सुन ५४ सय, चाँदी ८० डलर पुग्ला ? ठूला बैंकका प्रक्षेपण किन फरक छन् ?

काठमाण्डौ । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनचाँदीको मूल्य दबाबमा परेपछि एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न उठेको छ- यो थप गिरावटको सुरुवात हो वा अर्को उकालो लाग्नुअघिको समायोजन ?

सेप्टेम्बरमा सार्वजनिक भएका अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषणहरूले तत्काल र आगामी एक वर्षका लागि फरक तस्वीर प्रस्तुत गरेका छन्। अमेरिकी ब्याजदर र डलरको प्रभावले छोटो अवधिमा मूल्य दबाबमा रहन सक्ने देखिए पनि केन्द्रीय बैंकको खरिद, सरकारी ऋणप्रतिको चिन्ता र लगानीको विविधीकरणले सुनलाई मध्यम अवधिमा समर्थन गर्ने यूबीएसको निष्कर्ष छ। चाँदीमा भने यी आधारसँगै औद्योगिक माग र सीमित आपूर्तिको भूमिका जोडिन्छ।

तर, मूल्य बढ्ने प्रक्षेपणलाई निश्चित नतिजाका रूपमा लिन मिल्दैन। केही महिनाअघिका उत्साहजनक अनुमानसमेत ब्याजदर र आर्थिक परिस्थितिमा आएको परिवर्तनसँगै घटाइएका छन्। अहिलेको बजार बुझ्न मूल्यको लक्ष्य मात्र होइन, त्यो लक्ष्यसम्म पुग्नुपर्ने आर्थिक अवस्थालाई पनि हेर्न आवश्यक छ।

गिरावटबीच सुधारको संकेत, तर दिशा अझै अनिश्चित

रोयटर्सका अनुसार सेप्टेम्बर ३० को कारोबारमा सुन प्रतिट्रोय औंस ४ हजार २०९.७१ डलर पुगेको थियो। त्यस समयमा दैनिक मूल्य ०.७ प्रतिशत बढे पनि सेप्टेम्बरमा समग्र गिरावट ५.४ प्रतिशत थियो। चाँदी भने ०.५ प्रतिशत घटेर ६१.१५ डलरमा कारोबार भएको थियो। यी सो दिनका निश्चित समयका मूल्य हुन्, अन्तिम बन्द मूल्य होइनन्।

यसअघि सेप्टेम्बर २८ मा सुन करिब ३ प्रतिशत घटेर सात सातायताकै न्यून स्तरमा पुगेको यूबीएसले जनाएको छ। बैंकका अनुसार तेलको मूल्य बढ्दा मुद्रास्फीतिको चिन्ता पुनः चर्कियो र अमेरिकी दीर्घकालीन ऋणपत्रको प्रतिफल बढ्यो। यही अवस्थाले सुनमाथि दबाब सिर्जना गरेको थियो।

यी घटनाबाट देखिने कुरा के हो भने सुरक्षित सम्पत्ति मानिने सुन पनि ब्याजदरको दबाबबाट अलग रहँदैन। संकटले सुनको माग बढाउन सक्छ, तर त्यही संकटले ऊर्जा महँगो बनाएर ब्याजदर उच्च राख्ने अवस्था सिर्जना गरे मूल्यमा उल्टो दबाब पर्न सक्छ।

यूबीएसको प्रक्षेपण : सुनको दीर्घकालीन आधार कमजोर भएको छैन

यूबीएसका रणनीतिकार जियोभानी स्टाउनोभोले सेप्टेम्बर १७ मा सार्वजनिक विश्लेषणमा सुनको तत्कालीन अवस्था चुनौतीपूर्ण भए पनि आगामी १२ महिनाको दृष्टिकोण सकारात्मक रहेको बताएका छन्। इन्भेस्टिङ डटकमले प्रकाशित उक्त विश्लेषणअनुसार बैंकले सन् २०२६ को अन्त्यसम्म सुन ४ हजार ६ सय डलर पुग्ने प्रक्षेपण गरेको छ।

त्यसपछि बैंकले मार्च २०२७ सम्म ५ हजार, जुनसम्म ५ हजार २ सय र सेप्टेम्बरसम्म ५ हजार ४ सय डलरको लक्ष्य राखेको छ। यी सम्बन्धित अवधिको अन्त्यका अनुमान हुन्, वर्षभरको औसत मूल्य होइनन्।

