सरकार फेरियो नीति फेरियो तर सेयर बजारको दुर्दशा फेरिएन ! किन उठेन लगानीकर्ताको मनोबल ?

सुजता थापा

 

काठमाण्डौ । नयाँ सरकार गठन भयो। सेयर बजार सुधारका लागि नीतिगत प्रतिबद्धता आए। बजारमैत्री भनिएका कतिपय नियम परिवर्तन भए। बैंकिङ प्रणालीमा पर्याप्त तरलता छ। ब्याजदर पनि घट्दो क्रममा छ। तर यी सबै सकारात्मक परिस्थितिका बाबजुद नेपालको सेयर बजारले अपेक्षित गति लिन सकेको छैन।

बरु, नयाँ सरकार गठन भएको भोलिपल्टदेखि नै ओरालो लाग्न थालेको बजारमा लगानीकर्ताको मनोबल अझै उठ्न सकेको छैन। बजार सुधारका लागि सरकारले गरेका प्रतिबद्धता र नीतिगत परिवर्तनले समेत लगानीकर्तामा अपेक्षित उत्साह जगाउन नसकेको अवस्था छ।

सरकारको प्रयास र लगानीकर्ताको अपेक्षाबीच देखिएको यही अन्तर अहिले सेयर बजारको प्रमुख चुनौती बनेको छ।

तिहारपछि खुलेको पहिलो कारोबार दिन नेप्से परिसूचक ६.३२ अंकले घटेर २ हजार ६४८.८९ विन्दुमा सीमित भएको थियो। उक्त दिन ३ अर्ब ५ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको सेयर कारोबार भए पनि अघिल्लो कारोबार दिनको तुलनामा कारोबार रकम घटेको थियो।

बजारको यो अवस्थाले एउटा गम्भीर प्रश्न उठाएको छ— पर्याप्त तरलता, सस्तो ब्याजदर र सरकारको नीतिगत समर्थन हुँदाहुँदै पनि सेयर बजार किन उठ्न सकिरहेको छैन ?

बजारका जानकारहरूका अनुसार समस्या बाह्य परिस्थितिमा मात्रै सीमित छैन। लगानीकर्ताको मनोविज्ञान, अल्पकालीन नाफाप्रतिको आकर्षण, अध्ययनको अभाव र स्पष्ट लगानी रणनीति नहुनु पनि बजारको कमजोरीका महत्त्वपूर्ण कारण हुन्।

सेयर किन्न हतार गर्ने तर बेच्ने बेला अलमलिने प्रवृत्ति

सेयर बजार विश्लेषक सूरज भट्टराई नेपाली लगानीकर्तामा स्पष्ट योजना, रणनीति र धैर्यको अभाव रहेको बताउँछन्।

उनका अनुसार अधिकांश लगानीकर्ताले कुन कम्पनीको सेयर किन्ने भन्ने विषयमा चासो राखे पनि खरिद गरेको सेयर कहिलेसम्म होल्ड गर्ने, कति नाफा भएपछि बिक्री गर्ने र बजार घट्दा के गर्ने भन्ने विषयमा पूर्वतयारी गरेका हुँदैनन्।

यही कमजोरीका कारण बजारमा सामान्य उतारचढाव आउँदासमेत लगानीकर्ता आत्तिने र हतारमा निर्णय गर्ने अवस्था सिर्जना हुने गरेको उनको विश्लेषण छ।

भट्टराईका अनुसार धेरै लगानीकर्तामा आज सेयर किनेर भोलि नै नाफा कमाउनुपर्ने मानसिकता हाबी छ। कम्पनीको वित्तीय अवस्था, व्यावसायिक सम्भावना र लगानीको उद्देश्यबारे पर्याप्त अध्ययन नगरी बजार प्रवेश गर्ने प्रवृत्तिले जोखिम बढाइरहेको छ।

उनले बजारको उतारचढावलाई अंकका आधारमा मात्रै हेर्ने प्रवृत्तिमाथि पनि प्रश्न उठाएका छन्। परिसूचक कति अंकले बढ्यो वा घट्यो भन्नेभन्दा पनि त्यसको प्रतिशतगत प्रभाव र आफूले लगानी गरेको कम्पनीको वास्तविक अवस्थालाई बुझ्नुपर्ने उनको सुझाव छ।

सेयर बजार सधैँ बढिरहने वा घटिरहने ठाउँ होइन। समय–समयमा करेक्सन आउनु स्वाभाविक प्रक्रिया हो। तर लगानीकर्तासँग बजार बढ्दा नाफा सुरक्षित गर्ने र घट्दा जोखिम व्यवस्थापन गर्ने वैकल्पिक योजना हुन आवश्यक रहेको भट्टराई बताउँछन्।

बलिया कम्पनी ओझेलमा, छिटो नाफा खोज्ने प्रवृत्ति हाबी

सेयर बजार जानकार घनश्याम पाण्डे पनि नेपाली सेयर बजारमा दीर्घकालीन लगानीभन्दा छोटो अवधिमै नाफा कमाउने प्रवृत्ति हाबी हुँदै गएको बताउँछन्।

