इरानमाथि हमला र मध्यपूर्व तनावको आर्थिक प्रभाव: विश्व अर्थतन्त्रमा संकटको छाया, तेल र सुनको मूल्य आकाशियो

काठमाण्डौ । अमेरिका र इजरायलको संयुक्त हमलापछि इरानले क्षेत्रीय रूपमा प्रतिक्रिया दिँदा मध्यपूर्वमा युद्धको आगो बल्दै गएको छ। यो घटनाले विश्व अर्थतन्त्रमा गम्भीर प्रभाव पार्ने देखिएको छ, विशेष गरी ऊर्जा बजार र सुरक्षित लगानीका क्षेत्रहरूमा। तेलको मूल्यमा तीव्र वृद्धि, सुन र चाँदी जस्ता बहुमूल्य धातुहरूको मूल्यमा उछाल तथा समग्र मुद्रास्फीतिमा दबाब बढ्ने अनुमान गरिएको छ। यो विशेष आर्थिक रिपोर्टमा यस घटनाको विश्वव्यापी आर्थिक प्रभाव, नेपालमा पर्न सक्ने असर र बजारका ताजा अपडेटहरू समेटिएका छन्।

तेल बजारमा ठूलो उथलपुथल: मूल्य $१०० सम्म पुग्ने खतरा

मध्यपूर्व तनावको मुख्य सूचक तेल बजार नै हो। हाल ब्रेन्ट क्रुड तेलको मूल्य $७३ प्रति ब्यारेल वरिपरि छ, जुन यस वर्षको सुरुदेखि नै २० प्रतिशतले बढेको छ। यदि यो द्वन्द्व लम्बियो र आपूर्तिमा असर पर्‍यो भने तेलको मूल्य $१०० सम्म पुग्न सक्छ, जसले विश्वव्यापी मुद्रास्फीतिमा ०.६ देखि ०.७ प्रतिशत अंक थप्ने अनुमान छ। इरानले होर्मुज स्ट्रेटलाई प्रभावित पार्ने कदम चाल्यो भने विश्वको २० प्रतिशत तेल आपूर्ति जोखिममा पर्न सक्छ, जसले ऊर्जा बजारमा दशकौँकै ठूलो संकट निम्त्याउन सक्छ।

अमेरिका र इजरायलको हमलापछि तेलको मूल्यमा तत्काल ४ प्रतिशतभन्दा बढी वृद्धि भएको थियो, जसले ब्रेन्टलाई $७१.६६ र अमेरिकी क्रुडलाई $६६.४३ प्रति ब्यारेल पु¥याएको छ। यसले उपभोक्ता मूल्यमा दबाब बढाउने र विश्वका प्रमुख केन्द्रीय बैंकहरूले ब्याजदर कटौतीको गतिलाई सुस्ताउने सम्भावना छ। इतिहास हेर्दा इरानी क्रान्तिपछि तेलको मूल्य दोब्बर भएको थियो, जसले विश्वव्यापी मन्दी निम्त्याएको थियो। यदि इरानको तेल उत्पादन र निर्यात पूर्वाधारमा असर पर्‍यो भने मूल्यमा लामो समयसम्म उच्च रहने खतरा छ।

सुन र चाँदीमा सुरक्षित लगानीको दौड: मूल्यमा रेकर्ड उछाल

भूराजनीतिक तनाव बढ्दा लगानीकर्ताहरू सुन र चाँदी जस्ता सुरक्षित सम्पत्तितर्फ आकर्षित हुन्छन्। यस वर्ष सुनको मूल्य २२ प्रतिशतले बढेर $५००० प्रति ट्रोय आउन्स पुगेको छ, जसमा यो तनावले थप इन्धन थपेको छ। चाँदी पनि यस वर्ष उकालो लागेको छ, र इजरायल-इरान द्वन्द्वले यसलाई थप बल दिएको छ। इरानमाथि हमलापछि सुनको मूल्यमा २ प्रतिशत वृद्धि भएको थियो, जसले यसलाई रेकर्ड स्तरमा पु¥याएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार, यदि द्वन्द्व सीमित रह्यो भने पनि तेल मूल्य $८० पुग्न सक्छ, तर लामो द्वन्द्वले $१०० पार गर्दा सुन र चाँदीमा थप लगानी बढ्नेछ। यो तनावले बिटकोइन जस्ता क्रिप्टोकरेन्सीमा भने गिरावट ल्याएको छ, किनकि लगानीकर्ताहरू परम्परागत सुरक्षित सम्पत्तितर्फ झुकेका छन्। 

विश्व अर्थतन्त्रमा समग्र प्रभाव: मुद्रास्फीति र मन्दीको जोखिम

यो द्वन्द्वले विश्व अर्थतन्त्रमा बहुआयामिक प्रभाव पार्न सक्छ। तेल मूल्यमा वृद्धिले उपभोक्ता मूल्य बढाउने, व्यवसाय लागत बढाउने र विश्वव्यापी विकास दर घटाउने खतरा छ। यदि होर्मुज स्ट्रेट अवरुद्ध भयो भने विश्वको २० प्रतिशत तेल आपूर्ति प्रभावित हुन्छ, जसले दशकौँकै ठूलो ऊर्जा संकट निम्त्याउन सक्छ। अमेरिकी डलरमा पनि उतारचढाव आउन सक्छ, जसले उदीयमान बजारहरूलाई असर पार्नेछ।

केही विश्लेषकहरूले यो द्वन्द्वलाई अमेरिकाको चुनाव र मुद्रास्फीतिसँग जोडेर हेरेका छन्, जसले तेल आपूर्तिमा लामो अवरोध नहुने अनुमान गरेका छन्। तर, यदि इरानको तेल पूर्वाधारमा ठूलो क्षति भयो भने मूल्यमा स्थायी वृद्धि हुन सक्छ, जसले विश्वव्यापी मन्दी निम्त्याउन सक्छ।

नेपालमा पर्न सक्ने प्रभाव: आयात महँगो, मुद्रास्फीति बढ्ने

नेपाल जस्तो तेल आयातमा निर्भर देशका लागि यो तनाव ठूलो चुनौती हो। तेल मूल्य बढ्दा इन्धन, यातायात र उत्पादन लागत बढ्नेछ, जसले समग्र मुद्रास्फीतिमा दबाब पार्नेछ। सुन र चाँदीको मूल्य वृद्धिले लगानीकर्ताहरूलाई फाइदा पुग्न सक्छ, तर उपभोक्ता स्तरमा महँगी बढ्नेछ। नेपाल सरकारले मध्यपूर्वमा रहेका नेपाली कामदारहरूको सुरक्षा र ऊर्जा वैकल्पिक स्रोतहरूबारे सोच्नुपर्ने देखिन्छ। यदि तेल $१०० पुग्यो भने नेपालको व्यापार घाटा थप बढ्न सक्छ।