सस्तो सेयरको लोभमा कमजोर कम्पनी त किन्दै हुनुहुन्न ? पहिला नेपाली जानकारका यी सुझाव सुन्नुहोस्

काठमाण्डौ । दशैंमा हात परेको बोनस वा केही समयदेखि जम्मा गरेको बचत सेयरबजारमा लगाउने सोचमा हुनुहुन्छ ? अरूले कमाएको सुन्दा बजार प्रवेश गर्न मन लाग्नु स्वाभाविक हो। तर, सेयर किन्नुअघि एउटा प्रश्नको उत्तर खोज्न आवश्यक छ—तपाईं कम्पनीको अवस्था बुझेर लगानी गर्दै हुनुहुन्छ कि मूल्य बढ्ने आशामा मात्रै पैसा हाल्दै हुनुहुन्छ ?

नयाँ लगानीकर्ताका लागि यही भिन्नताले ठूलो अर्थ राख्छ। कम्पनीको व्यवसाय, आम्दानी र खरिद मूल्यको मूल्याङ्कनबिना गरिएको लगानीमा बजारको सामान्य उतारचढावले समेत आर्थिक दबाब सिर्जना गर्न सक्छ। त्यसैले दशैंको फुर्सदलाई सेयर किन्ने हतारभन्दा लगानीको तयारी गर्ने अवसर बनाउन लगानीकर्ता संगठनका प्रतिनिधिहरूले सुझाएका छन्।

उनीहरूको सुझावको केन्द्रमा तीन विषय छन्- कुन कम्पनी किन्ने, कति मूल्यमा किन्ने र लगानी गरेको रकम कति समयसम्म आवश्यक पर्दैन भन्ने स्पष्ट पार्ने।

अरूको सिफारिस सुन्नुस्, निर्णयको आधार आफैँ खोज्नुस्

नेपाल इन्भेष्टर्स फोरमका तुलसीराम ढकाल लगानीकर्ताले कम्पनी छनोट र लगानी अवधि आफ्नै अध्ययनका आधारमा तय गर्नुपर्ने बताउँछन्। उनका अनुसार दोस्रो बजारमा प्रवेश गर्दा वित्तीय अवस्था बलियो भएका तथा नियमित लाभांश दिन सक्ने क्षमता भएका कम्पनीलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।

“अरूले भनेकै भरमा वा बजारमा चलेको हल्लाको पछि लागेर लगानी गर्नु हुँदैन,” ढकाल भन्छन्, “कम्पनीको वास्तविक अवस्था बुझेर मात्रै निर्णय लिनुपर्छ।”

कुनै सेयरको चर्चा धेरै हुनु र त्यो लगानीका लागि उपयुक्त हुनु फरक विषय हुन्। मूल्य बढिरहेको देखेर मात्र खरिद गर्दा कम्पनीको कमाइले समर्थन नगर्ने मूल्य तिर्नुपर्ने जोखिम रहन्छ। राम्रो कम्पनी छान्नुका साथै त्यसका लागि तिर्ने मूल्य उचित छ कि छैन भन्ने मूल्याङ्कन पनि आवश्यक हुन्छ।

पहिलो लगानीमै ठूलो रकम किन नहाल्ने ?

नेपाल सेयरधनी संघका घनश्याम पाण्डे नयाँ लगानीकर्तालाई थोरै रकमबाट सुरुवात गर्न सुझाउँछन्। पर्याप्त ज्ञान र अनुभवबिना एकैपटक ठूलो रकम लगाउँदा मूल्य घटेको अवस्थामा आत्तिएर निर्णय गर्ने सम्भावना बढ्न सक्छ।

उनका अनुसार नियमित आम्दानी, राम्रो वित्तीय अवस्था र लाभांश वितरण गर्ने क्षमता भएका कम्पनीको अध्ययन गरेर चरणबद्ध रूपमा लगानी बढाउनु उपयुक्त हुन्छ।

सुरुवातमै सबै रकम लगानी नगर्दा बजारको व्यवहार बुझ्न, आफ्नो निर्णय समीक्षा गर्न र थप अध्ययनपछि लगानी बढाउन समय मिल्छ। तर, थोरै रकमबाट सुरु गर्दैमा घाटा नहुने वा चरणबद्ध खरिदले नाफा सुनिश्चित गर्ने भने होइन।

सेयरको मूल्य हेर्नुअघि कम्पनीको हिसाब हेर्नुस्

नेपाल इन्भेष्टर्स फोरमका राजन लम्साल लगानीअघि कम्पनीको वासलात, प्रतिसेयर नेटवर्थ, लाभांश इतिहास र पछिल्लो वित्तीय विवरण अध्ययन गर्नुपर्ने बताउँछन्।

कम्पनीले कति कमाइरहेको छ भन्ने मात्रै होइन, त्यो कमाइ नियमित व्यवसायबाट आएको हो कि एकपटकको आम्दानीले बढेको हो भन्ने बुझ्नु पनि आवश्यक हुन्छ। त्यस्तै, विगतमा दिएको लाभांशलाई आगामी वर्षको सुनिश्चित प्रतिफल मानेर लगानी गर्नु उचित हुँदैन।

लगानी गर्नुअघि कम्तीमा यी प्रश्नको उत्तर खोज्न सकिन्छ :

-कम्पनीको मुख्य व्यवसाय के हो र त्यसबाट नियमित आम्दानी भइरहेको छ ?

