बाढीले मेटाएको बाटो चीनले सात दिनमै खोल्यो, केरुङको ‘लाइफलाइन’मा गुड्न थाले भारी मेसिन

काठमाडौँ । विनाशकारी बाढीले सडकको नामोनिसान मेटाएको ठाउँमा चीनले सात दिनमै नयाँ बाटो खडा गरेको छ। नेपाल–चीन व्यापार र आवागमनको प्रमुख नाका केरुङ पुग्ने एकमात्र स्थलमार्ग जी-२१६ राष्ट्रिय राजमार्ग बुधबार बिहानदेखि पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएको हो।

भदौ १० गते नेपालतर्फ गएको बरफ-चट्टानसहितको विशाल पहिरोपछि सीमापारसम्म फैलिएको बाढीले तिब्बतको केरुङ नाका क्षेत्र तहसनहस बनाएको थियो। भवन, विद्युत् संरचना र सञ्चार प्रणालीसँगै जी-२१६ राजमार्गका विभिन्न खण्ड बगेपछि विपद्को मुख्य क्षेत्र सडक सम्पर्कबाट पूर्ण रूपमा अलग भएको थियो।

एक सातासम्म हेलिकप्टर र ड्रोनबाट उद्धार सामग्री खसाल्न बाध्य चीनले अब भने स्थलमार्गबाटै ठूला एक्साभेटर, लोडर, उद्धार उपकरण र जनशक्ति विपद्को केन्द्रमा पुर्‍याउन थालेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सले सडक खुलेपछि बाढीले ध्वस्त बनाएको चिनियाँ सीमा निरीक्षण परिसर आसपाससम्म पहिलोपटक भारी उपकरण पुगेको उल्लेख गरेको छ।

सडक होइन, ढुङ्गा थुपारेर बनाइयो नयाँ आधार

जी–२१६ को मर्मत सामान्य रूपमा पहिरो पन्छाएर गरिएको थिएन। केरुङ नजिकको अन्तिम करिब एक किलोमिटर क्षेत्रमा बाढीले सडकको आधार नै बगाएको थियो। पुरानो सडक कहाँ थियो भन्ने छुट्याउनसमेत कठिन भएपछि उद्धारकर्मीले नदी र पहाडबीचको साँघुरो क्षेत्रमा विशाल ढुङ्गा खसाल्दै आपत्कालीन सडकको नयाँ आधार तयार गरेका हुन्।

चाइना एनेङ ग्रुपको उद्धार टोलीका प्रमुख झोङ वेनजुनले यो आफ्नो उद्धार अनुभवकै सबैभन्दा कठिन सडक पुनःस्थापना अभियान भएको बताएका छन्। उनका अनुसार अर्को व्यावहारिक विकल्प नभएपछि एकदेखि दुई मिटर व्याससम्मका विशाल ढुङ्गा ट्रकमा ओसारेर बगेको खण्डमा खसालियो र त्यसमाथि अस्थायी मार्ग बनाइयो।

मंगलबार साँझसम्म सडक खुल्न बाँकी खण्ड करिब ७०० मिटरमा झारिएको थियो। त्यसपछि रातभर काम गरेर बुधबार बिहान भारी सवारी चल्न सक्ने गरी मार्ग जोडिएको हो। सडक खोल्ने काममा मात्रै झन्डै ७०० जनशक्ति परिचालन गरिएको चिनियाँ सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्।

सुरुआती चरणमा चाइना एनेङका १५८ प्राविधिक तथा उद्धारकर्मी र एक्साभेटर तथा लोडरसहित २८ सेट उपकरण ‘रिले प्रणाली’मा चलाइएको थियो। एउटा टोलीले काम रोकेलगत्तै अर्को टोली मैदानमा उतारेर चौबीसै घण्टा निर्माण जारी राखिएको थियो।

नवनिर्मित सडकको दुवैतर्फ अझै अस्थिर पहाड र तल तीव्र गतिमा बगिरहेको नदी छ। त्यसैले पुनः पहिरो खस्ने जोखिम निगरानी गर्न लेजरमा आधारित कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रविधि जडित उपकरणसमेत प्रयोग गरिएको छ। ती उपकरणले भिरालो जमिनमा हुने सूक्ष्म परिवर्तन पहिचान गरी अग्रपंक्तिमा काम गरिरहेका उद्धारकर्मीलाई सम्भावित जोखिमको पूर्वसूचना दिन्छन्।

अब खोजीको दायरा फराकिलो

राजमार्ग खुलेसँगै उद्धार अभियानको स्वरूप नै बदलिएको छ। यसअघि हेलिकप्टरबाट झारिएका सीमित उपकरण र पैदल पुगेका उद्धारकर्मीले सतही खोजी गरिरहेका थिए। अब भग्नावशेष हटाउने भारी मेसिन, जीवनको संकेत पत्ता लगाउने उपकरण र तालिमप्राप्त खोजी कुकुर विपद्को मुख्य क्षेत्रमा पुर्‍याइएका छन्।

साँघुरो उपत्यका, दुवैतर्फ अस्थिर चट्टानी भिर, निरन्तर वर्षा र बीचमा तीव्र गतिमा बगिरहेको नदीका कारण खोजी अझै जोखिममुक्त भने छैन। माथिल्लो क्षेत्रमा बनेका अस्थायी तालबाट अर्को बाढी आउने जोखिम केही घटे पनि दोस्रो पहिरोको खतरा कायमै रहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