उनका अनुसार लगानीकर्ताको ध्यान कम्पनीको नाफा, लाभांश क्षमता र वित्तीय अवस्थाभन्दा पनि दैनिक मूल्यवृद्धिमा बढी केन्द्रित हुने गरेको छ।

पाण्डेको विश्लेषणमा छिटो प्रतिफल खोज्ने प्रवृत्तिका कारण आधारभूत रूपमा बलिया मानिएका करिब ७० देखि ८० प्रतिशत कम्पनीको सेयर मूल्यमा समेत अपेक्षित सुधार आउन सकेको छैन।

यो उनको बजारसम्बन्धी आकलन हो। यसले लगानीकर्ताको प्राथमिकतामा आएको परिवर्तनलाई संकेत गर्छ।

पाण्डेका अनुसार कम्पनीको वास्तविक क्षमता र भविष्यको सम्भावना हेर्नुभन्दा मूल्य बढ्ने अनुमानका आधारमा सेयर खरिद गर्ने प्रवृत्तिले लगानीकर्तालाई थप जोखिममा पारिरहेको छ।

सेयर बजारमा सफल हुन खरिद गर्ने सही समय पहिचान गर्नु जति महत्त्वपूर्ण छ, बिक्री गर्ने उपयुक्त समय निर्धारण गर्नु पनि उत्तिकै आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ।

पैसा छ, ब्याजदर घटेको छ, तर विश्वासको संकट कायमै

सामान्यतया बैंकिङ प्रणालीमा पर्याप्त तरलता र घट्दो ब्याजदरलाई सेयर बजारका लागि अनुकूल परिस्थिति मानिन्छ। ऋणको लागत कम हुँदा लगानी बढ्ने र वैकल्पिक लगानीको खोजीमा रकम सेयर बजारतर्फ प्रवाहित हुने सम्भावना रहन्छ।

तर नेपालको पछिल्लो बजार गतिविधिले अनुकूल मौद्रिक वातावरण मात्रै पर्याप्त नहुने देखाएको छ।

लगानीकर्तामा भविष्यप्रतिको विश्वास, नीतिगत स्थिरता, कम्पनीहरूको वित्तीय प्रदर्शन र बजारको समग्र मनोविज्ञानले पनि निर्णायक भूमिका खेल्छन्।

सरकारले नियम परिवर्तन गर्दैमा बजार तत्काल बढिहाल्छ भन्ने निश्चित हुँदैन। नीतिगत निर्णयको वास्तविक प्रभाव लगानीकर्ताले अनुभूति गर्न समय लाग्न सक्छ।

यही कारण पछिल्लो समय बजार सुधारका सरकारी प्रयास र नेप्सेको वास्तविक प्रदर्शनबीच स्पष्ट अन्तर देखिएको छ।

अब मंगलबार खुल्ने बजार कता जाला ?

छठ पर्वको सार्वजनिक बिदापछि आगामी मंगलबार अर्थात् नोभेम्बर १७ देखि सेयर कारोबार पुनः सञ्चालन हुने तालिका छ।

अब खुल्ने बजारमा लगानीकर्ताको मनोबल, कारोबार रकम र खरिदबिक्रीको सक्रियता महत्त्वपूर्ण संकेतक बन्नेछन्।

विशेषगरी कारोबार रकमसहित बजारमा सुधार देखिन्छ वा सामान्य उतारचढावमै सीमित रहन्छ भन्ने विषयले आगामी दिनको बजार मनोविज्ञानमा प्रभाव पार्न सक्छ।

तर एक वा दुई दिनको कारोबारकै आधारमा बजारको दीर्घकालीन दिशा निश्चित गर्न सकिँदैन।

विश्लेषकहरूको सुझाव भने स्पष्ट छ— बजार बढ्ने आशामा मात्र सेयर खरिद गर्ने र घट्नेबित्तिकै आत्तिएर बिक्री गर्ने प्रवृत्ति बदल्नुपर्छ।

लगानी गर्नुअघि कम्पनीको वित्तीय अवस्था, लाभांश क्षमता, आफ्नो जोखिम वहन गर्ने क्षमता र लगानीको समयावधिबारे स्पष्ट योजना बनाउनुपर्छ।

समग्रमा नेपालको सेयर बजारमा अहिले पैसा र नीतिगत समर्थनको मात्र होइन, लगानीकर्ताको विश्वास र अनुशासित लगानी संस्कृतिको समेत परीक्षा भइरहेको छ।

सरकारले बजार सुधारको वातावरण बनाउने प्रयास गरिरहँदा लगानीकर्ताले पनि आफ्नो रणनीति बदल्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। किनकि सेयर बजारमा नाफा कमाउने कला सेयर किन्नुमा मात्रै होइन, सही समयमा बेच्न सक्नु र जोखिम नियन्त्रण गर्न जान्नुमा पनि निर्भर हुन्छ।