एआईका लागि कामकै भिडियो खिच्दै भारतीय श्रमिक, अतिरिक्त आम्दानीसँगै रोजगारीको चिन्ता

काठमाण्डौ । भारतका श्रमिकले आफ्नो नियमित कामको भिडियो खिचेर अतिरिक्त आम्दानी गर्न थालेका छन्। कपाल काट्ने, कपडा सिलाउनेदेखि खाना पकाउने र भाँडा माझ्नेसम्मका गतिविधिका भिडियो प्रविधि कम्पनीहरूले रोबोटलाई काम सिकाउने कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रणाली विकासमा प्रयोग गरिरहेका छन्।

टाउकोमा क्यामेरा लगाएर खिचिएका यस्ता भिडियो स्थानीय कम्पनीले सङ्कलन र प्रशोधन गरी प्रविधि कम्पनी तथा अनुसन्धान संस्थालाई बिक्री गर्छन्। यसबाट श्रमिकले तत्काल थप आम्दानी पाइरहे पनि भविष्यमा यही तथ्याङ्कबाट विकसित रोबोटले उनीहरूकै काम विस्थापित गर्न सक्ने चिन्ता उठेको छ।

बेंगलुरुमा चार वर्षदेखि कपाल काट्ने र दाह्री मिलाउने काम गर्दै आएका २२ वर्षीय मोहम्मद आशिम अहिले दैनिक पाँचदेखि छ घण्टा क्यामेरा लगाएर काम गर्छन्। भिडियोमा हात र औँलाको गतिविधि स्पष्ट देखिनुपर्ने भएकाले उनलाई पर्याप्त उज्यालोमा काम गर्न र टाउको अचानक नघुमाउन सिकाइएको छ।

आशिमका लागि यो अतिरिक्त कमाइको माध्यमसँगै नयाँ प्रविधिको विकासमा सहभागी हुने अवसर पनि बनेको छ। आफ्नो कपाल काट्ने सीप विश्वका प्रविधि कम्पनीका लागि उपयोगी हुन्छ भन्ने उनले पहिले सोचेका थिएनन्।

आठदेखि १० घण्टाको रेकर्डिङबापत पाँचदेखि १० डलर

मानिसका गतिविधिसम्बन्धी तथ्याङ्क सङ्कलन गर्ने राशदान टेक्नोलोजिजका सहसंस्थापक तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत शाहिल बेगका अनुसार औद्योगिक उत्पादन, कृषि, घरायसी काम, सिलाइ, कढाइ र माटाका भाँडा बनाउनेजस्ता कामका भिडियोको माग छ।

उनको कम्पनीले आठदेखि १० घण्टाको काम रेकर्ड गरेबापत श्रमिकलाई पाँचदेखि १० अमेरिकी डलर दिने गरेको छ। यो रकम उनीहरूले नियमित कामबाट पाउने आम्दानीबाहेकको हो।

बेगले श्रमिकको सहमति र सहजतालाई प्राथमिकता दिने बताएका छन्। उनका अनुसार कम्पनीले मुख्यतः हातको गतिविधि रेकर्ड गर्छ। अनुहार देखिएका दृश्य धमिलो बनाउने तथा ग्राहकलाई उपलब्ध गराइने सामग्रीमा नाम, सम्पर्क विवरण र व्यक्तिगत पहिचान खुल्ने जानकारी नराख्ने उनको भनाइ छ।

पछिल्लो समय ग्राहकहरूले हातसँगै वरपरको दृश्यसमेत समेट्न टाउकोमा चारदेखि छवटा क्यामेरा जडान गर्न माग गर्न थालेका छन्। यस्तो उपकरण लगाएर काम गर्ने श्रमिकलाई बढी पारिश्रमिक दिने गरिएको बेगले बताए।

