महँगी घटाउन पुटिनसँग ट्रम्पको डिजेल सम्झौता, युद्ध लम्बिने युक्रेनको चेतावनी

काठमाडौं । इन्धनको महँगी नियन्त्रण गर्न अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले रुससँग डिजेल आपूर्तिको सम्झौता घोषणा गरेका छन्। नोभेम्बरको मध्यावधि निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा गरिएको यो निर्णयले अमेरिकी उपभोक्तालाई राहत दिने अपेक्षासँगै युक्रेन युद्धका कारण मस्कोमाथि लगाइएका प्रतिबन्धको प्रभावकारिताबारे प्रश्न उठाएको छ।

सम्झौताको केन्द्रमा दुई फरक स्वार्थ छन्-ट्रम्प अमेरिकी बजारमा इन्धन सस्तो बनाउन चाहन्छन्, युक्रेन भने रुसी ऊर्जा व्यापारबाट आउने आम्दानी रोक्न चाहन्छ। युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले प्रतिबन्ध खुकुलो पार्ने निर्णयले मस्कोलाई आक्रमण जारी राख्न आर्थिक बल दिने भन्दै विरोध गरेका छन्।

ट्रम्पले शुक्रबार ट्रुथ सोसलमार्फत रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँगको वार्तापछि अमेरिका र विश्व बजारका लागि तत्काल तीन लाख टनभन्दा बढी डिजेल उपलब्ध हुने घोषणा गरे। उनका अनुसार नोभेम्बरमा थप पाँच लाख टन र त्यसलगत्तै १० लाख टन आपूर्ति हुनेछ। रुसी प्रशोधन केन्द्रको अवस्थाका आधारमा छोटो अवधिमा थप ३० लाख टन उपलब्ध गराउने योजना पनि उनले सार्वजनिक गरेका छन्। यसरी घोषित आपूर्ति करिब ४८ लाख टन पुग्ने भए पनि ठूलो हिस्सा प्रशोधन क्षमतामा निर्भर छ।

आपूर्तिको बाटो खोल्न अमेरिकी अर्थ मन्त्रालयअन्तर्गतको विदेशी सम्पत्ति नियन्त्रण कार्यालयले अस्थायी अनुमति जारी गरेको छ। एसएन्डपी ग्लोबलका अनुसार ‘जनरल लाइसेन्स १३५’ ले सन् २०२७ अप्रिल ७ सम्म रुसी डिजेलको बिक्री, ढुवानी र अमेरिकामा आयातलगायत कारोबारलाई अनुमति दिन्छ। यो छुट डिजेलसम्बन्धी कारोबारका लागि हो; यसलाई रुसमाथिका सम्पूर्ण प्रतिबन्ध हटाइएको अर्थमा बुझ्न मिल्दैन।

घोषणापछि बजारले तत्काल प्रतिक्रिया दिएको छ। रोयटर्सका अनुसार अमेरिकी डिजेलको वायदा मूल्य झन्डै पाँच प्रतिशत घटेर प्रतिग्यालन ४.६४ डलरमा कारोबार भएको थियो। तर वायदा बजारको गिरावट उपभोक्ताले पेट्रोलपम्पमा तिर्ने मूल्यमा तत्काल र उही अनुपातमा झर्छ भन्ने निश्चित छैन।

एपीले ऊर्जा विज्ञहरूलाई उद्धृत गर्दै रुसी आपूर्तिले महँगो इन्धनको समस्या उल्लेख्य रूपमा समाधान गर्नेमा संशय व्यक्त गरेको छ। विश्व बजारमा प्रशोधन क्षमताको अभाव र आपूर्ति अवरोध कायम रहेसम्म डिजेलको व्यापारिक गन्तव्य बदल्नु मात्रै पर्याप्त नहुन सक्छ। सम्झौताले रुसलाई आफ्नो इन्धन बेच्ने थप अवसर भने उपलब्ध गराउने विज्ञहरूको आकलन छ।

जेलेन्स्कीको आपत्ति यही आर्थिक लाभमा केन्द्रित छ। उनले पुटिनलाई दिइने उपहारले शान्ति नल्याउने बताएका छन्। स्पष्ट र टिकाउ तनाव न्यूनीकरणको सहमतिबिना प्रतिबन्ध सहज पार्नु कमजोरी हुने र त्यसबाट रुसले अझ लामो समय युद्ध चलाउन सक्ने उनको भनाइ छ।

सम्झौताले अमेरिकी नीतिभित्रको विरोधाभास पनि उजागर गरेको छ। ट्रम्पले गत महिना मात्रै रुसको तेल तथा ग्यास आम्दानीमा दबाब बढाउने प्रतिबन्धसम्बन्धी कानुनमा हस्ताक्षर गरेका थिए। अहिले त्यही ऊर्जा व्यापारको एउटा हिस्सालाई खुला गर्ने निर्णय आएको छ। अर्कोतर्फ, डिजेलको भुक्तानी कसले गर्ने र घोषित आपूर्ति कहिलेदेखि बजारमा उपलब्ध हुनेजस्ता विवरण तत्काल स्पष्ट नभएको एपीले जनाएको छ।

रुसले पनि अमेरिका र विश्व बजारमा तेल तथा पेट्रोलियम पदार्थ आपूर्ति गर्न तयार रहेको पुष्टि गरेको छ। तर युक्रेनी आक्रमणबाट प्रभावित रुसी प्रशोधन केन्द्रहरूले घोषित परिमाण उत्पादन र निर्यात गर्न सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने अनिश्चितता बाँकी छ। फाइनान्सियल टाइम्सका अनुसार उद्योग विश्लेषकहरूले यही क्षमतामाथि प्रश्न उठाएका छन्।

त्यसैले सम्झौताको वास्तविक प्रभाव घोषणा गरिएको परिमाणभन्दा बढी वास्तविक आपूर्ति, त्यसको समय र खुद्रा मूल्यमा देखिने परिवर्तनले निर्धारण गर्नेछ। अहिले बजारमा मूल्य घट्ने अपेक्षा देखिएको छ, तर त्यसका लागि मस्कोलाई दिइएको आर्थिक सहजताको राजनीतिक मूल्य कति पर्छ भन्ने विवाद चर्किएको छ।