यार्सा टिप्न पाटन जाने विद्यार्थी: दुर्गममा पढाइ र आम्दानीबीचको द्वन्द्व

काठमाण्डौं । जुम्लाको पातारासी गाउँपालिका–३, चौरगाउँका दिलराज रावत अहिले फेरि यार्सा टिप्न पाटन जाने तयारीमा छन्।  

उनका धेरै साथीहरू पहिले नै पाटन पुगेर यार्सा संकलनमा व्यस्त छन्।

यो उनको पहिलो यात्रा होइन। लगातार तीन वर्षदेखि उनी यार्सा टिप्न पाटन जाँदै आएका छन्।  

पढाइ छोडेर पाटन जानु रहर नभई बाध्यता भएको उनको भनाइ छ।  

यार्सा बिक्रीबाट आएको आम्दानीले कापी–कलमदेखि ट्युसन खर्चसम्म धान्ने उनी बताउँछन्।

दिलराजका अनुसार उनी हरेक सिजन करिब २५० देखि ३०० गोटा यार्सा संकलन गर्छन्।

प्रतिगोटा करिब ५०० रुपैयाँमा बिक्री गर्दा १ देखि १।५ लाख रुपैयाँसम्म आम्दानी हुने उनको अनुमान छ।

“यार्सा टिप्दा पढाइ छुट्छ, तर त्यसैबाट पढाइ खर्च जुट्छ,” उनी भन्छन्।

विद्यालय सुनसान हुने अवस्था

मालिका माध्यमिक विद्यालय लोड्चौरमा पनि यस्तै अवस्था छ।  

विद्यालयका अनुसार कक्षा ६ देखि १० सम्मका धेरै विद्यार्थी वैशाखदेखि नै पाटन जाने गरेका छन्, जसले गर्दा विद्यालय दुई महिनासम्म सुनसान हुने अवस्था आउँछ।

प्रधानाध्यापक जगतबहादुर शाही भन्छन्, “विद्यार्थी नहुँदा पढाइ लगभग ठप्प हुन्छ, शिक्षकको काम हाजिरीमा सीमित हुन्छ।”

विद्यार्थीहरू पाटन गएपछि गाउँमा साना कक्षाका बालबालिका गाईबस्तु चराउने वा घरायसी काममा लाग्ने गरेको देखिन्छ।  

कतिपय अभिभावक स्वयं पनि बालबालिकालाई यार्सा टिप्न पठाइदिन विद्यालयमा आउने गर्छन्।

पढाइभन्दा कमाइको दबाब

स्थानीय तह र विद्यालयले बारम्बार विद्यार्थीलाई विद्यालयमै राख्ने प्रयास गरे पनि प्रभावकारी हुन सकेको छैन।  

शिक्षा शाखा प्रमुख रामचन्द्र रेग्मीका अनुसार, “हामी पढाइलाई प्राथमिकता दिन्छौं, तर विद्यार्थी र अभिभावक तत्कालको आम्दानीतर्फ आकर्षित छन्।”

पातारासीका १६ विद्यालयमध्ये धेरैजसोमा यही समस्या देखिन्छ। वैशाखमा पाटन गएका विद्यार्थी असारतिर मात्र फर्किने चलन छ, जसले नियमित अध्ययनमा ठूलो असर पारेको छ।

दीर्घकालीन असरबारे चिन्ता

यार्सा संकलनले गाउँमा नगद आम्दानी ल्याए पनि शिक्षा प्रणालीमा दीर्घकालीन असर पारिरहेको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार वैकल्पिक आयस्रोत नहुँदा यस्तो चलन रोक्न कठिन भइरहेको छ।

समग्रमा, पातारासीमा यार्सा संकलन अहिले केवल जीविकोपार्जनको माध्यम मात्र नभई विद्यालय शिक्षासँग प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धा गर्ने आर्थिक विकल्प बनेको छ, जसले “पढाइ कि कमाइ” भन्ने द्वन्द्व झनै गहिरो बनाएको छ।