१० कित्ते नीतिको बचाउमा लगानीकर्ता, ‘बुक बिल्डिङका नाममा महँगो सेयर नभिडाऔँ’

काठमाण्डौ । पछिल्लो समय सेयर लगानीकर्ताबीच प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन (आईपीओ) मा लागू हुँदै आएको १० कित्ता नीतिलाई लिएर बहस चर्किएको छ । केही लगानीकर्ताले आईपीओमा १० कित्ते आवेदन प्रणाली खारेज गर्नुपर्ने तर्क गरिरहेका छन् भने अर्को समूहले भने यो नीति हटाउन नहुने बताएको छ ।

विशेषगरी बजारका केही अगुवा लगानीकर्ताहरुले १० कित्ता नीति पूँजीबजारका लागि घातक रहेको र बजारमा देखिएको समस्यामध्ये यो पनि एक प्रमुख कारण भएको तर्क गर्दै आएका छन् । उनीहरूको यस्तो किसिमको धारणा सार्वजनिक भएपछि १० कित्ता नीतिको पक्ष र विपक्षमा लगानीकर्ताबीच बहस थप चर्किएको हो ।

नेपाल सेयरधनी संघका अध्यक्ष घनश्याम पाण्डे भने १० कित्ता नीति खारेज गर्न नहुने पक्षमा छन् । उनका अनुसार यो नीतिले महिला, विद्यार्थी तथा न्यून आय भएका नागरिकलाई समेत पूँजीबजारमा प्रवेश गर्ने अवसर दिएको छ ।

पाण्डेले सामाजिक सञ्जालमार्फत १० कित्ते नीतिलाई पूँजीबजारको विकासको बाधकका रूपमा चित्रण गर्नु उपयुक्त नभएको बताएका छन् । उनले बजारमा १० कित्ताको आईपीओ आपूर्ति नै व्यवस्थापन गर्न नसक्ने अवस्थामा न्यूनतम ५० कित्ताको आपूर्ति कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्ने प्रश्नसमेत उठाएका छन् ।

साथै १० कित्ता आईपीओमा आवेदन दिने सर्वसाधारणले अहिलेसम्म ठूलो घाटा बेहोर्नुपरेको अवस्था नरहेको उनको तर्क छ । बरु यो व्यवस्था न्यून तथा मध्यम आय भएका परिवारका लागि पूँजीबजारमा प्रवेश गर्ने माध्यम बनेको उनको दाबी छ ।

‘१० कित्ताले नागरिकलाई कम्पनीको मालिक बनाउँछ,’ पाण्डेले भनेका छन् । उनका अनुसार १० कित्ते नीति हटाउँदा पूँजीबजारमा सर्वसाधारण नागरिकको पहुँच थप सीमित हुन सक्छ । उनले बरु हालको व्यवस्थालाई विस्तार गर्दै ५ कित्तासम्म पनि आवेदन दिन सक्ने व्यवस्था गर्न सकिने धारणा अघि सारेका छन् ।

यता लगानीकर्ता खोमनाथ प्याकुरेलले भने पछिल्लो समय आईपीओ निष्कासनलाई प्राथमिकता दिँदै १० कित्ता नीति हटाउने बहस अघि बढाइएकोप्रति प्रश्न उठाएका छन् । उनले सामाजिक सञ्जालमा लेख्दै कम्पनीहरूको आईपीओ सूचीकरणपछि सर्वसाधारणलाई सेयर बिक्री गरेर बाहिरिने प्रवृत्तिमाथि समेत प्रश्न गरेका छन् ।

आईपीओ निष्कासन तथा बुक बिल्डिङ प्रणालीको विषय पनि यही बहससँग जोडिएको छ । केही लगानीकर्ताले पूँजीबजारको विकासका लागि बुक बिल्डिङ प्रणालीबाट आईपीओ ल्याउनुपर्ने धारणा राख्दै आएका छन् । तर, यसको विपक्षमा रहेका लगानीकर्ताले कम्पनीको वास्तविक वित्तीय अवस्था र मूल्यांकनलाई ध्यान नदिई महँगो मूल्यमा सेयर बिक्री गर्ने जोखिम हुन सक्ने भन्दै चिन्ता व्यक्त गरेका छन् ।

महिला लगानीकर्ता पवित्रा ज्ञवाली सिग्देलले पनि १० कित्ते नीति हटाएर बुक बिल्डिङको नाममा सर्वसाधारणलाई महँगो मूल्यको सेयर भिडाउने खेल बन्द गर्न माग राखेकी छिन् । ‘कागजी नाफा देखाएर मूल्य बढाउने कम्पनीको जोखिम अन्ततः सर्वसाधारणकै टाउकोमा पर्छ’ उनले भनिन्, ‘१० कित्ताले नागरिकलाई बजारमा प्रवेश गराएको छ, बुक बिल्डिङले कसको खल्ती भरिन्छ ? पूँजीबजार केही ठूला खेलाडीको मात्र होइन, सामान्य लगानीकर्ता जनताको पनि हो ।’

साथै उनले यो नीति खारेज गर्नु नागरिकको पहुँच नै खुम्च्याउनु बराबर रहेको बताएकी छिन् ।  

१० कित्ता नीति हटाउने वा कायम राख्ने बहसले नेपालको पूँजीबजारमा सर्वसाधारणको पहुँच, आईपीओको मूल्य निर्धारण, कम्पनीको वास्तविक मूल्यांकन तथा संस्थागत लगानीकर्ताको भूमिकाजस्ता विषयलाई समेत पुनः बहसमा ल्याएको छ ।

एकातर्फ १० कित्ते व्यवस्थाले बजारमा अत्यधिक आवेदन र आईपीओ बाँडफाँडपछि सीमित परिमाणमा सेयर प्राप्त हुने अवस्था सिर्जना गरेको तर्क छ भने अर्कोतर्फ यही व्यवस्थाले न्यून आय भएका नागरिकलाई समेत पूँजीबजारमा सहभागी हुने अवसर दिएको पक्षधरहरूको भनाइ छ ।