।

नेपालमा कति असर पर्ला ?

अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य घट्दा नेपालको सुनचाँदी बजारमा पनि मूल्य घट्ने आधार बन्छ। तर यहाँको दर डलरको विनिमय दर आयातसम्बन्धी कर लागत र स्थानीय उपलब्धताबाट समेत प्रभावित हुन्छ। त्यसैले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा चाँदी करिब १४ प्रतिशत घट्यो भन्दैमा नेपाली बजारमा पनि त्यति नै घट्छ भन्ने हुँदैन।

अहिलेको मुख्य संकेत चाँदीमा सुनभन्दा बढी दबाब रहेको हो। ब्याजदरको चिन्ता र औद्योगिक मागको कमजोरी कायम रहे गिरावट थपिन सक्छ। यी दबाब कम भएर वास्तविक खरिद फर्किएपछि मात्र मूल्य स्थिर हुने आधार बलियो बन्नेछ।