१० वर्षभित्र चन्द्रमामा मानव बस्ती बसाउने मस्कको योजना, कति लाग्छ खर्च ?

काठमाण्डौ । विश्वका सबैभन्दा धनी व्यक्ति एलन मस्कको कम्पनी स्पेसएक्सले चन्द्रमामा मानव बस्ती बसाउने महत्वाकांक्षी योजना सार्वजनिक गरेको छ। एलन मस्कका अनुसार कम्पनीले मंगल ग्रहमा मानव पठाउने पुरानो योजनालाई हालका लागि स्थगित गर्दै अब सम्पूर्ण ध्यान चन्द्रमामा आत्मनिर्भर मानव सहर निर्माणमा केन्द्रित गरेको छ।

एक्समा पोस्ट गर्दै मस्कले भने, ‘जो मानिसहरूलाई थाहा छैन, स्पेसएक्सले अब चन्द्रमामा आफैं विस्तार हुने सहर निर्माणमा फोकस गरेको छ। हामी यो लक्ष्य १० वर्षभन्दा कम समयमा हासिल गर्न सक्छौँ, जबकि मंगल ग्रहमा यस्तै सहर बनाउन २० वर्षभन्दा बढी समय लाग्नेछ।’

मंगल ग्रहको योजना किन पछाडि सारियो ?

एलन मस्कका अनुसार मंगल ग्रहसम्मको यात्रा जटिल लॉजिस्टिक्सका कारण चुनौतीपूर्ण छ। मंगल ग्रहमा प्रक्षेपण गर्ने अवसर ग्रहहरूको अवस्थाका कारण हरेक २६ महिनामा मात्र उपलब्ध हुन्छ। तर चन्द्रमाका लागि भने हरेक १० दिनमा प्रक्षेपण सम्भव भएकाले त्यहाँ छिटो प्रगति गर्न सकिने उनको भनाइ छ।

यद्यपि मस्कले मंगल ग्रहको योजना पूर्ण रूपमा त्यागेको भने होइनन्। उनले मंगल ग्रह अझै पनि स्पेसएक्सको दीर्घकालीन दृष्टिकोणको हिस्सा रहेको र आगामी ५ देखि ७ वर्षभित्र पुनः सक्रिय रूपमा काम सुरु गरिने स्पष्ट पारे।

बारम्बार बदलिँदै आएको मस्कको समयरेखा

स्पेसएक्सको मंगल ग्रह योजनाबारे एलन मस्कको समयरेखा विगतमा पटक–पटक परिवर्तन हुँदै आएको छ। सन् २०१६ मा उनले आवश्यक प्रविधि र लगानी जुटेमा सन् २०२४ सम्म मानिसलाई मंगल ग्रह पठाउन सकिने बताएका थिए।

त्यसअघि सन् २०११ मा वाल स्ट्रिट जर्नलसँग कुरा गर्दै उनले अनुकूल अवस्थामा १० वर्ष र प्रतिकूल अवस्थामा १५–२० वर्षमा मंगल पुग्ने दाबी गरेका थिए।

यही कारण आलोचकहरूले मस्कको योजनालाई अत्यधिक महत्वाकांक्षी भन्दै प्रश्न उठाउँदै आएका छन्।

चन्द्रमामा पुनः केन्द्रित हुनुको कारण

स्पेसएक्सको रणनीति परिवर्तनमा अमेरिकी सरकारको अन्तरिक्ष नीतिको पनि प्रभाव देखिन्छ। पूर्व राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सन् २०२८ सम्म अमेरिकालाई पुनः चन्द्रमामा पुर्‍याउने लक्ष्यसहित कार्यकारी आदेश जारी गरेका थिए। यो नासाको ‘आर्टेमिस’ कार्यक्रमअन्तर्गतको योजना हो, जसमा स्पेसएक्स प्रमुख ठेकेदारका रूपमा संलग्न छ।

यो लक्ष्य ट्रम्पको पहिलाको घोषणाभन्दा फरक हो, जसमा उनले आफ्नो कार्यकालभित्र मंगल ग्रहमा अमेरिकी झण्डा गाड्ने चाहना व्यक्त गरेका थिए।

नासाको चन्द्र अभियान

नासाको हालको योजना अनुसार आर्टेमिस–३ मिसनमार्फत सन् २०२७ को मध्यतिर अन्तरिक्ष यात्रीलाई पुनः चन्द्रमाको सतहमा उतार्ने लक्ष्य राखिएको छ। तर यो कार्यक्रम पटक–पटक ढिलाइ हुँदै आएको छ। उद्योग विज्ञहरूका अनुसार स्पेसएक्सले निर्माण गरिरहेको चन्द्र अवतरण यान अझै पूर्ण रूपमा तयार नभएकाले थप ढिलाइ हुन सक्ने सम्भावना छ।

चन्द्रमामा पुग्न लाग्ने खर्च

चन्द्रमामा पुग्नु अत्यन्तै खर्चिलो परियोजना हो। एक अनुमानअनुसार सरकारी अन्तरिक्ष कार्यक्रमहरूले चन्द्र कक्षासम्म पुग्न मात्र १०० अर्ब डलरभन्दा बढी खर्च गर्नुपर्ने हुन सक्छ। निजी कम्पनीमार्फत यात्रु पठाउँदा प्रति सिट लागत १० करोडदेखि ७५ करोड डलरसम्म पर्न सक्छ।

सन् १९६९ जुलाईमा अपोलो–११ मिसनमार्फत नील आर्मस्ट्रङले पहिलो पटक चन्द्रमामा पाइला टेक्दा त्यसको लागत करिब ३५० मिलियन डलर थियो, जुन आजको मूल्यमा करिब २५० अर्ब डलर बराबर हुन्छ। नासाको आर्टेमिस कार्यक्रमको कुल लागत करिब ९५ अर्ब डलर पुग्ने अनुमान गरिएको छ।