सिलाइ र घरायसी काम पनि आम्दानीको स्रोत

बेंगलुरुको कपडा उद्योगमा एक दशकदेखि कार्यरत मोहम्मद अरमानले पनि कपडा काट्ने र सिलाउने काम रेकर्ड गर्न थालेका छन्। बिहारमा रहेका परिवारलाई पैसा पठाउनुपर्ने भएकाले नियमित काम गर्दागर्दै प्राप्त हुने अतिरिक्त रकम उनका लागि महत्त्वपूर्ण छ।

आन्ध्र प्रदेशको गुन्टकलमा बस्ने विज्ञान शिक्षिका जोली अरिफुरले सात महिनादेखि घरायसी कामका भिडियो खिच्दै आएकी छन्। उनले खाना पकाउने, भाँडा माझ्ने, भुइँ सफा गर्ने र लुगा पट्याउने गतिविधि रेकर्ड गर्छिन्।

अरिफुरका अनुसार उनले प्रतिघण्टा दुईदेखि तीन अमेरिकी डलर पाउँछिन्। शिक्षण पेसा र छोराको हेरचाहसँगै समय मिलाएर गरिरहेको यो काम उनको अतिरिक्त आम्दानीको स्रोत बनेको छ।

रोबोटलाई मानिसको गतिविधि बुझाउने सामग्री

ह्युमिन ल्याब्सका संस्थापक मनीष अग्रवालका अनुसार वास्तविक वातावरणमा काम गर्ने रोबोट विकासका लागि मानिसले कसरी वस्तु समाउँछन्, हात चलाउँछन् र कामको क्रम मिलाउँछन् भन्ने तथ्याङ्क आवश्यक हुन्छ।

यस्ता भिडियोबाट उपयोगी दृश्य छनोट गरी तिनलाई व्यवस्थित बनाइन्छ। त्यसपछि कुन गतिविधि भइरहेको छ भन्ने विवरण थपेर एआईको तालिममा प्रयोग गर्न मिल्ने सामग्री तयार पारिन्छ। कतिपय अवस्थामा वस्तु समाउँदा लाग्ने बल मापन गर्न हात र औँलामा छुट्टै उपकरणसमेत लगाइन्छ। ह्युमिन ल्याब्सले दृश्य, चाल र स्पर्शसम्बन्धी तथ्याङ्कलाई प्रशोधन तथा गुणस्तर जाँचपछि तालिम सामग्रीमा रूपान्तरण गर्ने जनाएको छ।

अग्रवालका अनुसार रोबोट प्रयोग हुने ठाउँसँग मिल्दोजुल्दो वातावरणको तथ्याङ्क पनि आवश्यक पर्छ। भारतको घरमा खिचिएको भिडियो अमेरिकाको घरमा काम गर्ने रोबोटका लागि सधैँ पर्याप्त वा उपयुक्त नहुन सक्छ।

रोजगारीमा पर्ने असरबारे निष्कर्ष निकाल्न हतार

मुम्बईस्थित टाटा इन्स्टिच्युट अफ सोसल साइन्सेजका वरिष्ठ प्राध्यापक बिनो पलले एआईबाट रोजगारीमा कस्तो असर पर्छ भन्नेबारे अहिले नै निश्चित निष्कर्ष निकाल्न हतार हुने बताएका छन्।

उनका अनुसार एआईले केही श्रमिकको काम सहज बनाउन सक्छ भने अन्य काम स्वचालित पनि हुन सक्छन्। त्यसैले यसको विकास र प्रयोगमा श्रमिकको हित तथा नैतिक पक्ष सुनिश्चित गर्न सरकारी नियमन आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ।

अग्रवाल भने भारत कच्चा भिडियो आपूर्तिमा मात्र सीमित हुन नहुने बताउँछन्। प्रतिस्पर्धा बढ्दा भिडियो सङ्कलनको मूल्य घट्न सक्ने भएकाले प्रशोधन, गुणस्तर परीक्षण र उपयोगी तालिम सामग्री बनाउने क्षमतासमेत विकास गर्नुपर्ने उनको सुझाव छ।