मध्यपूर्वको युद्धले भारतमा पेट्रोल-डीजलको मूल्य बढ्छ कि रूसले आवश्यकता पूरा गर्छ?

काठमाण्डौ । अमेरिका, इजरायल र इरानबीचको जारी युद्धले मध्यपूर्वको ऊर्जा आपूर्तिमा ठूलो असर पारिरहेको छ। यसले भारतमा तेल तथा ग्यासको मूल्य बढ्ने खतरा बढाएको छ, तर रूसले भारतको ऊर्जा आवश्यकता पूरा गर्ने प्रस्ताव गरेको छ।

बीबीसी हिन्दीको रिपोर्ट अनुसार, Strait of Hormuz बन्द भएमा भारतको ४० प्रतिशत तेल आयात प्रभावित हुनसक्छ। कतारमा इरानी ड्रोन आक्रमणपछि कतारले आफ्नो उत्पादन रोकेको छ, जसले भारतको एलएनजी (तरल प्राकृतिक ग्यास) आपूर्तिमा ४० प्रतिशत असर पारेको छ।  

पेट्रोनेट एलएनजी लिमिटेडले गेल इन्डिया र इन्डियन आयल कर्पोरेसनलाई आपूर्ति रोक्ने सूचना दिएको छ।

भारत सरकारका केन्द्रीय पेट्रोलियम तथा प्राकृतिक ग्यासमन्त्री हरदीप सिंह पुरीले जनवरीमा भारतसँग ७४ दिनको कच्चा तेल भण्डार रहेको बताएका छन्। तर विशेषज्ञहरूका अनुसार, यदि युद्ध १५ दिनभन्दा बढी चलेमा संकट उत्पन्न हुन सक्छ र अन्य वस्तुहरूको मूल्य पनि बढ्नसक्छ।

अब्जर्भर रिसर्च फाउन्डेसन (ORF) का अध्यक्ष संजय जोशीले भनेका छन्, "ऊर्जा आपूर्ति लाइन बन्द गर्न सकिँदैन। आपूर्ति जारी रहँदा ठीक छ, तर वैकल्पिक स्रोत पनि खोज्नुपर्छ। आगामी केही हप्तामा के हुन्छ भन्न सकिँदैन।"

ओइलेक्स एक्सप्लोरेसन सप्लाइजका निर्देशक अर्जुन केम्पानीले भने, "यदि युद्ध १५ दिनभित्र समाप्त भयो भने भारत सहज अवस्थामा रहन्छ, तर लामो समय चल्यो भने संकट आउन सक्छ।"

ट्रान्सेक्सन स्क्वायरका संस्थापक गिरीश वानवारी र नेशनल इन्स्टिच्युट अफ एडभान्स्ड स्टडिजका प्राध्यापक आर. श्रीकान्तले पनि मूल्य बढ्ने सम्भावना कम रहेको तर लामो युद्धले समस्या निम्त्याउने बताएका छन्।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भारतलाई रूसबाट तेल आयात घटाउन दबाब दिएका छन् र नघटाए ट्यारिफ बढाउने चेतावनी दिएका छन्। यसैबीच भारतले रूसी कच्चा तेल आयात घटाएको छ – नोभेम्बरमा १८ लाख ब्यारेल प्रतिदिनबाट जनवरीमा ११.६ लाख ब्यारेलमा झरेको छ। तर रूसले तत्काल भारतको ऊर्जा माग पूरा गर्ने प्रस्ताव गरेको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार, भारतले छोटो अवधिको संकट सामना गर्न सक्छ किनकि ऊर्जा विविधीकरण र भण्डार पर्याप्त छ। तर यदि युद्ध लम्बियो भने तेलको मूल्य बढ्न सक्छ र अर्थतन्त्रमा असर पर्न सक्छ।

भारत सरकारले १.४ अर्ब जनसंख्याको ऊर्जा सुरक्षा आफ्नो प्राथमिकता रहेको जोड दिएको छ। स्थिति अझै अनिश्चित छ र आगामी दिनहरू निर्णायक हुनेछन्।

_BBC