जापानमा आर्थिक संकटः ३० वर्ष पुरानो 'शून्य प्रतिशत' नीति समाप्त, विश्व बजारमा हाहाकार

काठमाण्डौ । जापानको केन्द्रीय बैंकले ३० वर्षदेखि कायम रहेको शून्य प्रतिशत नजिकको ब्याज दर नीति समाप्त गरेपछि विश्वव्यापी आर्थिक बजारमा ठूलो धक्का लागेको छ। यसलाई विशेषज्ञहरूले '३० वर्ष पुरानो पैसाको मेसिन विस्फोट' भनेर चित्रण गरेका छन्। यस परिवर्तनले जापानी येनको 'क्यारी ट्रेड' रणनीतिलाई ध्वस्त पारेको छ, जसले अमेरिका, भारत जस्ता देशका बजारमा लगानीकर्ताहरूको प्यानिक सिर्जना गरेको छ।

जापानको ब्याज दर १९ नोभेम्बर २०२४ सम्म २.८ प्रतिशत पुगेको छ, जुन ३० वर्षयताकै उच्च हो। यसअघि अगस्ट २०२४ मा मात्र ०.२५ प्रतिशतको सामान्य वृद्धिले Nikkei सूचकांकलाई एकै दिन १२ प्रतिशतले झारिदिएको थियो। जापानमा २५ वर्षयताकै उच्च मुद्रास्फीतिले २.५ प्रतिशत नाघेको छ, जसले वास्तविक श्रम लागत स्थिर हुँदाहुँदै पनि माग घटाउन र मूल्य नियन्त्रण गर्न केन्द्रीय बैंकलाई बाध्य बनाएको छ।

येन क्यारी ट्रेडको अन्त्य: विश्वव्यापी लगानीको आधार ध्वस्त

तीन दशकदेखि जापानको शून्य (वा नकारात्मक) ब्याज दरले विश्वका लगानीकर्ताहरूलाई सस्तो ऋण उपलब्ध गराउँदै आएको थियो। उनीहरूले जापानी येन सस्तोमा उधारो लिएर अमेरिका वा भारत जस्ता बजारमा ४ देखि ८ प्रतिशत प्रतिफल दिने सम्पत्तिमा लगानी गर्थे। यो 'आर्बिट्रेज' रणनीतिले जापानको अर्थतन्त्रलाई मात्र नभई विश्वव्यापी व्यापार, परिवारको खर्च र लगानीलाई समर्थन गर्दै आएको थियो। तर अब २.८ प्रतिशत ब्याज दरले यो नाफाको मार्जिनलाई समाप्त पारेको छ- उदाहरणस्वरूप, ० प्रतिशतमा उधारो लिएर ५ प्रतिशत कमाउने अवसर अब असम्भव बनेको छ।

लगानी बैंकका विज्ञ सारथक अहुजाले लिंक्डइन पोस्टमार्फत चेतावनी दिएका छन्: "यो विनाशकारी छ किनकि क्यारी ट्रेडको नाफा मार्जिन हराउँदैछ, जसले विश्वव्यापी लगानीकर्तामा प्यानिक निम्त्याएको छ।" उनले थपे, "यदि ब्याज दर ३ प्रतिशत नाघ्यो भने जापानको ऋणभार(जुन जीडीपीको २.५ गुणा छ) अझै कठिन बन्न सक्छ। यसबेला जोखिमपूर्ण शर्तहरू नलगाउनुहोस्; निक्षेपहरू बढाउनुभन्दा तिनलाई सुरक्षित राख्नु महत्त्वपूर्ण छ। विश्व यो परिवर्तनका लागि तयार छैन।"

आर्थिक प्रभाव: वैश्विक बजारमा दबाब र ऋणको बोझ

यस नीति परिवर्तनले लगानीकर्ताहरूले विदेशबाट पूँजी फिर्ता ल्याउने सम्भावना बढाएको छ, विशेष गरी अमेरिकी बजारबाट। यसले विश्वव्यापी सेयर बजारमा दबाब बढाउने अपेक्षा गरिएको छ। जापानको ऋण जीडीपीको २.५ गुणा पुगिसकेको अवस्थामा उच्च ब्याजले सेवा शुल्क तिर्न कठिनाइ थप्न सक्छ। आर्थिक विशेषज्ञहरूका अनुसार, यो परिवर्तनले जापानको 'पैसाको मेसिन' लाई पूर्ण रूपमा ध्वस्त पारेको छ, जसले विश्व अर्थतन्त्रमा लामो प्रभाव पार्न सक्छ।

जापानको यो कदमले विकासशील देशहरू जस्तै नेपाललाई पनि अप्रत्यक्ष प्रभाव पार्न सक्छ, किनकि वैश्विक लगानी प्रवाहमा परिवर्तनले स्थानीय बजारमा अस्थिरता निम्त्याउन सक्छ। विशेषज्ञहरूले लगानीकर्ताहरूलाई सतर्क रहन र सुरक्षित सम्पत्तिमा ध्यान केन्द्रित गर्न सल्लाह दिएका छन्।

यो संकटको पूर्ण प्रभावबारे थप विश्लेषणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक संस्थाहरूको प्रतिवेदनको पर्खाइ छ। जापानको यो नीतिगत परिवर्तनले विश्व अर्थतन्त्रको नयाँ अध्याय सुरु गरेको संकेत गर्दछ।