ईरान युद्धमा कसले के हासिल गर्न चाहन्छ ?: अमेरिका, इजरायल र अरु देशको स्वार्थ के ?बुझ्नुहोस् सरल भाषामा

काठमाण्डौ । इजरायल र अमेरिकाले ईरानमाथि लगातार १६ दिनसम्म तीव्र तथा सटीक बमबारी गरेपछि ईरानको सैन्य क्षमता गम्भीर रूपमा कमजोर भएको छ। यद्यपि ईरानले अझै आत्मसमर्पण गरेको छैन र त्यहाँको शासन व्यवस्था कायमै छ। यो युद्धमा संलग्न मुख्य देशहरूले के हासिल गर्न खोजेका छन् भन्ने प्रश्न अहिले अन्तर्राष्ट्रिय बहसको केन्द्रबिन्दु बनेको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनले ईरानको परमाणु कार्यक्रमलाई पूर्ण रूपमा रोक्ने, बैलिस्टिक मिसाइल र क्षेत्रीय सहयोगी समूहहरू (जस्तै हूती विद्रोही र हिज्बुल्लाह) लाई कमजोर पार्ने लक्ष्य राखेको देखिन्छ। 

फेब्रुअरीमा ओमानको मध्यस्थतामा जिनेभामा भएको अप्रत्यक्ष वार्तामा ईरान परमाणु मुद्दामा केही सहमतिका लागि तयार देखिएको थियो, तर मिसाइल र प्रॉक्सी समूहबारे कुराकानी गर्न अस्वीकार गरेको थियो। अमेरिकाले आदर्श रूपमा ईरानमा आयतुल्लाहहरूको शासन अन्त्य गरी लोकतान्त्रिक सरकार स्थापना गर्न चाहने बताइन्छ, तर हालको अवस्थामा त्यो सम्भव नदेखिएको विश्लेषकहरूको भनाइ छ। ईरानका नयाँ सर्वोच्च नेता मोजतबा खामेनेई (पूर्व सर्वोच्च नेता आयतुल्लाह अली खामेनेईका छोरा) ले थप तनाव निम्त्याउने आशंका गरिएको छ।

ईरानले भने युद्ध छिट्टै समाप्त गर्न चाहन्छ, तर आत्मसमर्पणबिना। उसले आफूलाई विजयी देखाउन खोज्दै छ र माग राखेको छ-भविष्यमा फेरि आक्रमण नहोस्, क्षतिपूर्ति प्राप्त होस्। होर्मुज जलडमरूमध्य (जहाँ विश्वको २० प्रतिशत तेल आपूर्ति हुन्छ) मा दबाब सिर्जना गर्ने सामर्थ्यका कारण ईरान लामो समय टिक्न सक्ने स्थिति छ। उसले ६० प्रतिशतसम्म यूरेनियम समृद्धि गरिसकेको छ जुन नागरिक प्रयोजनभन्दा धेरै हो।

इजरायलका लागि यो युद्ध अस्तित्वको सवाल हो। प्रधानमन्त्री नेतन्याहूको सरकारले ईरानको मिसाइल भण्डार, कमान्ड सेन्टर, रडार प्रणाली र इस्लामिक रेभोल्युशनरी गार्ड्स (IRGC) का आधारहरूलाई पूर्ण रूपमा नष्ट गर्न खोजेको छ ताकि पुनर्निर्माण महँगो र कठिन होस्। ईरानबाट आउने ड्रोन (शाहेद जस्ता) र मिसाइलहरू इजरायलका लागि ठूलो खतरा मानिन्छन्।

खाडीका देशहरू (साउदी अरब, संयुक्त अरब इमिरेट्स, कतार, बहरेन, कुवेत आदि) ले पहिले ईरानसँग सम्बन्ध सुधार्ने प्रयास गरेका थिए, तर अहिले रोजगारी हमलाहरूबाट आक्रोशित छन्। उनीहरूको ईरानप्रतिको विश्वास पूर्ण रूपमा टुटिसकेको छ र सामान्य सम्बन्ध पुनर्स्थापना असम्भव जस्तै देखिएको छ।

युद्ध अझै जारी छ। तेलको मूल्य बढेको छ, क्षेत्रीय अस्थिरता चुलिएको छ र होर्मुज मार्ग अवरुद्ध हुने खतरा बढ्दै गएको छ। अमेरिकामाथि युद्ध रोक्ने दबाब बढिरहेको छ, तर कुनै पनि पक्ष स्पष्ट विजयी देखिएको छैन।

(स्रोत: BBC हिंदीको समाचार विश्लेषणमा आधारित)