लगानीकर्ताको अपेक्षा: पूँजीगत लाभकरलाई अन्तिम करको मान्यता र प्रविधिमैत्री नेप्से पुनर्संरचना

तारा फुल्लेल

काठमाण्डौ । नेपालको पूँजीबजार पछिल्ला वर्षहरूमा आम नागरिकको आकर्षणको केन्द्र बनेको भएतापनि अझै पनि नीतिगत अस्थिरता, कमजोर कार्यान्वयन, सीमित उपकरण र नियामकीय अस्पष्टताका कारण अपेक्षित विश्वास र स्थायित्व निर्माण हुन सकेको छैन । विगतदेखि नै लगानीकर्ताहरूले उठाउँदै आएका धेरै सुझावहरू अझै कार्यान्वयनको पर्खाइमा छन । विशेष गरी नीतिगत स्थायित्व, कर प्रणालीको स्पष्टता, प्रविधिमैत्री कारोबार प्रणाली, संस्थागत सुधार तथा बजार विस्तारका विषयहरू आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेटले सम्बोधन गर्नुपर्ने प्रमुख अपेक्षाका रूपमा लगानीकर्ताहरूले पर्खिरहेका छन ।

लगानीकर्ताको सबैभन्दा ठूलो अपेक्षा हाल कायम रहेको पूँजीगत लाभकरलाई अन्तिम कर (फाइनल ट्याक्स) को रूपमा स्पष्ट रूपमा कानूनी मान्यता दिनु हो । बारम्बार करसम्बन्धी अन्योल सिर्जना हुँदा लगानीकर्तामा असुरक्षा बढ्ने गरेको छ । यदि सरकारले दीर्घकालीन नीतिगत स्थिरता सहित पूँजिगत लाभकरलाई अन्तिम करको रूपमा स्थापित गर्यो भने यसले बजारमा विश्वसनीयता बढाउनुका साथै दीर्घकालीन लगानी संस्कृतिलाई प्रोत्साहन गर्नेछ । साथै, दीर्घकालीन लगानीकर्तालाई करमा थप सहुलियत दिने व्यवस्था भए बजार अझ परिपक्व बन्न सक्छ ।

त्यसैगरी, नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से)को पुनर्संरचना आजको आवश्यकता हो । पूर्ण रूपमा व्यावसायिक, प्रतिस्पर्धी र प्रविधिमैत्री संरचनामा नेप्सेलाई रूपान्तरण गर्न आवश्यक छ । ब्रोकर संख्या वृद्धि, नयाँ स्टक एक्सचेञ्जको प्रवेश, आधुनिक ट्रेडिङ प्रणाली, टि प्लस टु भन्दा छिटो सेटलमेन्ट व्यवस्था, रियल टाइम निगरानी प्रणाली तथा लगानीकर्तामैत्री डिजिटल सेवाले बजारलाई थप पारदर्शी र प्रभावकारी बनाउन सक्छ । साथै, बजारमा हुने चलखेल, इनसाइडर ट्रेडिङ र कृत्रिम कारोबार नियन्त्रणका लागि सेबोनलाई अझ स्वायत्त, प्रविधिसम्पन्न र उत्तरदायी बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ ।

बजार विस्तारका लागि सामूहिक लगानी कोष, डेरिभेटिभ मार्केट, कमोडिटी एक्सचेञ्ज, एसएमई प्लेटफर्म, विदेशी नेपाली (एनआरएन) तथा संस्थागत लगानीकर्तालाई सहज प्रवेश जस्ता विषयहरू पनि बजेटमार्फत अगाडि बढाइनुपर्छ । बैंकको ब्याजदर–तरलता र पूँजीबजारबीच सन्तुलित नीति ल्याउन सके बजारमा स्थायित्व कायम रहन मद्दत पुग्नेछ । साथै, सूचीकृत कम्पनीहरूलाई पारदर्शी वित्तीय विवरण, समयमै सूचना प्रकाशन र सुशासन पालनामा कडाइ गरिनुपर्छ ।

लगानीकर्ताहरूको अपेक्षा केवल बजार बढ्नु मात्र होइन, सुरक्षित, विश्वसनीय र दीर्घकालीन रूपमा टिकाउ वातावरण निर्माण हुनु हो । जेष्ठ १५ गते प्रस्तुत हुने बजेटले यदि पुँजिबजारलाई अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण आधार क्षेत्रका रूपमा स्वीकार गर्दै स्पष्ट नीति, संस्थागत सुधार र लगानीकर्तामैत्री कार्यक्रमहरू अघि सार्न सक्यो भने यसले बजारमा नयाँ उत्साह, आकर्षण र विश्वास सिर्जना गर्नेछ । सकारात्मक सोंच, स्थिर नीति र प्रभावकारी कार्यान्वयनले मात्रै नेपालको पूँजीबजारलाई परिपक्व र विश्वसनीय दिशातर्फ अगाडि बढाउन सक्छ ।

(फुल्लेल सेयर लगानीकर्ता संघ नेपालका अध्यक्ष हुन् ।)