यूबीएसको सकारात्मक दृष्टिकोणको मुख्य आधार विश्वव्यापी ऋणको बढ्दो बोझ, समयसँगै डलर कमजोर हुने अपेक्षा र केन्द्रीय बैंकहरूको सुन खरिद हो। बैंकले आफ्नो सेप्टेम्बर ८ को आधिकारिक विश्लेषणमा वार्षिक केन्द्रीय बैंक खरिद ७५० देखि १ हजार मेट्रिक टनसम्म रहने अपेक्षा गरेको छ।

यो तर्कअनुसार सुनको मूल्य केवल अमेरिकी ब्याजदरले निर्धारण गर्दैन। विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा विविधता खोज्ने र डलरमाथिको निर्भरता घटाउने प्रयासले पनि मागलाई टिकाइराख्न सक्छ।

सबै विश्लेषक उत्तिकै उत्साहित छैनन्

यूबीएसको उच्च लक्ष्यसँगै बढी सावधान प्रक्षेपण पनि उपलब्ध छन्। एचएसबीसीले जुलाई ९ मा सन् २०२६ को औसत सुन मूल्य अनुमान ४ हजार ८६४ डलरबाट घटाएर ४ हजार ५६० डलर र सन् २०२७ को अनुमान ५ हजारबाट ४ हजार ९२५ डलर बनाएको थियो। अमेरिकी मौद्रिक नीति कडा रहने अपेक्षा र बलियो डलरलाई बैंकले संशोधनको कारण मानेको थियो। यो जुलाईको प्रक्षेपण हो, सेप्टेम्बरको नयाँ अनुमान होइन।

रोयटर्सले जुलाई २८ मा प्रकाशित गरेको २९ विश्लेषक तथा कारोबारीको सर्वेक्षणमा सन् २०२६ को सुनको वार्षिक औसत मूल्यको मध्यक अनुमान ४ हजार ५०९ डलर थियो। चाँदीको अनुमान करिब ७२ डलर थियो। दुवै अनुमान तीन महिनाअघिको तुलनामा घटेका थिए।

वार्षिक औसत र वर्षको अन्त्यको लक्ष्यलाई एउटै आधारमा तुलना गर्न मिल्दैन। तथापि, यी संशोधनले बजारको एउटा महत्वपूर्ण विशेषता देखाउँछन्—आर्थिक परिस्थिति बदलिँदा प्रतिष्ठित संस्थाहरूका प्रक्षेपण पनि बदलिन्छन्।

 

विश्व सुन परिषद् : एउटै लक्ष्यभन्दा आर्थिक परिदृश्य महत्वपूर्ण

विश्व सुन परिषद्‌को जुलाई १ मा प्रकाशित मध्यवर्षीय विश्लेषणले सुनका लागि एउटै निश्चित लक्ष्य दिनुभन्दा सम्भावित आर्थिक अवस्थाहरू प्रस्तुत गरेको छ।

परिषद्का अनुसार आर्थिक अवस्था बिग्रनु, नयाँ भूराजनीतिक झट्का आउनु वा ब्याजदर घट्ने अपेक्षा बलियो हुनु सुनका लागि सकारात्मक हुन सक्छ। यसको विपरीत, आर्थिक वृद्धि टिकिरहनु, ऋणपत्रको प्रतिफल बढ्नु र बजारको तनाव कम हुनु मूल्य घटाउने आधार बन्न सक्छ।

उक्त विश्लेषणमा प्रस्तुत प्रतिशत दायराहरू जुन अन्त्यको मूल्यलाई आधार बनाइएका काल्पनिक परिदृश्य हुन्। तिनलाई सेप्टेम्बरको मूल्यबाट हुने निश्चित वृद्धि वा गिरावटको पूर्वानुमानका रूपमा बुझ्न मिल्दैन।

यसबाट अहिलेको बजारका लागि निस्कने विश्लेषण स्पष्ट छ : सुनको अर्को ठूलो चाल निर्धारण गर्न अमेरिकी ब्याजदरको दिशा, डलर, लगानी कोषको खरिद–बिक्री र केन्द्रीय बैंकको मागलाई सँगसँगै हेर्नुपर्ने हुन्छ।

चाँदीमा उकालो लाग्ने आधार, तर जोखिम पनि बढी

यूबीएसका रणनीतिकार डोमिनिक स्नाइडरको सेप्टेम्बर २१ मा प्रकाशित विश्लेषणले चाँदी सुनसँग नजिकबाट चलिरहेको उल्लेख गरेको छ। उनका अनुसार चाँदीले सुनको चाललाई अझ तीव्र रूपमा पछ्याउन सक्छ। बैंकले डिसेम्बर २०२६ सम्म ७० डलर र सेप्टेम्बर २०२७ सम्म ८० डलर पुग्ने अनुमान गरेको छ।

