विराटनगर दुग्ध वितरण आयोजनामा दही–घ्यूको मागले आम्दानी बढायो, किसानको ९ करोड भुक्तानी भने अझै रोकियो

काठमाण्डौं । दुग्ध विकास संस्थान (डीडीसी) अन्तर्गतको विराटनगर दुग्ध वितरण आयोजनामा पछिल्लो समय दुग्धजन्य उत्पादनको बिक्री बढेपनि किसानले भने लामो समयदेखि भुक्तानी नपाएको गुनासो गरेका छन्।  

गर्मी मौसम शुरु भएसँगै दही, आइसक्रिमलगायत उत्पादनको माग बढ्दा दैनिक बिक्री करिब ६ लाख रुपैयाँसम्म पुगेको आयोजनाले जनाएको छ।

चार महिनाअघि दैनिक करिब ४ लाख रुपैयाँको हाराहारीमा रहेको बिक्री अहिले उल्लेखनीय रूपमा बढे पनि दूध उत्पादक किसानको बक्यौता रकम भने झन् ठूलो बनेको छ।  

हाल आयोजनाले किसानलाई करिब ९ करोड रुपैयाँ भुक्तानी गर्न बाँकी रहेको छ।  

किसानहरूले गत माघदेखि दूध बिक्रीबापतको रकम नपाएको बताएका छन्।

“बिक्री बढ्यो, तर किसानलाई राहत छैन”

किसानहरूका अनुसार बजारमा उत्पादनको माग र बिक्री बढिरहेको भएपनि त्यसको प्रत्यक्ष लाभ उनीहरूलाई पुगेको छैन।  

“उत्पादन लागत लगातार बढिरहेको छ, तर दूधको पैसा महिनौँसम्म नआउँदा घर चलाउनै गाह्रो भएको छ,” एक स्थानीय दूध उत्पादक किसानले बताए।

इलाम, झापा, धनकुटा र मोरङका किसानहरूबाट संकलन गरिएको दूधको भुक्तानी ढिलाइले ग्रामीण अर्थतन्त्रमा समेत असर परेको उनीहरूको भनाइ छ।

उपभोक्तालाई मूल्यवृद्धि, किसानलाई पुरानै दर

डिडिसी सञ्चालक समितिले वैशाख २७ गतेदेखि लागू हुने गरी विभिन्न दुग्धजन्य उत्पादनको मूल्य वृद्धि गरेको छ।  

घ्यू, पनिर, दही, मिठाई तथा बटरको मूल्य बढाइएको भए पनि किसानसँग खरिद गरिने कच्चा दूधको मूल्य भने यथावत राखिएको छ।

नयाँ दरअनुसार एक लिटर बट्टावाला घ्यू १,३०० रुपैयाँ, पाउच घ्यू ९,२५ रुपैयाँ, पनिर प्रतिकिलो ८३० रुपैयाँ, दही प्रतिकिलो १६० रुपैयाँ, तथा ५०० मिलिलिटर दही ७५ रुपैयाँ पुगेको छ।  

तर, किसानले भने पुरानै दरमा दूध बेच्न बाध्य छन्।

दैनिक ९ हजार लिटर दूध संकलन

विराटनगर आयोजनाले दैनिक औसत ९ हजार लिटर दूध संकलन गर्दै आएको छ। 

त्यसमध्ये करिब ५ हजार लिटर दूध तथा दुग्धजन्य पदार्थ बिक्री हुने र बाँकी दूध धुलो दूध उत्पादनमा प्रयोग हुने गरिएको छ।

हाल आयोजनासँग ९४ मेट्रिक टन धुलो दूध र ४५ मेट्रिक टन बटर मौज्दात रहेको छ।  

आयोजनाका अनुसार काठमाडौँसहित अन्य बजारमा माग बढेपछि मौज्दात छिट्टै खपत हुने अपेक्षा गरिएको छ।

निजी उद्योगसँग सहकार्य

आयोजनाले झापास्थित एक निजी उद्योगसँग सम्झौता गरी हप्तामा एकदेखि दुई ट्यांकर दूध बिक्री गर्न थालेको जनाएको छ।  

पहिले छुर्पी उत्पादनका लागि छेना खरिद गर्ने उक्त उद्योगले अहिले बदाम जुस उत्पादनका लागि दूध प्रयोग गर्न थालेको छ।

किसानमा बढ्दो असन्तोष

बिक्री बढे पनि भुक्तानी ढिलाइले किसानमा निराशा बढ्दै गएको छ।  

उनीहरूका अनुसार लागत बढ्दै जाँदा समयमै भुक्तानी नपाउनु र मूल्य समायोजन नहुनु मुख्य समस्या बनेको छ।

केही किसानले त महिनौँदेखि जीविकोपार्जन नै कठिन बनेको बताएका छन्।

डिडिसी विराटनगरले मौज्दात दुग्धजन्य पदार्थ बिक्री गरेर छिट्टै किसानको बक्यौता भुक्तानी गर्ने आश्वासन दिँदै आएको छ।