पहिरो प्रभावित क्षेत्रमा कतै घुँडासम्म र कतै कम्मरसम्म बाक्लो लेदो जमेको छ। यस्तो लेदोमा सामान्य खोजी उपकरणको प्रभावकारिता कम हुने भएकाले उद्धारकर्मीले भग्नावशेषमा ठोकेर, आवाज दिएर र प्रत्युत्तर सुनेरसमेत जीवनको संकेत खोजिरहेका छन्।

विपद्पछि केरुङ क्षेत्रमा चिनियाँ जनमुक्ति सेना, सशस्त्र प्रहरी, राष्ट्रिय खोज तथा उद्धार टोली, सीमा सुरक्षा इकाइ र प्राविधिक निकायका गरी दुई हजारभन्दा बढी उद्धारकर्मी परिचालित भएका थिए। प्रारम्भिक विवरणमा २६९ उद्धार सवारी तथा ३ हजार ९२२ सेट उपकरण अग्रपंक्तिमा पठाइएको उल्लेख थियो।

मृत्यु र बेपत्ताको संख्या फेरियो

प्रारम्भिक सरकारी तथ्यांकमा तिब्बततर्फ १६ जनाको मृत्यु र ५४६ जना सम्पर्कविहीन रहेको उल्लेख थियो। तर बुधबार सार्वजनिक पछिल्लो विवरणअनुसार मृतकको संख्या २१ पुगेको छ भने ५४१ जना अझै सम्पर्कविहीन छन्।

सम्पर्कविहीनको सूचीमा १०४ नेपाली, ४९ भारतीय, ३३ लात्भियाली र ६ क्यानडेली नागरिकसमेत रहेको चिनियाँ अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै रोयटर्सले जनाएको छ।

सडकअघि सञ्चारको ‘आकाशे पुल’

भौतिक सडक खुल्नुअघि नै चीनले विपद् क्षेत्रमा सञ्चारको वैकल्पिक बाटो बनाएको थियो। केरुङ नाकाबाट करिब ९०० मिटरको दूरीमा नयाँ फोरजी तथा फाइभजी बेस स्टेसन स्थापना गरी आइतबारदेखि सञ्चालनमा ल्याइएको थियो।

त्यसपछि एउटा क्षतिग्रस्त स्थायी बेस स्टेसन पुनः सञ्चालनमा ल्याउनुका साथै विभिन्न स्थानमा थप १२ आपत्कालीन बेस स्टेसन जडान गरिएको थियो। जमिनबाट सञ्चार सम्भव नभएका क्षेत्रमा ठूलो मानवरहित विमान र सञ्चार रिले ड्रोन प्रयोग गरेर हवाई नेटवर्क तयार गरिएको थियो।

यसले उद्धार टोली, कमान्ड सेन्टर र राहत आपूर्ति संयन्त्रबीच वास्तविक समयमा सूचना आदानप्रदान सम्भव बनायो। सडक खुल्नुअघि कुन क्षेत्रमा उपकरण चाहिन्छ, कहाँ थप जनशक्ति पठाउने र कुन स्थानमा दोस्रो पहिरोको जोखिम छ भन्ने निर्णय यही अस्थायी सञ्चार प्रणालीमार्फत गरिएको थियो।

चीनका लागि राजमार्गभन्दा ठूलो अर्थ

जी–२१६ केवल विपद् क्षेत्रमा पुग्ने एउटा सडक होइन। यो तिब्बतबाट केरुङ हुँदै नेपाल जोड्ने रणनीतिक तथा व्यापारिक जीवनरेखा हो। चीनको बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभअन्तर्गत प्रस्तावित केरुङ–काठमाडौँ सम्पर्क सञ्जालको प्रमुख प्रवेशबिन्दुसमेत यही क्षेत्र हो। बाढीले नाका र राजमार्ग दुवै ध्वस्त बनाएपछि उद्धारसँगै चीन-नेपाल स्थल सम्पर्क पनि रोकिएको थियो।

त्यसैले चीनले सडक पुनःस्थापनालाई राहत अभियानको एउटा सामान्य काम नभई पहिलो प्राथमिकतामा राखेको थियो। सात दिनमा खुलेको सडक तत्कालका लागि अस्थायी प्रकृतिको भए पनि यसले हवाई उद्धारमाथिको निर्भरता घटाएको छ, खोजीको दायरा फराकिलो बनाएको छ र ठूलो परिमाणमा राहत सामग्री ढुवानी गर्ने बाटो खोलेको छ।

तर सडक खुल्नु खोजी अभियानको अन्त्य होइन-नयाँ चरणको सुरुवात मात्रै हो। विपद्को एक साता बितिसकेको अवस्थामा जीवनको संकेत भेटिने आशा कमजोर बन्दै गएको छ। यद्यपि भारी उपकरण विपद्को केन्द्रसम्म पुगेपछि यसअघि छुन नसकिएका गहिरा भग्नावशेष र बाक्लो लेदो हटाएर व्यवस्थित खोजी गर्न सम्भव भएको छ।

बाढीले सात दिनअघि चीनको भौतिक सम्पर्क तोडेको थियो। चीनले त्यही सात दिनभित्र पहिले आकाशमा सञ्चारको पुल बनायो, त्यसपछि चट्टानमाथि सडक खडा गर्‍यो। अब त्यो सडकमा गुडिरहेका भारी मेसिनले सम्पर्कविहीन सयौँ मानिसबारे कुनै उत्तर निकाल्न सक्छन् कि सक्दैनन्- केरुङ उद्धार अभियानको सबैभन्दा ठूलो परीक्षा यही बनेको छ।

-समाचार तथा तस्विर स्रोत: सिन्हा न्यूज, रोयटर्स, सिजीटिएन, सीसीटिभी