सागर ढकाल नेतृत्वको ठूलो उपलब्धि: सेटलमेन्ट ग्यारेन्टी फण्डले पायो कानुनी बाटो, १० दिनभित्र सञ्चालमा आउने

काठमाण्डौ । नेपालको पूँजीबजारमा वर्षौंदेखि चर्चामा रहेको ‘राफसाफ कोष (सेटलमेन्ट ग्यारेन्टी फण्ड)’ अन्ततः कार्यान्वयनको चरणमा पुगेको छ । लामो समयदेखि विभिन्न कानुनी, प्रशासनिक तथा संरचनागत कारणले रोकिएको यो कोष अब १० दिनभित्र सञ्चालनमा आउने तयारीमा पुगेपछि पूँजीबजार वृत्तमा यसलाई महत्वपूर्ण संरचनागत सुधारका रूपमा हेरिएको छ ।

राजश्व विभाग र नेपाल धितोपत्र बोर्ड(सेबोन)को पत्रका आधारमा ‘राफसाफ कोष सञ्चालन तथा व्यवस्थापन समिति’ को नाममा प्यान नम्बर प्राप्त भएपछि यसको औपचारिक सञ्चालनको बाटो खुलेको हो । स्टक ब्रोकर एशोसिएसन अफ नेपालको वर्तमान नेतृत्वले उक्त प्यान प्राप्त गर्न सफलता हासिल गरेको बताइएको छ ।

यो संस्था मुनाफा वितरण नगर्ने कम्पनीको रूपमा दर्ता गरिएको छ । प्रारम्भिक चरणमा कोषको आकार ११ करोड रुपैयाँ रहनेछ । कोषमा नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज लिमीटेड(नेप्से), सिडिएससी एण्ड क्लियरिंग लिमीटेड तथा ब्रोकर कम्पनीहरूको लगानी रहने बताइएको छ । आगामी दिनमा यसको आकार क्रमशः विस्तार गर्दै लैजाने र थप सुरक्षात्मक कोषहरू पनि जोड्दै लैजाने तयारी छ ।

के हो राफसाफ कोष ?

सेटलमेन्ट ग्यारेन्टी फण्ड अर्थात् राफसाफ कोष भनेको सेयर कारोबारको अन्तिम भुक्तानी तथा हस्तान्तरण प्रक्रियामा कुनै समस्या आए पनि कारोबार प्रभावित हुन नदिन बनाइने सुरक्षात्मक कोष हो ।

साधारण भाषामा बुझ्दा, कुनै लगानीकर्ताले सेयर किनिसकेपछि विक्रेता पक्ष वा ब्रोकरले समयमै सेयर वा रकम उपलब्ध गराउन नसकेको अवस्थामा बजारमा अव्यवस्था नफैलियोस् भनेर यही कोषले अस्थायी रूपमा ग्यारेन्टी दिने काम गर्छ ।

यसले बजारमा ‘डिफल्ट रिस्क’ कम गर्ने, कारोबारको विश्वसनीयता बढाउने र लगानीकर्ताको विश्वास जोगाउने काम गर्छ । विकसित पूँजीबजार भएका देशहरूमा यस्तो कोषलाई अनिवार्य सुरक्षात्मक संयन्त्रका रूपमा लिइन्छ ।

नेपालको बजारमा कस्तो प्रभाव पर्ला ?

विशेषज्ञहरूका अनुसार राफसाफ कोष सञ्चालनमा आएपछि नेपालको सेयर बजारमा दीर्घकालीन रूपमा सकारात्मक प्रभाव देखिने अपेक्षा गरिएको छ ।

१. लगानीकर्ताको विश्वास बढ्ने

नेपालको पूँजीबजारमा लामो समयदेखि ‘सेटलमेन्ट रिस्क’ एउटा संवेदनशील विषय रहँदै आएको छ । कुनै ब्रोकर वा पक्षले दायित्व पूरा नगर्दा कारोबार प्रभावित हुने जोखिम रहने गरेको थियो । अब यस्तो जोखिम कम हुने अपेक्षा गरिएको छ ।

२. बजारको संस्थागत विश्वसनीयता मजबुत हुने

विदेशी तथा संस्थागत लगानीकर्ताले कुनै पनि बजारको विश्वसनीयता मूल्यांकन गर्दा सेटलमेन्ट सुरक्षा संयन्त्रलाई महत्वपूर्ण आधार मान्ने गर्छन् । यस्तो कोषले नेपालको पूँजीबजारलाई अझ संस्थागत र व्यवस्थित देखाउने विश्लेषण गरिएको छ ।

३. ब्रोकर प्रणालीमा अनुशासन बढ्ने

सेटलमेन्ट ग्यारेन्टी प्रणाली लागू भएपछि ब्रोकर कम्पनीहरू थप जिम्मेवार बन्नुपर्ने अवस्था सिर्जना हुनेछ । कारोबार व्यवस्थापन, जोखिम नियन्त्रण तथा वित्तीय अनुशासनमा सुधार आउने अपेक्षा गरिएको छ ।

४. ठूलो कारोबार व्यवस्थापन सहज हुने

भविष्यमा बजारको आकार बढ्दै जाँदा ठूलो परिमाणका कारोबार सुरक्षित रूपमा व्यवस्थापन गर्न यस्तो कोष महत्वपूर्ण आधार बन्न सक्छ ।

वर्षौंदेखिको प्रयास बल्ल सफल

पूँजीबजार क्षेत्रसँग सम्बन्धित निकायहरूले वर्षौंदेखि यस्तो कोष सञ्चालनको प्रयास गर्दै आएका थिए । तर कानुनी संरचना, करसम्बन्धी जटिलता तथा संस्थागत समन्वय अभावका कारण यो योजना अघि बढ्न सकेको थिएन ।

यसपटक भने आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरी प्यान प्रमाणपत्र प्राप्त भएपछि यसको कार्यान्वयन लगभग सुनिश्चित भएको बजार स्रोतहरू बताउँछन् ।

स्टक ब्रोकर एशोसिएसन अफ नेपालका अध्यक्ष सागर ढकालले यसलाई आफ्नो कार्यकालको महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् ।

ढकालले भनेका छन्, “हामी सेटलमेन्ट ग्यारेन्टी फण्डका लागि प्यान प्रमाणपत्र प्राप्त गर्ने प्रक्रियामा सफल भएका छौं । यो सम्पूर्ण सदस्यहरूको साथ, सहयोग र विश्वासको परिणाम हो । पूँजीबजारको पारदर्शिता, विश्वसनीयता र संस्थागत मजबुतीका लागि यो महत्वपूर्ण कदम हुनेछ ।”

पूँजीबजार वृत्तमा भने यो कोषलाई केवल एउटा प्रशासनिक उपलब्धि मात्र नभई नेपालको सेयर बजारलाई आधुनिक र सुरक्षित संरचनातर्फ लैजाने महत्वपूर्ण आधारशिलाका रूपमा हेरिएको छ ।