तर, चाँदीको मूल्यमा लगानीको माग मात्र निर्णायक हुँदैन। उद्योगमा हुने प्रयोगका कारण विश्व अर्थतन्त्र कमजोर हुँदा यसको माग प्रभावित हुन सक्छ। यूबीएसले समेत कडा मौद्रिक नीति, विश्वव्यापी आर्थिक वृद्धिमा उल्लेखनीय गिरावट र औद्योगिक माग अपेक्षाभन्दा बढी घट्नुलाई आफ्नो सकारात्मक प्रक्षेपणका जोखिम मानेको छ।

बैंककै सेप्टेम्बर १८ को अर्को आधिकारिक विश्लेषणले चाँदीलाई अन्य कमोडिटीको तुलनामा कम आकर्षक मानेको छ। यसले चाँदीको मूल्य बढ्न सक्ने अनुमान र अन्य सम्पत्तिको तुलनामा त्यसको आकर्षण फरक विषय भएको देखाउँछ।

आपूर्ति घाटा छ, तर माग सधैं बढिरहेको छैन

सिल्भर इन्स्टिच्युटका लागि मेटल्स फोकसले तयार गरेको ‘वर्ल्ड सिल्भर सर्भे २०२६’ को अप्रिलमा प्रकाशित विवरणअनुसार यस वर्ष चाँदीको बजारमा लगातार छैटौं वर्ष आपूर्ति घाटा हुने अनुमान छ। घाटा ४ करोड ६३ लाख औंस पुग्ने र खानी उत्पादन लगभग स्थिर रहने प्रक्षेपण गरिएको छ।

तर, सोही अध्ययनले कुल माग २ प्रतिशत र औद्योगिक माग ३ प्रतिशत घट्ने अनुमान पनि गरेको छ। सौर्य ऊर्जा क्षेत्रमा चाँदीको खपत सुस्ताउनु औद्योगिक माग घट्ने प्रमुख कारण हो। अर्कोतर्फ, सिक्का तथा बारको लगानी माग १८ प्रतिशत बढ्ने अपेक्षा छ।

यसले चाँदीको बजारलाई एकतर्फी रूपमा ‘अभाव भएकाले मूल्य बढ्छ’ भन्न नमिल्ने देखाउँछ। नयाँ आपूर्ति सीमित भए पनि उच्च मूल्यले प्रयोग घटाउने, विकल्प खोज्ने र पुनःप्रशोधन बढाउने प्रतिक्रिया जन्माउन सक्छ। आपूर्ति घाटाले समर्थन दिन सक्छ, तर तत्काल मूल्यवृद्धिको सुनिश्चितता दिँदैन।

नेपालमा अन्तर्राष्ट्रिय गिरावटको लाभ कति पुग्ला?

नेपाली उपभोक्ताका लागि अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यको दिशा महत्वपूर्ण भए पनि स्थानीय मूल्य त्यसकै अनुपातमा बदलिन्छ भन्ने हुँदैन। डलर–रुपैयाँ विनिमय दर, आयातमा लाग्ने कर, आपूर्ति लागत र स्थानीय बजारको अवस्थाले समेत असर पार्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुन घटे पनि रुपैयाँ कमजोर भए नेपाली बजारमा त्यसको लाभ सीमित हुन सक्छ। विपरीत अवस्थामा अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य र डलर दुवै बढे स्थानीय मूल्यमा थप दबाब पर्न सक्छ। यो मूल्य निर्माणको आधारमा गरिएको आर्थिक विश्लेषण हो; नेपालको निश्चित आगामी मूल्यको प्रक्षेपण होइन।

गहनाको खरिदमा ज्याला र अन्य शुल्क जोडिने भएकाले अन्तर्राष्ट्रिय धातुको मूल्यवृद्धि र उपभोक्ताले पाउने वास्तविक प्रतिफल पनि फरक हुन्छ। त्यसैले विदेशी संस्थाको प्रतिऔंस लक्ष्यलाई सीधै नेपाली बजारको प्रतितोला बिक्री मूल्यमा रूपान्तरण गरेर निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।

उपलब्ध पछिल्ला विश्लेषणहरूको संयुक्त संकेतअनुसार सुनचाँदीमा तत्काल उतारचढाव र थप दबाबको सम्भावना कायम छ। आगामी वर्ष मूल्य पुनः बढ्ने आधार पनि छन्, विशेषतः सुनमा केन्द्रीय बैंकको माग र चाँदीमा सीमित आपूर्ति। तर, त्यो सम्भावना वास्तविक उकालोमा बदलिन अमेरिकी ब्याजदरको दबाब कम हुनुपर्ने र लगानी तथा औद्योगिक माग टिक्नुपर्ने हुन्छ।