करको दायरामा जोडिने बढ्दै : प्यान लिनेको संख्या ८२ लाख नजिक, तीन महिनामै झन्डै ३ लाख थपिए

 

काठमाण्डौ । नेपालमा स्थायी लेखा नम्बर (प्यान) लिनेको संख्या तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ। चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो तीन महिनामै झन्डै तीन लाख नयाँ प्यान थपिएसँगै कुल दर्ता संख्या ८२ लाख नजिक पुगेको हो।

आन्तरिक राजस्व विभागको तथ्यांकअनुसार असोज मसान्तसम्म व्यावसायिक, व्यक्तिगत तथा करकट्टी गर्ने निकायसमेत गरी स्थायी लेखा नम्बर लिनेको कुल संख्या ८१ लाख ९५ हजार ४१४ पुगेको छ।

गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को असार मसान्तसम्म यस्तो संख्या ७९ लाख १० हजार ८६४ थियो। यस आधारमा चालु आर्थिक वर्षको साउनदेखि असोजसम्म २ लाख ८४ हजार ५५० नयाँ प्यान थपिएका छन्।

यो तीन महिनामा करिब ३.६ प्रतिशतको वृद्धि हो।

प्यान दर्तामा देखिएको वृद्धिले कर प्रणालीमा व्यक्ति तथा व्यवसायको आबद्धता विस्तार हुँदै गएको संकेत गरेको छ। यद्यपि, प्यान लिने सबैले नियमित कर तिर्छन् भन्ने हुँदैन।

व्यक्तिगत प्यान लिनेको संख्या ५९ लाख नाघ्यो

प्यान दर्तामा सबैभन्दा ठूलो हिस्सा व्यक्तिगत स्थायी लेखा नम्बर (पी–प्यान) को रहेको छ।

विभागका अनुसार असोज मसान्तसम्म व्यक्तिगत प्यान लिनेको संख्या ५९ लाख २७ हजार ९३५ पुगेको छ।

गत असार मसान्तसम्म यस्तो संख्या ५६ लाख ९६ हजार ७०८ थियो। तीन महिनाको अवधिमा मात्रै २ लाख ३१ हजार २२७ नयाँ व्यक्तिगत प्यान थपिएका छन्।

कुल नयाँ प्यान दर्तामध्ये करिब ८१ प्रतिशत हिस्सा व्यक्तिगत प्यानको छ।

यसले व्यक्तिगत आयआर्जन, रोजगारी तथा अन्य आर्थिक गतिविधिमा संलग्न व्यक्तिहरूको कर प्रणालीमा दर्ता हुने क्रम बढिरहेको देखाउँछ।

व्यावसायिक प्यान लिने २२ लाख २७ हजार नाघे

व्यावसायिक स्थायी लेखा नम्बर (बी–प्यान) लिने करदाताको संख्या पनि बढेको छ।

असोज मसान्तसम्म व्यावसायिक प्यान लिनेको संख्या २२ लाख २७ हजार ८३७ पुगेको विभागको तथ्यांक छ।

गत असार मसान्तसम्म यस्तो संख्या २१ लाख ७४ हजार ९१२ थियो।

यस आधारमा चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा ५२ हजार ९२५ नयाँ व्यावसायिक प्यान थपिएका छन्।

व्यावसायिक प्यान दर्ताको विस्तारले व्यवसायहरू कर प्रशासनको अभिलेखमा जोडिने क्रम बढेको देखाए पनि सबै दर्ता भएका व्यवसाय सक्रिय रूपमा सञ्चालनमा छन् भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।

यसैगरी, भुक्तानीमा करकट्टी गर्ने निकायले लिने डब्लूपीएएनको संख्या ३९ हजार ५६२ पुगेको छ। गत असार मसान्तसम्म ३९ हजार १६४ रहेको यस्तो संख्या तीन महिनामा ३९८ ले बढेको हो।

भ्याटमा करिब १२ हजार नयाँ करदाता थपिए

मूल्य अभिवृद्धि कर (भ्याट) मा दर्ता हुने करदाताको संख्या पनि बढेको छ।

विभागका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको असोज मसान्तसम्म भ्याटमा दर्ता भएका करदाताको संख्या ३ लाख ९० हजार ४७ पुगेको छ।

गत आर्थिक वर्षको अन्त्यसम्म यस्तो संख्या ३ लाख ७८ हजार २६८ थियो।

यसरी तीन महिनामा ११ हजार ७७९ नयाँ करदाता भ्याटमा दर्ता भएका छन्।

यसले मूल्य अभिवृद्धि कर प्रणालीमा दर्ता हुने व्यवसायको संख्या बढिरहेको देखाउँछ।

अन्तःशुल्कमा पनि ६ हजार बढी दर्ता

अन्तःशुल्कमा दर्ता भएका करदाताको संख्या पनि बढेको छ।

गत असार मसान्तसम्म १ लाख ३२ हजार ६७२ रहेको अन्तःशुल्क दर्ता संख्या असोज मसान्तसम्म १ लाख ३८ हजार ९२६ पुगेको छ।

यस अवधिमा ६ हजार २५४ नयाँ दर्ता थपिएका हुन्।

अन्तःशुल्क लाग्ने वस्तु तथा सेवासँग सम्बन्धित व्यवसायको कर प्रशासनमा दर्ता विस्तार भएको तथ्यांकले देखाउँछ।

प्यान दर्ता बढ्नु सकारात्मक, तर राजस्व कति बढ्यो ?

कर प्रणालीमा दर्ता हुने व्यक्ति तथा व्यवसायको संख्या बढ्नु राजस्व प्रशासनका लागि सकारात्मक संकेत हो।

प्यान दर्ताले आर्थिक कारोबारको अभिलेखीकरण, करदाताको पहिचान तथा कर अनुपालनको अनुगमनमा सहयोग पुर्‍याउँछ।

तर, प्यान दर्ताको संख्या बढ्दैमा सोही अनुपातमा राजस्व वृद्धि हुन्छ भन्ने छैन।

वास्तविक कर आधार विस्तार भएको छ कि छैन भन्ने मूल्यांकनका लागि सक्रिय करदाता, नियमित विवरण बुझाउनेको संख्या, करयोग्य कारोबार र वास्तविक राजस्व संकलनको अवस्थासमेत अध्ययन गर्नुपर्ने हुन्छ।

तीन महिनामै झन्डै तीन लाख नयाँ प्यान थपिनुले नेपालको कर प्रणालीमा दर्ताको दायरा विस्तार भइरहेको स्पष्ट देखाएको छ। अब सरकारका लागि मुख्य चुनौती दर्ता भएका करदातालाई सक्रिय कर प्रणालीमा जोड्ने र त्यसलाई वास्तविक राजस्व वृद्धिमा रूपान्तरण गर्ने हुनेछ।