-नाफा बढिरहेको छ कि घटिरहेको छ, त्यसको कारण के हो ?

-ऋण र ब्याज खर्चको भार कस्तो छ ?

-प्रतिसेयर आम्दानी र नेटवर्थको तुलनामा बजार मूल्य कति छ ?

-कम्पनीले प्रकाशित गर्नुपर्ने सूचना र वित्तीय विवरण समयमै दिइरहेको छ ?

एउटै सूचक राम्रो देखिएकै आधारमा निर्णय गर्नुभन्दा कम्पनीको समग्र अवस्था र सोही क्षेत्रका अन्य कम्पनीसँग तुलना गर्नु उपयोगी हुन्छ।

बजार घट्नु अवसर हुन सक्छ, सबै सेयर सस्तो भएको प्रमाण होइन

लम्सालका अनुसार बजारको स्तर घटेका बेला अध्ययन र योजनासहित प्रवेश गर्ने लगानीकर्ताले राम्रा कम्पनी छनोट गर्ने अवसर पाउन सक्छन्। तर, सूचक घटेको वा कुनै सेयर आफ्नो पुरानो उच्च मूल्यभन्दा तल आएको आधारमा मात्रै त्यसलाई सस्तो भन्न मिल्दैन।

कम्पनीको आम्दानी कमजोर भएको, ऋण बढेको वा व्यावसायिक सम्भावना खस्किएको अवस्थामा घटेको मूल्य पनि महँगो हुन सक्छ। त्यसैले ‘पहिले यति थियो, अहिले यति भयो’ भन्ने तुलनासँगै कम्पनीको अवस्थामा के परिवर्तन आयो भन्ने हेर्नुपर्छ।

लम्साल छोटो अवधिको मूल्य उतारचढावबाट प्रभावित हुनुभन्दा कम्तीमा एक वर्षसम्म लगानी कायम राख्न सक्ने आर्थिक क्षमता र योजना बनाउन सुझाउँछन्। यद्यपि, कुनै निश्चित अवधि सेयर राख्दैमा नाफा सुनिश्चित हुँदैन। कम्पनीको अवस्था बिग्रिएमा लगानीको निर्णय पुनरावलोकन गर्नुपर्छ।

दशैंको बोनस लगाउनुअघि घरखर्चको हिसाब मिलाउनुस्

दशैंमा प्राप्त बोनस वा बचत रकम सबै लगानीयोग्य रकम नहुन सक्छ। आगामी घरखर्च, शिक्षा, उपचार, ऋणको किस्ता र आपतकालीन आवश्यकताका लागि चाहिने रकम छुट्याएपछि मात्रै सेयरमा लगाउन सकिने रकम निर्धारण गर्नु आवश्यक छ।

छोटो समयमै चाहिने पैसाबाट सेयर किन्दा आवश्यक परेका बेला घाटामै बेच्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। त्यस्तै, ऋण लिएर गरिएको लगानीमा सेयरको मूल्य घटे पनि ब्याज र किस्ताको दायित्व कायम रहन्छ।

एउटै कम्पनी वा क्षेत्रमा सबै रकम केन्द्रित नगरी लगानी विविधीकरण गर्दा जोखिम फैलाउन सहयोग पुग्न सक्छ। तर, धेरै कम्पनीको सेयर किन्दैमा जोखिम हट्दैन; छनोट गरिएका कम्पनीको गुणस्तर र तिनको नियमित समीक्षा पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।

नयाँ लगानीकर्ताका लागि पहिलो लक्ष्य छिटो नाफा कमाउनेभन्दा बुझेर निर्णय गर्ने बानी बसाल्नु हुनुपर्छ। दशैंको फुर्सदमा केही कम्पनीका वित्तीय विवरण पढ्ने, तिनको व्यवसाय तुलना गर्ने र आफ्नो लगानी सीमा तय गर्ने कामबाट सुरुवात गर्न सकिन्छ। बजारमा अवसर खोज्नुअघि आफ्नो पैसाले कति जोखिम सहन सक्छ भन्ने बुझ्नु नै त्यसको पहिलो तयारी हो।